Pháp, Đức đồng lòng bảo vệ Châu Âu, nhưng mạnh ai nấy làm

Trong những ngày gần đây, căng thẳng gia tăng xung quanh dự án Hệ thống Tác chiến Trên không Tương lai (SCAF), nhằm chế tạo chiến đấu cơ thế hệ mới, do Pháp và Đức khởi xướng từ năm 2017, nay có sự tham gia của Tây Ban Nha. Được ước tính gần 100 tỷ euro, SCAF được coi là dự án hợp tác công nghiệp lớn nhất được khởi xướng ở Lục Địa Già, đang đứng trước nguy cơ đổ bể, ảnh hưởng đến quan hệ của hai nước đầu tàu của Châu Âu.

Mô hình chiến đấu cơ của dự án SCAF được trưng bày ở điện Elysée, Paris, Pháp, ngày 22/01/2023. AFP – Ludovic Marin

"Paris-Berlin : Dự án chế tạo chiến đấu cơ bị đe dọa" là tựa lớn trên trang nhất báo Le Monde. Sự thất bại của dự án đã được báo trước, theo tờ báo Pháp. Hôm thứ Tư, 18/02, thủ tướng Đức Friedrich Merz công khai thừa nhận hai bên đang có những bất đồng. Trong khi đó điện Élysée vẫn kỳ vọng nhiều vào thành công của dự án này, nhưng tỏ ra không hài lòng vì không giải quyết được những khác biệt. Cả ba nước hiện vẫn chưa thống nhất về các thông số kỹ thuật của chiến đấu cơ thế hệ mới. Pháp muốn phát triển một chiến đấu cơ có khả năng mang vũ khí hạt nhân, trong khi Đức ưu tiên kiểu máy bay hạng nặng, phù hợp với năng lực quân sự của mình.

Trong những tuần qua, các chính trị gia Pháp Đức được cho là đã chuẩn bị tinh thần cho khả năng từ bỏ dự án này và tìm cách đổ lỗi cho các nhà công nghiệp. Hai nhà sản xuất chính là Dassault Aviation và Airbus thì gần như xác định dự án này đã đổ bể, gặp bất đồng trong cách quản lý dự án khi Dassault tự xem mình là đơn vị chủ quản.

Theo La Croix, những bất đồng bắt nguồn từ những cạnh tranh lợi ích giữa các doanh nghiệp hai nước. Tại Đức, ngành công nghiệp vốn phát triển mạnh, thúc đẩy tăng trưởng của đất nước từ 50 năm qua, nhưng nay rơi vào khủng hoảng. Công nghiệp vũ khí là một trong những ngành hiếm hoi có đơn hàng tăng vọt, do cuộc chiến ở Ukraine và Berlin trông cậy vào ngành này để vực dậy nền kinh tế bị trì trệ từ ba năm qua. Tại Pháp, tình hình cũng tương tự, công nghiệp quốc phòng là một trong những thế mạnh, với tập đoàn Dassault, nhà chế tạo chiến đấu cơ Rafale.

Để tìm ra giải pháp, La Croix cho rằng cần củng cố ý chí chính trị, vốn là sợi dây liên kết những đối thủ cạnh tranh, có thể thấy trong nhiều hợp tác giữa hai nước từ trước đến nay, cả trong hàng không và xe cơ giới dân sự. Hiện Paris và Berlin "không có chung tầm nhìn chiến lược", đặc biệt là về vai trò của NATO và Hoa Kỳ trong việc phòng thủ cho Châu lục. Chưa kể đến việc các nhà công nghiệp chỉ quan tâm đến lợi ích riêng.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức đã giảm nhẹ vấn đề, khẳng định dự án được coi là biểu tượng của quan hệ Pháp - Đức, nếu bị hủy bỏ, sẽ không ảnh hưởng đến quan hệ song phương. Nếu Đức tỏ ra nghi ngại về năng lực của Dassault  sản xuất một mình, thì Pháp lại cho rằng Đức và Tây Ban Nha đang muốn lợi dụng SCAF để thúc đẩy hoạt động kinh tế trên lãnh thổ của mình. Tại Đức, một cuộc vận động hành lang đã được khởi xướng, ưu tiên sản xuất chiến đấu cơ 100% Made in Germany.

Trong mục ý kiến trên Les Echos, cây bút Eric Le Boucher nhận định dự án này cho thấy "chính trị Pháp đã hủy hoại Châu Âu". Nếu nước Pháp năm 2017 ở vị thế quốc gia tiên phong, muốn thúc đẩy sự đoàn kết trong khối, thì nay, với tình trạng nợ công chồng chất, chính sách không nhất quán, Pháp không còn đáng tin và có nguy cơ rơi vào tay đảng cực hữu trong năm tới. Nếu Đức muốn từ bỏ dự án SCAF, "ích kỷ đơn phương độc mã", xây dựng quân đội riêng, thì Pháp cũng không phải là một đối tác đáng tin cậy.

