Sân gôn Trump tại Việt Nam : Đất nông dân đổi lấy dự án gây tranh cãi

Dự án sân gôn của Trump Organization tại Việt Nam khiến hàng ngàn nông dân mất đất với mức đền bù rẻ mạt. Trong khi đó, kinh tế Iran nghẹt thở vì phong tỏa Hormuz và Hungary bước vào kỷ nguyên hậu Viktor Orbán.

Người dân tham dự lễ khởi công dự án khu dân cư cao cấp với ba sân golf 18 lỗ của Tổ chức Trump và đối tác tại Hưng Yên, tỉnh phía Bắc Việt Nam, ngày 21 tháng 5 năm 2025. REUTERS/Stringer

Một dự án được duyệt thần tốc, người dân trở tay không kịp

Le Monde ngày 16/04/2026 có bài điều tra "Ở Việt Nam, sân gôn tương lai của Trump Organization bị phản đối và cáo buộc tham nhũng". Được ký ngay trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ cuối năm 2024, dự án này gây chia rẽ trong chính quyền và gây giận dữ cho người dân vì được đền bù với giá vô cùng thấp.

Tại một khúc uốn của sông Hồng cách Hà Nội khoảng 40 cây số về phía nam, những ngôi mộ trong nghĩa địa nhỏ nằm giữa cánh đồng bắt đầu được di dời trước người sống. Hoàng Anh Sa, một nông dân khoảng 50 tuổi sống ở làng bên, cho biết một số người đã sớm dời mộ người thân đi nơi khác. Dự án nhanh chóng được duyệt với hy vọng có được thỏa thuận thương mại tốt đẹp với Hoa Kỳ (Việt Nam là nước có thặng dư thương mại với Mỹ đứng thứ ba thế giới). Hôm 21/05/2025, lễ đặt viên đá đầu tiên được tổ chức gần nghĩa địa này, có thủ tướng Phạm Minh Chính đọc diễn văn.

Chỉ sáu ngày trước đó người dân Châu Ninh mới được thông báo về việc chính quyền đã thông qua dự án "khu phức hợp đô thị - nghỉ dưỡng - sân gôn Khoái Châu" chiếm 900 hecta đất nông nghiệp. Mười mấy ngày sau họ nhận được giấy báo về mức đền bù : 80.000 đồng (2,6 euro) cho một mét vuông đất, chưa bằng giá hai tô phở. Dân làng vô cùng thất vọng. Tại nơi làm lễ khởi công chỉ còn lại một tấm bảng lớn về dự án sân gôn 54 hố trải dài theo dòng sông, các ngôi làng và con đê, có tỉnh lộ chạy qua ; ngốn mất rất nhiều đất trồng trọt. Phía bên kia đê là "khu đô thị thương mại - dịch vụ" có sức chứa 30.000 dân.

Đền bù thấp, sinh kế bị đẩy đến bờ vực

Trong số 4.000 hộ gia đình bị trưng thu đất, có 145 hộ chấp nhận đền bù trong đợt đầu vào tháng 9/2025, ngoài số tiền loan báo còn được hỗ trợ thêm 240.000 đồng một mét vuông để "đổi nghề" và bồi thường cây trồng. Hoàng Anh Sa cho biết những người ký hầu hết là người lớn tuổi, không còn làm nông hay sống ở nơi khác. Khoảng một phần tư đất đai đã bị thu hồi. Ông sở hữu trên mười hecta đất trồng cam và xoài, có mười mấy nhân công ; một nông dân khác là Nguyễn Văn Chi nuôi khoảng 1.000 con heo.

Vùng đất phù sa này rất màu mỡ, dân làng trồng bonsai hay nhãn. Cả cuộc đời họ phụ thuộc vào mảnh đất giúp nuôi con cái nên người. Dân không nghèo và không cần bán đất : Các con của ông Sa làm việc ở Hà Nội, ông có một ngôi nhà to và đi chiếc xe hơi Ford mới tinh. Hai nông dân này cùng với 500 gia đình khác vào tháng 10/2025 đã kiến nghị với chính quyền địa phương về cái giá "phi thực tế", đòi được bồi thường ít nhất cũng bằng sân gôn ở huyện gần đó, cao gấp ba lần vì giá đất ngày một cao không thể chuyển nghề.

