Quân Nga sa lầy tại Ukraine, Putin thử "nắn gân" NATO ở Đông Âu

Bị bế tắc về quân sự ở Ukraine, Putin chuyển xung đột sang các quốc gia Châu Âu khác, vẫn trong logic tăng tối đa sức ép lên Kiev, đổ vạ cho Ukraine đã gây ra rối loạn. Ông ta tiếp tục tấn công miền đông Ukraine và cực đông NATO bằng các hoạt động được khéo léo giữ dưới ngưỡng chiến tranh. Kremlin cũng muốn trắc nghiệm phản ứng chính trị và quân sự của Liên minh, lợi dụng chiến tranh "low cost".

Một người dân Ukraine cùng con mèo đã trở thành vô gia cư sau khi drone và hỏa tiễn Nga tấn công vào tòa nhà ở Zaporizhzhia, ngày 30/08/2025. Reuters - Stringer

Tân thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu đối mặt với rất nhiều thách thức, là đề tài chiếm trang nhất đa số báo Pháp ngày 15/09/2025. Bên cạnh đó, việc drone Nga liên tục vi phạm không phận các nước Đông Âu là vấn đề tiếp tục được bàn bạc.

Drone Nga xâm nhập Romania không phải lần đầu

Le Figaro chú ý đến sự kiện "Một drone Nga bay ngang Romania". Vụ xâm nhập này diễn ra vài ngày sau khi 19 drone Nga bay vào không phận Ba Lan, và các F-16 của Romania đã xuất kích nhưng không bắn hạ. Tối thứ Bảy, một vật thể bay loại Geran đã xâm nhập không phận Romania, bay suốt 50 phút. Được tổng thống Ukraine báo động, chính quyền Romania sau đó đã xác nhận. Ông Zelensky khẳng định drone này đã bay vào sâu 10 kilomet trong lãnh thổ Romania và quân đội Nga hoàn toàn nắm rõ hành trình. Đây không thể là sự trùng hợp hay một sai sót của cấp dưới, mà là cố tình từng bước mở rộng chiến tranh.

Theo tờ báo độc lập Nga Verstka, từ trước đến giờ đã có 20 drone rơi xuống lãnh thổ Romania, và 15 chiếc tấn công vào Moldova. Hai F-16 Romania và tiếp đến là hai Eurofighter Typhoon của đồng minh Đức theo dõi sát nhưng không bắn hạ, tuy từ đầu tháng 5 một đạo luật đã cho phép. Bộ Tổng tham mưu Romania phải mất hai năm trời thúc giục mới có được quyền này, chủ yếu nhờ nỗ lực của đảng Đoàn kết để cứu vãn Romania (USR) của bộ trưởng quốc phòng Ionut Mostean, chống lại các đảng cực đoan là cánh tay nối dài của Moskva trong Quốc hội.

Có thể nhờ chiến thắng này mà vụ drone Nga xâm nhập mới được công khai, tuy vậy ông bộ trưởng cũng phải lên nhiều kênh truyền hình để giải thích. Hội đồng quốc phòng tối cao Romania nay đang chuẩn bị bật đèn xanh cho quân đội được bắn vào các phi cơ địch xâm phạm lãnh thổ.

Châu Âu lúng túng trước chiến tranh "low cost" của Kremlin

Trả lời phỏng vấn của Les Echos, ông Thomas Gomart, giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) nhận xét "Đối mặt với những khiêu khích của Nga, chúng ta đang chứng minh sự phi lý của hệ thống phòng thủ Châu Âu". Theo ông Gomart, nghịch lý của Vladimir Putin là tuy thắng lợi về ngoại giao nhưng trong ngõ cụt về quân sự. Người Ukraine vẫn đương cự được, dù Hoa Kỳ ngày càng làm ngơ và Châu Âu do dự không muốn hỗ trợ thêm.

Chuyên gia nhấn mạnh, Châu Âu mỗi năm đầu tư 250 tỉ euro, có 1,2 triệu quân, và chỉ gởi đi ba Rafale và hai F-16 sau khi drone Nga đột nhập Ba Lan. Trong một bài trên trang Diễn đàn của Le Monde, một tập thể chuyên gia quân sự và đại diện xã hội dân sự đòi hỏi thiết lập dự án Skyshield Châu Âu. Cần đến 120 phi cơ để tạo thành một "vùng bảo vệ không phận tích hợp" nhằm vô hiệu hóa các hỏa tiễn và drone Nga trên lãnh thổ Ukraine đồng thời bảo vệ toàn châu lục.

