Putin đến Bắc Kinh để siết chặt trục chống phương Tây lúc Nga đang suy yếu

Sau tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, đến lượt tổng thống Nga Vladimir Putin thăm Trung Quốc tìm kiếm sự hỗ trợ trong bối cảnh kinh tế đang xuống dốc vì chiến tranh. Ukraine tăng cường vị thế nhờ làm chủ công nghệ drone, trong khi Trung Quốc thủ lợi từ cuộc chiến Iran.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đón tổng thống Nga Vladimir Putin tại chân cầu thang máy bay, ở sân bay Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 19/05/2026. via Reuters - Vladimir Smirnov

Chuyến thăm Trung Quốc thứ 25 của Putin sau khi đã mất nhiều đồng minh

Le Figaro ngày 19/05/2026 nhận xét "Sau chuyến thăm của Trump, Putin đến siết chặt quan hệ với Tập", đồng thời bộc lộ nỗi lo của Moskva trước việc Hoa Kỳ và Trung Quốc xích lại gần nhau. Đây là chuyến thăm Trung Quốc thứ 25 của Putin. Chiếc Air Force One vừa bay đi thì Bắc Kinh đã trải thảm đỏ cho chiếc Ilyushin của Vladimir Putin, được mệnh danh là "Kremlin bay" hôm nay 19/05.

Trong bài "Hai nguyên thủ đoàn kết để củng cố trục chống phương Tây", Le Figaro lưu ý, các nhà lãnh đạo phương Tây từ lâu đã mơ tách rời Nga khỏi Trung Quốc. Emmanuel Macron muốn Kremlin gắn bó với Châu Âu, Donald Trump thì hy vọng làm chế độ Bắc Kinh yếu đi. Nhưng cả hai dự định này đều không thành, mà chuyến thăm Trung Quốc của tổng thống Nga là bằng chứng.

Quan hệ Nga-Trung bất đối xứng : Kinh tế suy sụp vì trừng phạt và chiến tranh, còn Trung Quốc đang muốn soán ngôi siêu cường của Hoa Kỳ. Bắc Kinh cũng không quên những vùng đất đã bị đế quốc Nga chiếm đoạt. Tuy nhiên cả hai nhà độc tài đã siết chặt quan hệ "hữu nghị không giới hạn" sau khi Putin khởi chiến với Ukraine năm 2022. Không những Bắc Kinh chưa bao giờ lên án cuộc xâm lăng, mà còn giúp tránh né cấm vận : cung cấp động cơ điện, thiết bị quân sự, linh kiện drone.

Hai năm gần đây, Vladimir Putin đã mất đi nhiều người bạn : Bachar al-Assad ở Syria, Nicolas Maduro ở Venezuela, Viktor Orban ở Hungary. Đồng minh Iran thì đang lao đao với cuộc chiến tranh với Mỹ, một số nước thuộc Liên Xô cũ quay lưng như Moldova và Armenia. Nhưng ảnh hưởng Moskva vẫn đáng kể tại "các nước phương Nam" : các cấu trúc của Nga tại Châu Phi không thay đổi, Châu Á thèm muốn tài nguyên thiên nhiên của Nga. Kremlin vẫn còn bạn tốt như Việt Nam, Lào, Indonesia, riêng Bắc Triều Tiên cung cấp cả vũ khí và quân.

Một viên chức Châu Âu bình luận : "Toàn cầu hóa không còn là phương Tây hóa. Ngày nay các Nhà nước côn đồ đang lãnh đạo toàn cầu hóa : Iran, Nga, Bắc Triều Tiên". Về "quyền lực mềm" của Nga, một chuyên gia nhận xét : "Các hình ảnh thảm sát Bucha đã mờ nhạt đi, nhưng Dostoievski vẫn tồn tại".

Moskva tìm kiếm sự hỗ trợ của Bắc Kinh lúc kinh tế xuống dốc

Les Echos nhận định "Sau một loạt thất bại, Putin đến Bắc Kinh để tìm kiếm sự ủng hộ của Trung Quốc". Những cột khói bốc lên trên xa lộ vành đai, cửa kính vỡ vụn, drone tha hồ lượn lờ quanh các tòa nhà ở ngoại ô Moskva, một nhà máy lọc dầu bị tấn công… Cuối tuần qua, drone Ukraine đã phá vỡ "pháo đài" phòng không của thủ đô Nga. Không phận Moskva một lần nữa bị đóng cửa, và các chuyến bay bị hủy hoặc chuyển hướng. Sự kiện này chắc chắn nằm trong chương trình nghị sự của Vladimir Putin và Tập Cận Bình - hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau hơn 60 lần.