Quyết định thông qua dự án hôm 15/05 nêu lý do "tối ưu hóa tiềm năng khu vực", "cải thiện sức khỏe và chất lượng sống cư dân", "phát triển con đường du lịch sông Hồng" và "đóng góp vào phát triển kinh tế xã hội trong vùng". Thế nhưng đây chủ yếu là một phức hợp cao cấp mà nông dân địa phương có thể chịu thiệt thòi nhất. Tại Việt Nam, cá nhân chỉ có quyền sử dụng đất và Nhà nước có thể thu hồi.

Nhà địa lý học Marie Gibert-Flutre, chuyên về đô thị hóa ở Việt Nam, giải thích, nhờ đó mà với lý do lợi ích quốc gia, chính quyền có thể trưng thu đất đa, và đây thường là nguyên nhân gây căng thẳng xã hội. Năm 2020, vụ Đồng Tâm đã làm bốn người chết và ngay tại Hưng Yên việc xây dựng thành phố mới Ecopark năm 2012 đã gây ra những cuộc xung đột dữ dội.

Nghi vấn tham nhũng và những quan hệ lợi ích phía sau

Dự án cũng bị chỉ trích ngay trong nội bộ. Tháng 7/2025, một lá thư gởi Tổng thanh tra chính phủ, cơ quan chống tham nhũng, ký tên phó tổng thanh tra Lê Tiến Đạt, tố cáo những "vi phạm" của tập đoàn Kinh Bắc City (KBC) và chủ tịch Đặng Thành Tâm. Tài liệu này được một viên chức Việt Nam giấu tên chuyển cho Le Monde, bất bình trước việc "chính quyền Việt Nam vi phạm pháp luật để đáp ứng các đòi hỏi của Trump với mong muốn được ưu ái". Người này tố cáo tổng bí thư Tô Lâm quê ở Hưng Yên đã nhắm mắt làm ngơ trước hành vi tham nhũng của thuộc cấp.

Bức thư nêu ra mối liên hệ lợi ích chặt chẽ giữa Đặng Thành Tâm và quan chức Hưng Yên, đặc biệt là bí thư tỉnh ủy Nguyễn Hữu Nghĩa từ 2023. Nhân vật này đã tạo điều kiện cho dự án, dỡ bỏ những cản trở về thủ tục và đẩy nhanh tiến độ. Đổi lại, Đặng Thành Tâm đã hai lần đem tiền mặt đến nhà riêng ông Nghĩa ở Hà Nội, "mỗi lần 3 tỉ đồng [khoảng 100.000 euro]", và những món quà như dụng cụ chơi gôn, thẻ thành viên, đồng hồ Omega… Cả KBC lẫn tổng thanh tra đều không trả lời Le Monde.

Phó tổng thanh tra còn nhấn mạnh đến tình trạng tài chánh yếu kém của tập đoàn KBC "mang nặng áp lực nợ nần" và khó huy động đủ số vốn cần thiết. Dù vậy KBC trong một thời gian rất ngắn vẫn được ngân hàng VP Bank tài trợ, nhờ thông đồng với cổ đông chính của ngân hàng này, và nhất là "các biện pháp ưu đãi của các quan chức cao cấp và sự hỗ trợ của Nhà nước". Trong lá thư ngày 20/04/2025 gởi Bộ Tài chính, mà Le Monde tham khảo được, VP Bank cho biết có thể huy động đến 33.818 tỉ đồng, tức 85% trong số 1,5 tỉ đô la của dự án.

Trump Organization (không bị cáo buộc) để cho đối tác trong nước xây dựng và tài trợ cơ sở hạ tầng nhưng nhận thù lao chuyển nhượng thương hiệu, và theo tờ khai năm 2025 của Donald Trump thì DT Marks Vietnam LLC thu 5 triệu đô la từ dự án Hưng Yên. Quỹ IDC Capital Vietnam được Trump Organization giao cho việc đại diện và đầu tư. Quỹ này có huy động vốn được không ? Hiện dự án chỉ dựa vào vay nợ ngân hàng. Thời gian rất gấp : Đầu tháng 3, chính quyền Hưng Yên ấn định đến 30/04 là hạn chót để thu hồi đất. Nhà tài phiệt Đặng Thành Tâm nói rằng sân gôn này sẽ là nơi diễn ra hội nghị thượng đỉnh năm 2027 của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC) do Việt Nam tổ chức và Hà Nội rất mong tổng thống Donald Trump tham dự.