Bị bế tắc về quân sự ở Ukraine, Putin chuyển xung đột sang các quốc gia Châu Âu khác, vẫn trong logic tăng tối đa sức ép lên Kiev, đổ vạ cho Ukraine đã gây ra rối loạn. Ông ta tiếp tục tấn công miền đông Ukraine và cực đông NATO bằng các hoạt động được khéo léo giữ dưới ngưỡng chiến tranh. Kremlin cũng muốn trắc nghiệm phản ứng chính trị và quân sự của Liên minh, lợi dụng chiến tranh "low cost" nhờ sở hữu rất nhiều drone.

Theo Thomas Gomart, bộ máy quốc phòng Châu Âu nên đáp trả bằng sự hỗ trợ dài hạn, không chỉ công nghệ cao, mà cả quốc phòng "giá rẻ", chẳng hạn tăng sản xuất drone. Đan Mạch và Đức chủ trương hợp tác với kỹ nghệ quốc phòng Ukraine. Donald Trump thì muốn tăng áp lực kinh tế lên Nga, đòi NATO ngưng mua dầu của Moskva và áp đặt thuế quan lên Ấn Độ và Trung Quốc, nhưng ý tưởng của tổng thống Mỹ không được các đối tác ủng hộ.

NATO : Từ Baltic Sentry đến Eastern Sentry

Les Echos cũng cho biết "NATO triển khai Eastern Sentry" để đáp trả vụ drone Nga xâm nhập Ba Lan, là phản ứng kiên quyết nhằm tăng cường năng lực phòng thủ trên toàn bộ sườn phía Đông của Liên minh. Chiến dịch "Eastern Sentry" (tạm dịch Canh phòng phía đông) được gợi ý từ thành công của "Baltic Sentry" tung ra vào tháng Giêng, giúp giám sát các tuyến cáp dưới biển Baltic, chống hoạt động phá hoại của Nga. Tổng thư ký Mark Rutte loan báo chiến dịch sẽ được tiến hành trong những ngày tới, với sự hợp sức của nhiều nước trong đó có Đan Mạch, Pháp, Anh, Đức… gồm phòng vệ trên không và mặt đất, đặc biệt chống lại drone. NATO đang đứng trước câu hỏi về phương tiện sử dụng, vì huy động chiến đấu cơ tốn kém rất nhiều so với các drone giá rẻ. Ông Mark Rutte khẳng định sẽ bảo vệ "từng centimet lãnh thổ của đồng minh".

Vũ khí Châu Âu : Bụt nhà không thiêng

Trước mối đe dọa từ Nga, việc Đan Mạch chọn mua vũ khí của Châu Âu là sự kiện rất đáng chú ý. Les Echos cho rằng đã đến lúc cần giảm sự lệ thuộc vào Hoa Kỳ về vũ khí. Lâu nay các quốc gia Châu Âu nhìn chung thích mua vũ khí Mỹ hơn là từ các láng giềng. Được Ai Cập, Qatar, Ấn Độ, Các tiểu vương quốc ả rập thống nhất và Indonesia chọn lựa, chiến đấu cơ Rafale của tập đoàn Dassault chỉ được các nước Hy Lạp, Croatia, Serbia mua nhỏ giọt dù đã được trình làng từ 20 năm qua. Đa số nước như Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Đức, Cộng hòa Czech, Anh, Ý… mua hàng loạt F-35 của Hoa Kỳ. Dù tiêm kích Mỹ có phần tân tiến hơn, nhưng tại sao Gripen và Typhoon made in Europe ít được ngó ngàng đến ?

Trước hết vì từ lâu các nước Châu Âu vẫn cho rằng mua vũ khí Mỹ là phương tiện để được bảo đảm an ninh. Tiếp đến, vì ích kỷ và tầm nhìn ngắn hạn, thà mua của các nhà sản xuất trong nước hay của Mỹ hơn là tăng cường sức mạnh cho một tập đoàn của nước Châu Âu khác. Việc Donald Trump quay lại Nhà Trắng đã xoay chuyển ván cờ. Dù hiện thời ông vẫn chưa bỏ rơi đồng minh Châu Âu và chưa ngưng hỗ trợ Ukraine, nhưng tổng thống Mỹ không còn bảo đảm an ninh toàn bộ như trước, mà đòi hỏi Châu Âu chi thêm cho quốc phòng và quân đội tham gia tích cực hơn.

Bên cạnh đó Trump còn tỏ ra ưu ái với Putin một cách đáng lo, và không ngần ngại gây áp lực lên Đan Mạch về Greenland. Hoa Kỳ vẫn là đồng minh, nhưng Châu Âu phải có chiến lược thích ứng để chủ động. Việc Đan Mạch đặt mua hệ thống phòng không Châu Âu và viễn cảnh Airbus, Thales, Leonardo hợp tác về vệ tinh là dấu hiệu tích cực.

