Ukraine, pháo đài Châu Âu trước sóng gió

Nhân vật thân tín nhất của tổng thống Ukraine bị ảnh hưởng trong vụ tai tiếng tham nhũng, việc Pháp bán chiến đấu cơ Rafale cho Kiev đặt ra nhiều câu hỏi, Quốc hội Anh nghi ngờ bị gián điệp Trung Quốc xâm nhập, là một số vấn đề được báo chí đề cập ngày 19/11/2025.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Điện Élysée, Paris ngày 17/11/2025. Reuters - Sarah Meyssonnier

Cánh tay mặt của Zelensky và trận cuồng phong tham nhũng

Về bê bối tham nhũng ở Ukraine, Libération cho biết cánh tay mặt của tổng thống Volodymyr Zelensky đang bị nhắm đến. Đối lập đòi hỏi chánh văn phòng tổng thống đồng thời là bạn của ông Zelensky là Andriy Yermak, phải từ chức. Trong khi ông Volodymyr Zelensky thăm chính thức Paris rồi đến Tây Ban Nha, bão tố chính trị tiếp tục diễn ra tại Kiev. Ngày hôm qua 18/11, Rada tức Quốc hội Ukraine vẫn chưa cách chức hai quan chức liên quan đến tham nhũng là bộ trưởng năng lượng Svitlana Grynchuk và bộ trưởng tư pháp Guerman Galushchenko. Các dân biểu đòi hỏi phải có một sự cải tổ rộng rãi.

Cựu tổng thống Petro Poroshenko, lãnh đạo phe đối lập Đoàn kết Châu Âu kêu gọi chấm dứt "chính quyền Ali Baba", thành lập liên minh và tái lập lòng tin. "Ali Baba" là biệt danh được đặt cho Andriy Yermak. Không chỉ có đối lập mà cả trong đảng cầm quyền cũng cho rằng Yermak có liên can và cần phải ra đi. Những nguồn tin ẩn danh từ Quốc hội nói rằng trong số những người muốn cánh tay mặt của Volodymyr Zelensky phải từ chức có cả chủ tịch đảng Người phục vụ nhân dân Davyd Arakhamia, và phó thủ tướng thứ nhất Mykhaïlo Fedorov, nhà cải cách trẻ phụ trách việc số hóa đất nước.

Andriy Yermak, 53 tuổi, vốn là nhà sản xuất phim ảnh, trở thành chánh văn phòng tổng thống năm 2020 và nhanh chóng có ảnh hưởng lớn với các bộ, thành phần chính phủ, đối ngoại và nhất là lên chính tổng thống - được ông Zelensky vô cùng tin tưởng. Trên thực tế Yermak là nhân vật số 2 của Nhà nước, và theo các chuyên gia, vì vậy mà ông bị nhiều người ghét. Maria Zolkina, quỹ Sáng kiến Dân chủ giải thích, đối với ông Zelensky, lập quan hệ với những người phù hợp vẫn dễ dàng hơn, năng lực không quan trọng bằng. Thế nên Andriy Yermak vẫn vững vàng cho đến lúc nổ ra vụ bê bối tham nhũng.

Quyền lực tập trung trong tay Yermak nhiều đến nỗi khó thể tìm được người thay thế có cùng tầm vóc. Theo chuyên gia Zhelezniak, ít có khả năng Yermak phải ra đi trong thời điểm hiện nay. Zelensky đang ý thức được tầm vóc của vấn đề và sự cần thiết phải nhanh chóng có biện pháp tái lập lòng tin của xã hội. Ukraine sắp sửa cải tổ sâu rộng, không chỉ liên quan đến ông Yermak. Sau Tây Ban Nha, Zelensky đến Thổ Nhĩ Kỳ và ngày 20/11 trở về Kiev, ông sẽ gặp gỡ các nhà lãnh đạo Quốc hội và các dân biểu đảng mình trước khi đưa ra giải pháp.

Ukraine, pháo đài cho các nước dân chủ Châu Âu

Cũng về Ukraine, trong bài xã luận "Pháo đài Châu Âu", La Croix nhấn mạnh, Ukraine bước vào mùa đông và Nga làm mọi cách để người dân không thể nào chịu đựng nổi. Những đợt drone và hỏa tiễn tấn công không mệt mỏi vào cơ sở hạ tầng năng lượng, đường xe lửa, tòa nhà dân cư. Chiến tranh đè nặng lên cuộc sống thường dân, và ngoài mặt trận, Moskva gặm nhấm dần những ngôi làng bị bỏ hoang - một cuộc chiến tranh tiêu hao.