Eo biển Hormuz : Mỹ siết vòng vây kinh tế Iran

Trong khi những tranh cãi về đất đai và lợi ích kinh tế vẫn âm ỉ tại Việt Nam, ở một điểm nóng khác của thế giới, xung đột quân sự lại trực tiếp bóp nghẹt nền kinh tế của cả một quốc gia. Ở Trung Đông, "Donald Trump hy vọng buộc chế độ Iran quy phục qua việc phong tỏa eo biển Hormuz". Cuộc chiến tranh đã trở thành thách thức kinh tế, đôi bên đều chận con đường huyết mạch ở vịnh Ba Tư.

Bên trong eo biển Hormuz, Iran kiểm soát những tàu muốn đi qua, còn ngoài khơi hạm đội Mỹ ngăn chận những ai muốn buôn bán với Tehran. Le Figaro lưu ý là ngưng bắn vẫn còn hiệu lực, nhưng đàm phán trực tiếp chưa mở lại. Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Centcom cho biết trong vòng chưa đầy 36 giờ lực lượng Mỹ đã chặn hoàn toàn thương mại với Iran bằng đường biển. Không có ranh giới địa lý cụ thể, Hoa Kỳ có thể chặn tàu khắp nơi ở hải phận quốc tế tùy theo cảng đến và đi. Mỹ cảnh báo những tàu ra vào không phép đều có thể bị chuyển hướng hay bắt giữ, các tàu trung lập có thể bị khám xét, chỉ những chuyến hàng nhân đạo như thực phẩm, thuốc men được đi qua. Đã có 8 tàu dầu phải ngoan ngoãn quay đầu. Washington cũng loan báo tiếp tục cấm vận dầu lửa Tehran.

Mục đích chiến tranh của tổng thống Mỹ ban đầu là "thay đổi chế độ", đòi "đầu hàng vô điều kiện", nhưng những ngày gần đây đã giảm xuống. Một nhượng bộ của Iran về chương trình nguyên tử đủ để Trump tuyên bố chiến thắng, nhưng phải quan trọng hơn hiệp ước mà Obama đã ký năm 2015. Việc phong tỏa của hai bên tham chiến gây sức ép lên kinh tế thế giới, mà các nước vùng Vịnh chịu tác động trước tiên, đồng thời gây căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc – nước mua nhiều dầu của Iran và bí mật hỗ trợ chương trình hỏa tiễn đạn đạo. Ông Trump hôm thứ Tư loan báo đã nhận được thư của Tập Cận Bình bảo đảm sẽ không cung cấp vũ khí cho Iran.

Nền kinh tế Iran bị dồn đến nghẹt thở

Le Monde nhận thấy "Việc Hoa Kỳ phong tỏa các cảng đã bóp nghẹt nền kinh tế Iran vốn đã thiệt hại nặng nề vì chiến tranh", cũng như nhiều năm cấm vận. Đang bên bờ vực sụp đổ, Tehran còn trụ được đến bao giờ ? Tổng thiệt hại được ước tính đến 270 tỉ đô la. Chiến tranh làm trên 125.000 tòa nhà bị hư hại, trong đó có 339 cơ sở y tế, 32 đại học và 857 trường học. Gần 20.000 đơn vị sản xuất từ các công ty nhỏ đến nhà máy luyện kim bị thiệt hại hay sụp đổ, làm 3 đến 4 triệu người thất nghiệp, theo phát ngôn viên chính quyền Iran. Ngoài các cơ sở quân sự và đạn đạo, Wahington và Tel-Aviv còn tập trung tấn công vào trái tim kinh tế Iran như ngành thép, xây dựng, hóa dầu, dược phẩm.

Nhà nghiên cứu Hadi Kahalzadeh cho rằng kinh tế Iran suy giảm 8% đến 10% trong năm 2026. Nhà máy thép cuộn lớn nhất nước Mobarakeh Steel đã bị phá hủy hoàn toàn ; các đơn vị cung cấp điện, khí đốt, oxy và khí nén bị tấn công khiến kỹ nghệ hóa dầu phải dừng hoạt động trong khi lãnh vực này mang lại 15 tỉ đô la mỗi năm. Nếu chiến tranh kéo dài hay ký hưu chiến mà không dỡ bỏ trừng phạt, các công ty tiếp tục đóng cửa sẽ gây xáo trộn xã hội. Lạm phát sẽ còn cao hơn tỉ lệ trước đây là 40% đến 50%. Một nguồn tin phương Tây đánh giá Tehran vẫn có thể kiếm được 2 tỉ đô la mỗi tháng nhờ xuất khẩu các mặt hàng khác, nhưng như vậy cũng chỉ có thể chiến đấu được vài tuần. 

