Một người ném chiếc cọc tiêu giao thông qua một rào cản đang bốc cháy trong ngày biểu tình ở Paris 17/10/2026. Reuters - Abdul Saboor

Le Figaro đăng ảnh Tòa thị chính Limoges đang bốc cháy và chạy tít lớn "Sau hỗn loạn : Xấu hổ và phẫn nộ". La Croix chọn bức ảnh quảng trường République, đặt vấn đề "Sau hỗn loạn là chấn thương : Vì đâu nên nỗi". Trên trang nhất Libération là những cảnh sát cơ động trên đường phố nhuộm một màu đỏ lửa, chạy tít "Biểu tình ngày 17/10 : Những câu hỏi sau bạo loạn", Les Echos chọn hình ảnh các cửa tiệm bị đốt phá, cho rằng đây là "giọt nước tràn ly".

Bộ mặt quốc gia bị biến dạng, hệ quả của nhiều thập niên thỏa hiệp

Nhật báo thiên hữu Le Figaro nhận định "Nước Pháp bị biến dạng". Nhà nước bị sỉ nhục nơi các tòa thị chính, sở cảnh sát. Người Pháp sợ hãi và phẫn nộ trước cơn điên đã làm méo mó bộ mặt đất nước bằng bạo lực khủng khiếp. Cảnh sát kiệt sức, can đảm nhưng đã vượt quá khả năng đối phó. Thương nhân tuyệt vọng sau khi bị cướp phá. Nhà báo bị đe dọa, trụ sở đài Europe 1, báo CNews và JDD bị tấn công trực tiếp…

Tờ báo phân tích, trong ngọn lửa đỏ của cái ngày đen tối ấy, cả một hệ thống giá trị đã thành mây khói, và dưới đống tro tàn là nhiều thập niên hèn nhát, thỏa hiệp, mù quáng. Sự coi thường mọi phép tắc luật lệ đã khiến cá nhân sa vào ảo tưởng về một sức mạnh vạn năng. Bất mãn tích tụ về lịch sử, xã hội và văn hóa chính đã nuôi dưỡng và kích ngòi nổi loạn. Tư pháp khoan hòa với tội phạm nhưng nghiêm khắc với người tốt. Đặc quyền khó thể hiểu nổi dược dành cho các phần tử cực tả đập phá, phóng hỏa, giết người.

Nhập cư không kiểm soát trong đó có một bộ phận chống lại đất nước đã đón nhận mình. Một hệ thống giáo dục bị đánh mất bản sắc. Một phong trào chính trị từ Mélenchon - thủ lãnh đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) cho đến Bagayoko – thị trưởng Saint Denis, đang cố tình kích động cơn sốt cực đoan. Một bộ máy chính trị phải chịu trách nhiệm vì sự hời hợt thậm chí là dung túng. Những lời khiển trách của Emmanuel Macron nhắm vào một lực lượng cảnh sát bị xem là thiếu "đồng cảm" với những kẻ đang tấn công họ bằng bù-loong, gạch đá hay pháo tự chế, sẽ là một vết nhơ không thể tẩy xóa.

Đó là vết nhơ của một chính quyền luôn miệng khẳng định đang chống lại những điều điên rồ của đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI), nhưng lại lùi bước, thậm chí còn tiếp tay đưa các ứng cử viên cực tả vào Quốc hội. Nếu cánh tả cực đoan, bọn tội phạm và hôi của có thể xáo tung nước Pháp chỉ trong vài giờ đồng hồ, thì trước hết là vì một thể chế kỹ trị đã san phẳng mọi hàng rào bảo vệ về mặt đạo đức, an ninh, văn hóa và kinh tế - những giá trị cốt lõi giúp một xã hội có thể đứng vững. Nhật báo thiên hữu mỉa mai, những kẻ ngốc hữu dụng của Jean-Luc Mélenchon giờ đây không chỉ quấn khăn quàng Palestine, mà còn thắt cả cà vạt.

Pháp trở thành "bệnh phu" của Châu Âu và thị trường tài chánh

Nhật báo kinh tế Les Echos nói về "Những kẻ tạo ra tình trạng hỗn loạn". Trách nhiệm của chính giới là vô cùng lớn trong cuộc bạo loạn ngày 17/10, có vẻ như các thế lực cực đoan đang đặt cược vào nạn vô chính phủ để bước lên đài quyền lực. Nước Pháp thức dậy vào sáng Chủ nhật trong trạng thái bàng hoàng tột độ. Công sở bị phóng hỏa, cửa hàng bị đập phá và hôi của, cảnh sát bất lực : Trật tự vốn là chỗ dựa cho các quyền tự do không còn được bảo đảm. Chỉ còn sáu tháng nữa là đến bầu cử tổng thống, tất cả giống như một cuộc tổng duyệt nếu kết quả bỏ phiếu lập tức bị đường phố bác bỏ.