Nhưng Ukraine trụ vững, thậm chí còn tính đến tương lai, như ý định thư mua 100 chiến đấu cơ Rafale của Pháp vừa ký. Loan báo này vừa ngoạn mục vừa mang tính biểu tượng. Nếu ký hợp đồng chính thức và vấn đề tài chánh được giải quyết, những chiếc phi cơ đầu tiên vẫn chưa thể giao được trong ba, bốn năm tới, và như vậy không tác động đến cuộc chiến đang diễn ra. Tổng thống Emmanuel Macron đã nói rõ là nhằm hướng đến hậu ngưng bắn - một thời kỳ mà ý đồ của Kremlin vẫn chưa rõ, có thể gây chiến trở lại.

Đó là sự đánh cược vào tương lai, với giả thiết một Ukraine dù bị mất đi một ít vùng đất ở miền đông nhưng trở thành pháo đài tiền phương của các nước dân chủ Châu Âu. Pháp gởi thông điệp mới về lòng tương trợ và sự cam kết trong việc bảo vệ Châu Âu, nhất là Đông Âu, đồng thời bày tỏ nỗi lo về ý đồ sâu xa của Kremlin. Paris tin rằng cách tốt nhất để tránh chiến tranh tái diễn hay lan rộng, là tăng sức mạnh cho Ukraine. Cũng trong mục đích này, Pháp muốn tiếp tục gởi nhiều ngàn quân sang Ukraine sau ngưng bắn trong khuôn khổ liên minh tình nguyện - với tinh thần trách nhiệm.

Chiến đấu cơ Rafale, giữa mong ước và hiện thực

Nhưng La Croix cũng băn khoăn, "Rafale cho Ukraine, phải chăng là lời nói gió bay ?". Nhiều câu hỏi được đặt ra, trước hết là khả năng tài chánh của Kiev, hiện đang sống nhờ tài trợ của các nước. Tuy nhiên ý định thư không phải là hợp đồng chính thức, mà là kết quả một quá trình cân nhắc chọn lựa, và nay mới bắt đầu thương lượng về nhiều chi tiết : giá cả, chi phí huấn luyện phi công, trang thiết bị đi kèm, thời hạn giao…

Theo chuyên gia Xavier Tytelman, Ukraine không có nhiều chọn lựa như Morocco, mà có thể mua của nhiều hãng khác nhau miễn là giao nhanh. Ước tính phí tổn lên đến 15-20 tỉ euro, chưa kể số tiền mua 100-150 chiến đấu cơ Gripen của tập đoàn Saab Thụy Điển. Chuyên gia quân sự Michel Goya nhận xét tổng cộng 300 chiến đấu cơ là một con số quá lớn đối với một nước không phải là siêu cường, như Pháp chỉ có 185 chiếc Rafale và Mirage-2000. Les Echos cho biết đến nay hợp đồng lớn nhất của tập đoàn Dassault là 80 chiếc Rafale cho Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất. Tổng giám đốc Dassault, ông Eric Trappier đề cập đến một cách thận trọng, nhưng các nhà đầu tư phấn khởi hơn : cổ phiếu tập đoàn lập tức tăng 7% trên thị trường chứng khoán. Hiện nay Ukraine chỉ có toàn tiêm kích Nga, gồm Mig-29, Sukhoi Su-27 và Su-24

Thương vụ này lệ thuộc vào sự trợ giúp của Châu Âu. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen gần đây đề nghị ba cách để hỗ trợ Kiev : tài trợ song phương với khả năng được vay ưu đãi từ EU, vay nợ chung như thời Covid, hoặc tín dụng với bảo đảm dựa trên tài sản Nga bị phong tỏa. Mỗi giải pháp đều có vướng mắc riêng : một số nước Châu Âu đang nợ nần, Đức phản đối vay chung, và Bỉ không muốn đụng đến số 140 tỉ euro của Nga. Các nhà lãnh đạo 27 nước EU sẽ họp ngày 18/12 để ra quyết định. Người ta ước tính 140 tỉ euro tín dụng sẽ giúp Ukraine đương đầu trong cuộc chiến khoảng hai, ba năm, và nếu chiến tranh kéo dài thì không thể đủ.

Gián điệp Trung Quốc tìm cách xâm nhập vào Quốc hội Anh

Cũng tại Châu Âu, trong bài "Quốc hội Anh, ổ gián điệp Trung Quốc ?" Les Echos cho biết cơ quan tình báo Anh MI5 đã có lời cảnh báo bất thường với lưỡng viện, theo đó Trung Quốc đang ồ ạt nhắm đến các dân biểu, nghị sĩ và những người thân cận của họ. Hàng ngàn lời rao tuyển dụng do các công ty ma đăng trên các trang như LinkedIn, với mức lương "quá tuyệt để có thể là sự thật". Trong lần tiếp xúc đầu tiên, với cớ cần quan hệ lâu dài, họ tìm cách có được thông tin nhạy cảm và tạo ra mạng lưới, nhưng phía sau là bộ Công an Trung Quốc.