Tác giả bài báo cho rằng để cứu vãn tình hình, Pháp cần phải thoát khỏi "nhà tù phúc lợi giả tạo", với những chi tiêu vô tội vạ để xoa dịu cử tri và Đức cần can thiệp, thúc ép Pháp có kỷ luật hơn. Về phần mình, Đức nên chấm dứt sự lệ thuộc vào Mỹ. Berlin đang mượn cớ hiện đại hóa quân đội để mua sắm ồ ạt từ Washington. Bài báo kết luận, để có một Châu Âu tự chủ thì Đức phải từ bỏ vị thế "phục tùng", xây dựng tầm nhìn độc lập. "Đã đến lúc chấm dứt truyền thống mạnh ai nấy làm". Để tồn tại trong kỷ nguyên của các "đế chế mới", Pháp và Đức phải dám can thiệp vào chính trị nội bộ của nhau. Hai quốc gia phải xây dựng một "chính sách chung" đúng nghĩa, tức là dám mạnh mẽ và công khai nói sự thật cho nhau.

Le Monde thì tỏ ra lạc quan, cho rằng dù SCAF thất bại và Paris và Berlin tự phát triển chiến đấu cơ riêng, hai bên vẫn có thể hợp tác về điện toán đám mây chiến thuật, và động cơ.

Hội đồng Hòa bình tỷ đô của Donald Trump

Cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa Bình của tổng thống Trump diễn ra vào thứ Năm, ở Washington, tại tòa nhà từng là trụ sở của Viện Hòa bình Mỹ (USIP), nay được đổi tên thành "Donald J. Trump US Institute of Peace" sau khi chính quyền tiếp quản cơ quan này, sa thải nhân sự và đặt dưới quyền kiểm soát liên bang.

Phát biểu tại cuộc họp, tổng thống Mỹ khẳng định "hòa bình nói thì dễ nhưng làm thì khó". Lãnh đạo Hoa Kỳ cho biết cuộc họp của định chế với tham vọng thay thế Liên Hiệp Quốc, đã huy động 7 tỷ đô la viện trợ nhân đạo cho Gaza từ 9 quốc gia, nhiều nước khác cũng cam kết gửi người đến gia nhập lực lượng quốc tế duy trì ổn định tại dải đất của người Palestine. FIFA cũng cam kết gây quỹ 75 triệu đôla xây dựng hạ tầng thể thao tại Gaza

Cuộc họp quy tụ đại diện của gần 60 nước tham gia, nhưng vắng bóng các thành viên chủ chốt của Liên Hiệp Châu Âu. Theo Les Echos, điều này có thể khiến định chế này bị gạt ra khỏi tiến trình hòa bình ở Gaza và các cuộc xung đột khác. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu đã từ chối lời mời tham dự, nhưng lại cử quan sát viên, gây bất bình cho một số nước thành viên như Pháp và Bỉ, vốn lo ngại là sáng kiến của ông Trump làm suy yếu vai trò của Liên Hiệp Quốc và chủ nghĩa đa phương.

Báo Les Echos mô tả mối tình "yêu nhau lắm cắn nhau đau" của Trump đối với Liên Hiệp Quốc. Hoa Kỳ, vốn đã đóng băng nhiều khoản đóng góp cho Liên Hiệp Quốc, vừa cam kết 10 tỷ đô la cho ngân sách Hội đồng, với mức phí thành viên thường trực lên tới 1 tỷ đô la, nhưng không nêu rõ số tiền này được sử dụng như thế nào. Trump khẳng định Hội đồng của ông sẽ "giám sát" và "tăng cường hiệu quả" hoạt động của Liên Hiệp Quốc, tổ chức mà ông cho là có tiềm năng lớn nhưng hoạt động chưa tương xứng.

Sáng kiến mới của Nhà Trắng được xem là bước đi táo bạo nhằm định hình lại trật tự quốc tế theo hướng do Mỹ dẫn dắt. Tuy nhiên, theo Les Echos, việc nhiều đồng minh Châu Âu vắng mặt cho thấy tính chính danh và sự đồng thuận quốc tế dành cho "Hội đồng Hòa bình" vẫn là dấu hỏi lớn.

Andrew - Cú sét đánh vào hoàng gia Anh

Vẫn về thời sự Châu Âu, nhiều báo quan tâm đến tình hình nước Anh, với vụ bắt giữ cựu hoàng tử Andrew, được mô tả như một cú sấm sét đánh vào Hoàng Gia Anh. Libération nhắc lại những bê bối của em trai Vua Charles Đệ Tam, từ việc nộp phạt 500 bảng Anh do chó của ông tấn công hai đứa trẻ trong công viên, đến vụ tai nạn xe hơi, "nhưng chưa bao giờ trong lịch sử Anh, một người mang dòng máu hoàng tộc lại bị đối xử như dân thường" sau vụ bắt giữ hôm thứ Năm.