Nepal : Chính quyền mang danh cộng sản bị xóa sổ chỉ trong một tuần

Nhìn sang Châu Á, La Croix nhận xét "Sau cuộc nổi dậy chớp nhoáng, Nepal hướng về tương lai". Chỉ cần đúng một tuần lễ, đủ để chính giới Nepal bị xóa sạch bởi làn sóng phẫn nộ trước tham nhũng và kinh tế trì trệ. Giới trẻ làm nên cuộc phản kháng đã đưa một thẩm phán uy tín lên cầm quyền tạm thời trong khi chờ đợi bầu cử.

Nhật báo mô tả các đại lộ của Singha Durbar, khu phố hành chánh của ­Katmandou đã lưu thông trở lại, những xác xe bị đốt trên đường phố đã được kéo đi nơi khác. Mặt tiền trụ sở các bộ vẫn còn ám khói và sẽ không còn được sử dụng trong nhiều năm nữa. Một nhân viên bộ y tế lấy làm tiếc vì mọi tài liệu lưu trữ đã biến thành tro. Một viên chức bộ giao thông giận dữ nói : "Không nên nhập nhằng giữa chính trị và các địa điểm làm dịch vụ cho dân" : tòa nhà chỉ còn là tro than và một đống đá.

Cuộc nổi dậy gây thiệt hại lớn cho quốc gia đã bị động đất tàn phá năm 2015. Gần 1,4 tỉ euro cơ sở hạ tầng đã bị phá hủy, theo đánh giá sơ bộ. Thế hệ Z muốn đốt cháy những biểu tượng đại diện cho một hệ thống thối nát. Sau khi hủy bỏ chế độ quân chủ năm 2008, Nepal có hiến pháp theo chế độ nghị viện. Nhưng nhiều đời thủ tướng tự cho là cộng sản thực ra theo tư bản thân hữu, gây phẫn nộ trước các chính khách và giới con ông cháu cha được mệnh danh là "Nepokid" sống xa hoa trong khi người dân vô cùng nghèo khổ, thanh niên thất nghiệp. Chính phủ mới có rất nhiều việc phải làm để đáp ứng khát vọng thay đổi của giới trẻ, tuy nhiên mối đe dọa cộng sản vẫn còn đó.

Bắc Triều Tiên : Một thập niên mất mát

Cũng tại Châu Á, Libération cho biết tại Bắc Triều Tiên, Liên Hiệp Quốc cảnh báo "một thập niên mất mát" về vấn đề nhân quyền, dựa trên hàng trăm cuộc phỏng vấn người tị nạn Bắc Triều Tiên.

Tra tấn, hành quyết, suy dinh dưỡng, bạo lực tình dục, kiểm soát tư tưởng… Những vụ vi phạm nhân quyền ngày càng trầm trọng tại Bắc Triều Tiên trong thập niên qua. Một báo cáo của Cao ủy Liên Hiệp Quốc về nhân quyền công bố hôm 12/09 dựa trên lời chứng của 314 người tị nạn đã đào thoát được sang Hàn Quốc còn ghi nhận một loạt vụ hành quyết, có thể là tội ác chống nhân loại. Không dân chúng nào trên thế giới phải chịu đựng sự hà khắc tương tự.

Trong thời kỳ Covid, đất nước khép kín lại càng siết chặt gọng kềm lên dân chúng. Trước đây còn có thể hối lộ cán bộ để được nghe đài phát thanh hoặc xem phim bộ của Hàn Quốc, nhưng nay không chỉ có nguy cơ bị bỏ tù thậm chí có khi còn bị xử tử. Dựa vào các hình ảnh vệ tinh, cơ quan Liên Hiệp Quốc xác định có ít nhất bốn trại tù chính trị tại Bắc Triều Tiên. Một điểm sáng duy nhất trong báo cáo là người khuyết tật nay có thể sinh sống tại các thành phố lớn, thay vì bị tống về nông thôn như trước.

Hoa Kỳ : Trump vẫn gặp khó với thuế quan

Tại Hoa Kỳ, Les Echos nhận xét "Vụ ám sát Charlie Kirk đã đưa ra ánh sáng những khiếm khuyết của FBI dưới thời Kash Patel". Những vụ thanh trừng tại cơ quan này đang bị kiện ra tòa. Về chính sách thuế quan, Le Figaro phân tích "Vì sao Tòa án Tối cao không hẳn sẽ đứng về phía Donald Trump". Vấn đề của Nhà Trắng là Tối cao Pháp viện chủ yếu là các thẩm phán bảo thủ truyền thống chứ không phải "Trumpist", họ có ý tưởng tự do hơn so với phe dân tộc chủ nghĩa có chủ trương bảo hộ.

Thụy My