Thông điệp của MI5 "cảnh báo gián điệp" đã được các ông Lindsay Hoyle và John McFall, chủ tịch Hạ Viện và Thượng Viện đưa ra trước Quốc hội hôm qua. Sự can thiệp được thông báo rộng rãi của tình báo Anh diễn ra vài tuần sau vụ hai người Anh là Christopher Cash và Christopher Berry bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc, cung cấp thông tin về các đại biểu. Đây cũng là thời điểm Luân Đôn phải có quyết định về việc cho phép xây dựng một đại sứ quán Trung Quốc hoành tráng bên cạnh trung tâm tài chánh City, tại một địa điểm có các đường cáp với thông tin nhạy cảm đi qua.

Bộ trưởng An ninh Dan Jarvis cho biết MI5 nhận ra "một nỗ lực bí mật được tính toán bởi một thế lực bên ngoài can thiệp vào những vấn đề nội bộ của Anh quốc", điều mà "chính phủ không thể chấp nhận được". Một kế hoạch đang được chuẩn bị vì không chỉ đáng lo ngại cho các đại biểu mà cả ê-kíp trợ thủ, các nhà kinh tế, nhân viên các tổ chức tham vấn, cố vấn địa chính trị cũng là mục tiêu. Các trường đại học Anh và kỹ nghệ cao cấp cũng có thể bị cài cắm để dọ thám.

Bắc Kinh gây áp lực với Tokyo

Vẫn liên quan đến Trung Quốc, La Croix nhận xét "Bắc Kinh tức tối trước các tuyên bố về Đài Loan của thủ tướng Nhật". Tình hình tiếp tục căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn của Châu Á. Sau phát biểu khiêu khích của tổng lãnh sự Trung Quốc ở Osaka, hai nước đều cho triệu mời đại sứ và Trung Quốc tìm cách trả thù.

Bắc Kinh kêu gọi công dân không đến Nhật Bản trong khi du khách từ Hoa lục chiếm đến 1/4, gần nửa triệu vé máy bay đã bị hủy từ 15/11. Ít nhất hai bộ phim Nhật, vốn rất ăn khách đã bị cấm chiếu. Để gây sợ hãi, chính quyền Bắc Kinh còn tuyên truyền rằng an ninh của sinh viên Trung Quốc tại Nhật Bản đang bị đe dọa. Mới hôm qua, một drone nghi là của Trung Quốc đã bay qua đảo Yonaguni của Nhật, chỉ cách Đài Loan 100 kilomet, khiến lực lượng không quân Nhật Bản phải báo động.

Liên Hiệp Quốc thông qua kế hoạch Gaza : Chiến thắng của Trump

Tại Trung Đông, La Croix nhận xét "Sau cuộc bỏ phiếu ở Liên Hiệp Quốc, kế hoạch Gaza đi vào giai đoạn gai góc". Hội đồng Bảo an hôm thứ Hai đã thông qua kế hoạch hòa bình của tổng thống Donald Trump, cho phép thành lập lực lượng quốc tế để ổn định Dải Gaza, nhưng còn một số vấn đề cụ thể phải giải quyết. Có 13 thành viên bỏ phiếu ủng hộ, Nga và Trung Quốc vắng mặt. Đối với Washington, nghị quyết 2803 đáp ứng được bốn mục tiêu : hợp pháp hóa kế hoạch 20 điểm đã dẫn đến ngưng bắn hôm 10/10 giữa Israel và Hamas, lập "ủy ban hòa bình" (Board of Peace, BoP) do Donald Trump làm chủ tịch, kích hoạt việc tái lập viện trợ nhân đạo thông qua các tổ chức Liên Hiệp Quốc, lập lực lượng quốc tế tạm thời để giữ an ninh.

Đây là chiến thắng ngoại giao của ông Trump, vài giờ trước chuyến thăm Nhà Trắng của thái tử Mohammed Ben Salmane, lần đầu tiên kể từ 2018. Nhà nghiên cứu Alexandra Novosseloff cho rằng nghị quyết này đã đặt Liên Hiệp Quốc sang một bên, cho phép một quốc gia thành viên can thiệp vào cuộc xung đột. Nghị quyết cũng mơ hồ như kế hoạch của Trump, đặc biệt về viễn cảnh một Nhà nước Palestine.

Thụy My