Cựu hoàng tử, nay chỉ là ông Andrew Mountbatten Windsor, bị chỉ trích vì những liên hệ với tội phạm ấu dâm Epstein Mỹ từ nhiều năm qua và bị anh trai nhà vua tước hết tước hiệu hoàng gia từ năm ngoái.

Sau công bố mới nhất của bộ Tư pháp Mỹ về hồ sơ này, Andrew lại vướng vào cáo buộc nghiêm trọng hơn, bị tình nghi tiết lộ những tài liệu mật về các chuyến thăm chính thức cho đến các cơ hội đầu tư, hoặc các thông tin thương mại. Trong loạt tài liệu mới này, Andrew xuất hiện trong hình ảnh nhạy cảm mới và cáo buộc từ các nạn nhân về việc ép buộc quan hệ tình dục khi họ còn vị thành niên. Những phản ứng chính thức từ Hoàng gia, cũng như hành động của cảnh sát cho thấy vụ án Andrew cực kỳ nghiêm trọng và làn sóng tiết lộ có lẽ vẫn chưa lắng xuống.

Tờ báo cánh tả Libération kết luận vụ việc đã đánh dấu chấm hết cho danh tiếng của ông Andrew mà còn đặt ra thách thức lớn đối với tính minh bạch và sự tồn vong của chế độ quân chủ Anh trước làn sóng chỉ trích từ công chúng.

Trong nhiều năm, Andrew được hưởng một sự bảo vệ ngầm nhờ vào các tước hiệu hoàng gia của ông. Theo truyền thống, Quốc hội Anh thường không can thiệp vào các công việc nội bộ của Hoàng gia. Vào năm 2021, khi Andrew bị cô Virginia Giuffre kiện vì tội tấn công tình dục khi còn là vị thành niên, vụ việc đã được dàn xếp ổn thỏa mà không cần ra tòa, thông qua một khoản đền bù ước tính khoảng 12 triệu bảng Anh.

Trong bài "Một cuộc khủng hoảng chưa từng có de dọa đến hình ảnh và công cuộc hiện đại hóa Hoàng gia Anh", Le Figaro nhận định vụ bắt giữ một hoàng tộc đầu tiên từ thế kỷ XVII được coi là một sự kiện lịch sử.  Vụ việc khiến nỗ lực cải tổ và hiện đại hóa Hoàng gia mà Charles và William theo đuổi đứng trước nguy cơ bị lung lay.  Kế hoạch "đại tu" Hoàng gia theo hướng tinh gọn, thực tế và ít phô trương hơn có thể bị phủ bóng nếu thể chế này bị nhìn nhận là đứng ngoài pháp luật. Tuyên bố "công lý phải được thực thi" của Vua Charles III cho thấy Hoàng gia ý thức rõ mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng. Tuy nhiên, làn sóng tranh luận về việc tăng cường giám sát Hoàng gia, đặc biệt trong vấn đề tài chính, đang nổi lên, trong khi điều này trước đây Quốc hội Anh hiếm khi động chạm.

Sau vụ việc, Libération mô tả các thành viên của Hoàng gia Anh vẫn tiếp tục các hoạt động, xuất hiện trước công chúng với nụ cười gượng gạo. Thủ tướng Keir Starmer cũng nhấn mạnh "không ai đứng trên luật pháp, ngay cả trong chế độ quân chủ", đồng thời đề nghị một cuộc tranh luận tại Quốc hội về mối quan hệ giữa ông Andrew và Epstein.

Báo động đỏ lũ lụt tại Pháp

Về thời sự tại Pháp, tình hình bão lũ được nhiều báo lưu ý. Thủ tướng Pháp hôm qua đã mở cuộc họp, nhấn mạnh trước tình hình lũ lụt tại miền tây nước Pháp, cần "huy động toàn lực". Hiện 5 tỉnh đang trong tình trạng báo động đỏ. Mực nước của nhiều con sông đã dâng cao kỷ lục. Chính quyền tại nhiều địa phương đã trưng dụng các nhà văn hóa thể thao để tiếp đón tạm thời những người được sơ tán khỏi vùng lũ. Hàng ngàn căn nhà ngập trong nước ở Charente-Maritime. Còn ở thủ đô Paris, mực nước sông Seine đã vượt ngưỡng báo động, nước đã tràn lên bờ kè và có thể dâng cao hơn nữa.

Phóng sự của Le Monde tại tỉnh Lot-et-Garonne chỉ ra những tác động của cơn bão Nils trong tuần qua đã gây ngập úng, khiến các nông dân không kịp trở tay để cứu lấy hoa màu cũng như gia súc. Về phần mình, phóng viên nhật báo công giáo La Croix đi gặp những nông dân, từ những người trồng ngũ cốc, trồng nho đến các chủ trang trại, để tìm hiểu về cách họ ứng phó với biến đổi khí hậu.

Chi Phương