Kinh tế Nga ngày càng sa sút vì chiến tranh ở Ukraine, và theo ông Thomas Nilsson, giám đốc tình báo quân đội Thụy Điển, thì Moskva đang dùng những số liệu sai lệch để che giấu sự thật với dân chúng. Tỉ lệ lạm phát chính thức chưa bao giờ vượt quá 10% kể từ mùa xuân 2023, trong khi lãi suất lên đến 21%. Sự chênh lệch như vậy khó thể tin được. Thâm thủng ngân sách trong quý I bùng nổ : 4.600 tỉ rúp, tương đương 2% tổng sản phẩm nội địa, vượt dự kiến của cả năm. Một nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương Phần Lan dự báo, Nga không còn giải pháp nào khác là tăng thuế và bán tài sản nhà nước.

Libération mỉa mai, Vladimir Putin chẳng những không phải là thiên tài quân sự mà còn đang đối mặt với khó khăn kinh tế. Tổng thống Mỹ đã đặt cược vào một con ngựa què – kẻ thất bại Vladimir Putin, và ông vua nước Mỹ có nguy cơ trở thành "super loser".

Kỹ nghệ vũ khí Ukraine bắt đầu tạo tiếng vang

Về phía Kiev, La Croix chạy tít trang nhất "Những vũ khí mới của Ukraine". Nhật báo công giáo đã đi thăm công ty Fire Point "tên tuổi hàng đầu đầy bí ẩn của kỹ nghệ vũ khí Ukraine". Cảnh tượng trông giống như một bộ phim James Bond. Ở tầng hầm một trung tâm thương mại ở đâu đó tại Ukraine, khoảng mấy chục người mang khẩu trang và găng tay làm việc với các máy in 3D khổng lồ xung quanh một khung xương drone FP-1. Mỗi ngày họ sản xuất 200 chiếc drone làm bằng sợi carbone chỉ dùng một lần để tấn công Nga, thiết kế đơn giản và tiết kiệm : thân bằng ván ép, bình nhiên liệu bằng nhựa và động cơ giá rẻ, còn thuốc nổ thì quân đội chịu trách nhiệm sau khi nhận hàng.

Những chiếc FP-1 mang được 50 ký chất nổ, bay xa 1.600 kilomet là một trong những vũ khí làm nên thành công cho Ukraine trong thời gian gần đây. Fire Point còn có FP-7, hỏa tiễn đạn đạo đầu tiên do một công ty tư nhân Ukraine chế tạo, được coi là cơ sở cho một hệ thống chống đạn đạo tương lai. Tất cả linh kiện đều do Ukraine sản xuất, ngoại trừ hệ thống dẫn đường Safran của Pháp. Fire Point cũng đề xuất sử dụng FP-7 để huấn luyện các radar của Châu Âu phát hiện và theo dõi các hỏa tiễn đạn đạo hiện đại.

Les Echos nhấn mạnh đến "Các công ty quân sự tư nhân, vũ khí mới đáng nể của Kiev". Sắp tới Ukraine sẽ có khung pháp lý để lập ra những công ty loại này, mà theo tổng thống Volodymyr Zelensky "xuất khẩu dịch vụ an ninh" thời hậu chiến sẽ là cơ hội kinh tế cho các cựu chiến binh. Thủ tướng Yulia Svyrydenko cho biết, đến tháng 4 Ukraine đã có 1,8 triệu cựu chiến binh và chính phủ hy vọng tạo việc làm cho 100.000 người trong số này qua việc hợp tác với tư nhân. Dự án này nằm trong một chiến lược rộng hơn : Biến kinh nghiệm chiến đấu từ 2022 thành lợi thế ngoại giao và kinh tế.