 Các phe cực đoan, và hiện tại là cực tả, phải chịu trách nhiệm rất lớn. Phe này cố tình mập mờ, chỉ lên án một cách yếu ớt những kẻ phá hoại, và thậm chí còn khuyến khích bạo lực. Số 550.000 người xuống đường ngày 17/10 hoàn toàn có quyền biểu tình hợp pháp. Sự phẫn nộ của học sinh trung học và của những người Pháp nghèo nhất cần phải được lắng nghe, tuy chính phủ thiểu số và sắp mãn nhiệm của thủ tướng Sébastien Lecornu có rất ít dư địa hành động.

Sau hai ngày cuối tuần hỗn loạn, nước Pháp hơn bao giờ hết đã trở thành "bệnh phu" của Châu Âu và thị trường tài chánh. Chỉ còn vỏn vẹn sáu tháng để định hình một chương trình thực sự nhằm khơi dậy niềm hy vọng cho người dân Pháp, đồng thời nói thật về tình trạng kinh tế toàn cầu. Sáu tháng để ngăn chặn viễn cảnh vào ngày 02/05 tới đây, tại vòng hai bầu cử tổng thống, người dân Pháp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải chọn giữa "những kỹ sư tạo ra hỗn loạn và những kiến trúc sư của nạn vô chính phủ".

Nỗi đau xót trước làn sóng bạo lực

Đối với nhật báo thiên tả Libération, hành động của những kẻ phá hoại, và những câu hỏi đặt ra về chiến lược của cảnh sát, đã làm lu mờ những yêu sách của giới trẻ và một bộ phận trong xã hội. Trong khi đó, các chính trị gia chỉ chăm chăm dán mắt vào cuộc bầu cử tổng thống.

Đau xót. Đó là từ duy nhất nảy ra trong tâm trí, trước những cảnh hôi của và đập phá tan hoang, khiến hàng triệu người Pháp bàng hoàng. Đau xót, bởi những hành vi bạo lực - mà tuyệt đối không một lý do nào có thể biện minh - đã bôi bẩn và xóa nhòa đi hình ảnh của hàng trăm ngàn người biểu tình. Họ tuần hành ôn hòa và thường là trong không khí vui tươi, chỉ để cất lên những tiếng nói đòi quyền lợi chính đáng, nhưng đã bị gạt sang bên lề. Nguồn năng lượng tích cực của họ đã bị bọn côn đồ tước đoạt - những kẻ có mục đích duy nhất là hủy diệt và huyết chiến với lực lượng chức năng.

Lên án những kẻ phá hoại, nhưng đồng thời còn phải đặt câu hỏi về chiến lược của cảnh sát. Phải chăng Bộ Nội vụ đã yếu kém trong khâu dự báo về ngày 17/10 ? Cơ quan tình báo đã nắm được những thông tin gì ? Lực lượng an ninh liệu có được huy động đủ quân số ? Tại sao quảng trường République ở Paris lại được chọn làm điểm khởi đầu cho cả hai đoàn tuần hành ? Có phải vì lý do đó mà nơi này đã bị biến thành một chiếc bẫy chặn đứng dòng người ngay cả trước khi cuộc biểu tình bắt đầu ? Những tuần gần đây cảnh sát liên tục bị chỉ trích vì bạo lực đối với các học sinh trung học, rồi lại bị chất vấn.

Cuối cùng là nỗi đau xót trước phản ứng của các chính trị gia đã lập tức lao vào cuộc chiến đổ lỗi cho nhau. Cứ như việc duy nhất đáng bận tâm là đếm xem có thể trục lợi được bao nhiêu lá phiếu… trong khi những gì đang diễn ra trên đường phố có nguyên nhân sâu xa hơn rất nhiều. Triển vọng mà các ứng cử viên tổng thống có thể mang lại cho thế hệ trẻ là gì ? Xã hội, không chỉ riêng nước Pháp, đang ngày càng mất phương hướng, bị quay cuồng những gã khổng lồ công nghệ.

Đâu rồi những bài phát biểu có thể thắp lên chương mới đầy ước mơ cho giới trẻ mà không bỏ mặc thực tế phũ phàng lại phía sau ? Câu trả lời là : Chẳng có gì cả. Và những lời hứa hẹn của Emmanuel Macron vào tối Chủ nhật về việc sẽ đưa ra "các đề xuất cụ thể" ngay trong tuần tới chỉ khiến người ta thêm hoài nghi. Những cuộc cãi vã chẳng mang lại bài học nào, ngoại trừ sự "điếc đặc" của những kẻ mang tham vọng giành quyền lèo lái đất nước này trong sáu tháng tới.

"Tự do, bình đẳng, bác ái" không thể là khẩu hiệu suông

Nhật báo công giáo La Croix tự hỏi chuyện gì đã xảy ra ? Cơn bùng phát điên rồ hôm 17/10 vừa đau lòng vừa đáng xấu hổ. Những người chịu trách nhiệm phải được nêu tên. Trước hết, là những kẻ bạo loạn. Không chỉ đơn thuần cướp bóc, chúng còn tấn công vào tài sản chung là quyền tự do biểu tình. Thứ hai, là các nền tảng nối kết những lời kêu gọi nổi dậy khác nhau mà không hề phải chịu trách nhiệm.

Thêm vào danh sách này là những người có ảnh hưởng lớn, các đảng chính trị cực đoan, hững người bảo vệ nền kinh tế dựa trên công nghệ mà không hề quan tâm đến con người. Hoặc các dân biểu nghị sĩ không thống nhất nổi với nhau về các cải cách lương hưu hay giáo dục, bởi vì nỗi ám ảnh duy nhất của họ kể từ năm 2022 là cuộc bầu cử năm 2027. Trước những trách nhiệm to lớn đó, những câu hỏi về sự thất bại của các cơ quan tình báo và cảnh sát dường như trở nên thứ yếu.

Những kẻ bạo loạn không độc quyền phẫn nộ, mà còn có sự giận dữ lành mạnh của những người lương thiện đang lặng người nhìn cảnh đổ nát. Đối mặt với hình ảnh tòa thị chính Limoges bị thiêu rụi, họ nhớ lại một bài phát biểu gần đây : "Tự do, bình đẳng và bác ái không chỉ đơn thuần là những từ ngữ được chạm khắc trên các mặt tiền công sở, mà chính là những chuẩn mực đạo đức mang tính phổ quát của nhân loại". Câu nói này của Giáo hoàng Leo XIV gửi đến người dân Pháp chỉ ba tuần trước sẽ hữu ích nếu được đến tai tất cả những ai trân quý hòa bình, thấu hiểu giá trị và sự mong manh của nó.

Trump đã thực sự đổi phe : Hồi chuông báo động cho an ninh Châu Âu

Trong khi những hình ảnh bạo loạn ở Pháp đang làm thế giới sững sờ, thì Châu Âu đang đối mặt với bóng ma một sự thất bại của Ukraine. Theo Le Figaro, việc Donald Trump quay ngoắt lại, làm áp lực để áp đặt một thỏa thuận có lợi cho Vladimir Putin, đã dồn Liên Hiệp Châu Âu đến chân tường khi bảo vệ Kiev.

Nguy cơ đã có từ đầu cuộc chiến : Châu Âu viện trợ không đủ, quá cẩn trọng trước sức mạnh nguyên tử Nga, đã khiến Ukraine lệ thuộc vào một tổng thống Mỹ khó đoán. Đối với Trump, luật pháp quốc tế, các liên minh và nguyên tắc dân chủ phương Tây không quan trọng, lợi nhuận và ưu thế chính trị ngắn hạn là trên hết. Sự cân bằng mong manh này giờ đây đang bị phá vỡ.

Đây không phải là lần đầu tiên, nhưng kỳ này có vẻ như Donald Trump đã thực sự đổi phe. Từ một tuần qua, mọi tín hiệu từ Washington đều cho thấy ông tìm cách buộc Ukraine phải đầu hàng : thỏa thuận diesel với Nga, đòi Zelensky ra đi và phải ngưng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, đe dọa ngưng cung cấp tin tình báo và kết nối Starlink. Trump còn miễn cho Nga không bị trừng phạt bằng đạo luật được Quốc hội thông qua vào tháng trước, kêu gọi Châu Âu mua khí đốt của Nga trở lại.

Tổng thống Mỹ chưa bao giờ che giấu ác cảm của mình đối với Zelensky và sự ưu ái dành cho Putin. Trump hy vọng sẽ đảo ngược xu hướng bất lợi trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, hướng sự chú ý của công chúng khỏi cuộc chiến ở Iran. Nhưng điều mà Donald Trump và các nhà trung gian của ông quan tâm nhất là những lời hứa của Kremlin : cổ phần trong tập đoàn dầu lửa Lukoil và các hợp đồng thương mại. Hậu quả là Kiev có thể bị ép chấp nhận một thỏa thuận vô cùng bất lợi, chiến tuyến đóng băng… hoặc tiếp tục chiến đấu với ít viện trợ hơn. Nhưng cú sốc cho Châu Âu cũng rất lớn. Như tổng thống Pháp đã cam đoan, Châu Âu không bao giờ bỏ rơi Ukraine, nhưng làm thế nào biến lời nói thành hành động ?

Liên minh các quốc gia tình nguyện chỉ triển khai khi nào tiếng súng ngưng, Châu Âu không bảo vệ bầu trời Ukraine với lá chắn hỏa tiễn Sky Shield, không trao cho Kiev số 200 tỉ euro của Nga bị phong tỏa, chậm trễ đối phó với hạm đội ma. Nhưng nếu Ukraine sụp đổ, Volodymyr Zelensky cảnh báo là 20 triệu người dân sẽ chạy trốn sang Châu Âu, và Vladimir Putin được khuyến khích mở rộng đế chế. Tác giả ví von, trong làn nước lạnh giá và xáo động của vùng biển phía đông, hai chiến hạm đối đầu nhau. Trên một chiếc là Putin và Trump, còn chiếc kia, va đập bởi những đợt sóng nhồi là Ukraine và Liên Hiệp Châu Âu. Người chiến thắng sẽ định hình lại lâu dài cấu trúc an ninh tương lai của châu lục.

Thụy My