Tổng thống Volodymyr Zelensky và "ngoại giao drone"

La Croix cũng nói về "Volodymyr Zelensky, đại diện thương mại cho ngành quốc phòng". Tổng thống Ukraine xông xáo quảng bá kỹ năng phòng không đã được tôi luyện trong cuộc chiến tranh vệ quốc kể từ năm 2022. Chỉ riêng trong tháng 4, Moskva đã phóng 6.583 drone sang Ukraine, và theo ông Volodymyr Zelensky, 90% trong số đó đã bị hệ thống phòng không Ukraine bắn hạ.

Tỉ lệ đánh chặn đặc biệt cao này được các vương quốc vùng Vịnh rất chú ý, vì họ là nạn nhân của drone Iran. Đến giữa tháng 3, Ukraine đã gởi 201 chuyên gia quân sự đến khu vực. Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và Qatar đều đã tiếp đón tổng thống Ukraine, ký thỏa thuận khung về quốc phòng có giá trị 10 năm. Kiev cũng đang thảo luận tương tự với Kuwait và Oman.

Theo nhà nghiên cứu Olena Kryzhanivska ở Canada, "kinh nghiệm và kiến ​​thức thu được trên chiến trường đã trở thành vốn quý được sử dụng để xây dựng các liên minh chiến lược". Ukraine có lợi thế là sản xuất số lượng lớn với chi phí thấp, nhưng trên hết, là chuyên môn thực tiễn : "Mua 1.000 drone đánh chặn là một chuyện, nhưng hội nhập chúng vào cơ cấu phòng không và kết hợp với nhiều khí tài lại là một thách thức hoàn toàn khác. Đây là lúc Ukraine phát huy vai trò, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn sâu rộng của mình".

Ngoài Latvia và Ý, hôm 14/04 Volodymyr Zelensky còn thỏa thuận với Đức một "Drone Deal", và tăng cường hợp tác quốc phòng với Na Uy. Về lâu về dài, Ukraine có thể là nước xuất khẩu về an ninh. Ngay cả Hoa Kỳ, dù Donald Trump hôm 06/03 nói rằng "không cần sự trợ giúp của Ukraine", cũng được cho là đang sử dụng hệ thống phòng không Sky Map của Ukraine để bảo vệ căn cứ không quân Prince Sultan tại Saudi Arabia, từng bị drone tự sắt của Iran tấn công.

Kiev tố cáo Moskva cướp đoạt tài nguyên Ukraine

Bên cạnh đó, Les Echos cho biết "Nga cướp đoạt tài nguyên tại các vùng chiếm đóng của Ukraine như thế nào". Kiev tố cáo Moskva muốn khai thác ít nhất 18 mỏ ở miền nam đang tạm chiếm. Sau đợt cướp ngũ cốc, đến lượt các khoáng sản quan trọng của Ukraine trở thành mục tiêu của Kremlin. Theo tổng thống Volodymyr Zelensky, nguồn tài nguyên bị nhắm đến gồm titan, lithium, zirconium, graphite, những khoáng vật chiến lược cho hàng không và quốc phòng, kể cả số thu hoạch trong vụ mùa năm nay tại vùng Donbass. Kiev cho rằng Moskva tìm cách biến những vùng đất đã chiếm thành địa điểm sản xuất lâu dài, gắn kết với hệ thống Nga và cắt đứt khỏi kinh tế Ukraine.

Việc khai thác tài nguyên giúp Kremlin có thêm nguồn tiền cho chiến tranh, kiểm soát hành chánh và gây phức tạp cho việc trao trả trong tương lai, khiến chính phủ Ukraine khó thu hút đầu tư nước ngoài trong lãnh vực khai khoáng. Đã có tiền lệ : từ 2022 Nga vận chuyển ồ ạt ngũ cốc của Ukraine trong vùng chiếm đóng qua các cảng Crimea, Mariupol, Berdiansk. Tổ chức Global Rights Compliance (GRC) trong một báo cáo năm 2023 ước tính Moskva đã lập ra một "kỹ nghệ tịch thu" ngũ cốc Ukraine, mang lại 1 tỉ đô la/năm. Các chuyến hàng được trộn lẫn, đưa qua những tuyến đường phức tạp để che giấu nguồn gốc.

Chỉ riêng về ngũ cốc, GRC có bằng chứng về việc quân Nga chiếm các silo "ngay từ ngày chiếm đóng đầu tiên", đăng ký lại theo luật Nga, hậu cần và vận chuyển bị sáp nhập vào các định chế liên quan đến Nhà nước Nga hay của các tài phiệt thân cận Kremlin. Như vậy chắc chắc đã được chuẩn bị trước cuộc xâm lăng, như một công ty logistic trực thuộc quốc phòng đã mua ba tàu chở ngũ cốc trước ngày khởi chiến, có trọng tải khớp với cảng Sevastopol

Trung Quốc, ngư ông đắc lợi trong chiến tranh Iran

Liên quan đến chiến tranh Trung Đông, theo Le Figaro, Trung Quốc có lợi về mọi mặt từ cuộc phiêu lưu của Mỹ ở Iran, từ ngoại giao, quân sự cho đến tài chánh. Hãy còn quá sớm để gọi cuộc chiến này là thất bại, nhưng rõ ràng chế độ thần quyền vẫn không bị sụp đổ.

Về ngoại giao, Trung Quốc được thế giới coi như một cường quốc ổn định, trái với Nga và Mỹ, đã gây chiến mà không tham vấn Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc. Bắc Kinh thận trọng không công khai hỗ trợ Tehran, bênh vực cả các nước vùng Vịnh. Về quân sự, Trung Quốc chứng minh hiệu quả của hệ thống định vị Bắc Đẩu (Beidou) dựa vào khoảng 30 vệ tinh từ 2020, có độ chính xác đến 20 cm.

Trong cuộc chiến 12 ngày với Iran, các thiết bị gây nhiễu GPS của Mỹ và Israel đã làm gián đoạn đáng kể các hệ thống nhận diện của Tehran, nhưng lần này quân đội Iran chuyển sang dùng Bắc Đẩu, nhờ đó nhắm chính xác ít nhất 16 căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực. Bắc Kinh cũng học hỏi rất nhiều từ cuộc không chiến của Mỹ : các phương pháp đánh chặn hỏa tiễn đạn đạo và hỏa tiễn hành trình, cũng như mức độ bão hòa của các hệ thống phòng không Patriot và Arrow của Mỹ, khả năng xuyên phá của bom Mỹ. Tất cả đều cần thiết cho việc chiếm Đài Loan bằng vũ lực trong tương lai.

Về mặt tài chánh, đồng nhân dân tệ nhờ cuộc chiến này đã được coi như một phương tiện thanh toán quốc tế ở vùng Vịnh Ba Tư, tuy vẫn còn kém xa so với đồng đô la. Tác giả bài viết kết luận, trung tâm của cuộc đối thoại Trump-Tập và Đài Loan và Iran ? Liệu Trung Quốc có đặt vấn đề Mỹ không bán vũ khí cho Đài Loan để đổi lấy việc ngưng vũ trang cho Iran hay không ? Nếu vậy, nước Mỹ đã phạm phải một sai lầm lớn : Từ bỏ việc bảo vệ nền dân chủ thực sự của Đài Loan để nuôi dưỡng giấc mơ dân chủ ở Iran.

Cuba tiếp tục đàn áp đối lập

Trong khi đó tại Châu Mỹ la-tinh, Le Monde đề cập đến việc "Cuba gia tăng đàn áp đối lập". Dù La Havana đang chịu áp lực của Mỹ, số lượng tù nhân chính trị ở đảo quốc đã lên đến mức kỷ lục. Sau khi nhìn nhận bắt đầu đàm phán song phương với Hoa Kỳ vào tháng 3, chế độ tìm cách tỏ thiện chí về nhân quyền. Ngày 02/04 nhân dịp Tuần Thánh, chính quyền Cuba loan báo ân xá cho 2.010 tù nhân, sau khi trả tự do cho 51 người tù khác nhờ Vatican can thiệp, tuy nhiên chỉ có 20 tù nhân chính trị thực sự trong số này. Theo các tổ chức phi chính phủ, hiện có 1.260 tù nhân lương tâm tại Cuba. Hồi năm ngoái, phân nửa trong số 553 tù chính trị được thả nhờ Tòa Thánh vận động, đã bị bắt nhốt trở lại.

Thụy My