Hungary mở ra kỷ nguyên hậu Orbán

Trong khi Trung Đông chìm trong sức ép kinh tế và quân sự, Châu Âu lại chứng kiến một bước ngoặt chính trị mang tính lịch sử. Le Figaro nhận thấy "Péter Magyar khởi đầu kỷ nguyên hậu Orban". Thủ tướng tương lai được các phương tiện truyền thông phỏng vấn, cho dù trước đó luôn từ chối để ông được lên tiếng.

Péter Magyar đã xếp cất bộ trang phục thể thao đã dùng để rong ruổi khắp nước trong hai năm qua, thay bằng bộ vét màu xanh đậm, nhưng không hề quên việc bị bôi lọ trước đây. Hôm thứ Ba, ông nói : "Sau một năm rưỡi trời, ngày mai tôi mới được truyền thông "công" mời, và hôm sau trên kênh truyền hình M1 Magyai mỉa mai : "Phải cần đến lá phiếu của 3 triệu công dân quý vị mới chịu để cho thủ lãnh đảng đối lập chính lên phát biểu". Đồng thời so sánh : "Những gì diễn ra ở đây từ 2010 phải làm Goebbels và các nhà độc tài Bắc Triều Tiên thèm muốn". Trong phòng thu của đài phát thanh công, không khí cũng lạnh lẽo tương tự. Ngay sau thất bại của đảng cầm quyền, con sói đã trở thành con cừu. Truyền thông công loan báo kết quả bầu cử một cách trung dung.

Les Echos lưu ý, Péter Magyar có đa số 2/3 ở Quốc hội, thuận lợi hơn hẳn so với Donald Tusk ở Ba Lan, nhưng phải đối mặt với thách thức lớn hơn. Đó là đảng Fidesz không chỉ khống chế các phương tiện truyền thông cả Nhà nước lẫn tư nhân. Nhiều tài phiệt thân cận với Viktor Orban mua lại trên 500 tờ báo, tập hợp trong tập đoàn Kesma. Péter Magyar loan báo chỉnh đốn tình trạng quỹ quảng cáo của Nhà nước chỉ chi cho các cơ quan ủng hộ chính quyền, chủ yếu là cho Kesma.

Chuyên gia Zsuzsanna Végh của German Marshall Fund nhấn mạnh truyền thông độc lập đóng vai trò rất quan trọng trong chiến dịch tranh cử. Chính trang Telex đưa tin về xì-căng-đan môi trường của nhà máy bình điện God. Nhà báo điều tra Szabolcs Panyi tiết lộ vụ ngoại trưởng Peter Szijjarto gọi điện cho đồng nhiệm Nga thuật lại những nội dung bí mật trong cuộc họp của Liên Hiệp Châu Âu. Và chính là trên kênh Partizan mà Péter Magyar đã có cuộc trả lời phỏng vấn đầu tiên khi bắt đầu sự nghiệp chính trị năm 2024.

Hiệu ứng Hungary lan sang Châu Âu và bàn cờ quốc tế

Nhà lãnh đạo mới của Hungary kêu gọi các quan chức chủ chốt của chế độ nên nhanh chóng rời chính trường, trong đó có tổng thống Tamas Sulyok – dù chức vụ chỉ là hình thức nhưng vẫn có quyền đưa các đạo luật ra trước Tòa Bảo hiến. Ông khẳng định chỉ tư pháp độc lập mới quyết định Viktor Orban phải vào tù hay không. Ưu tiên cho chống tham nhũng, Péter Magyar nhắm đến Lorinc Mészaros, "túi tiền của Viktor Orban, chỉ trong 10 năm đã giàu gấp năm lần Hoàng gia Anh trong 400 năm". Tân thủ tướng cũng muốn Hungary nhanh chóng gia nhập Viện Kiểm sát Châu Âu.

Trên trường quốc tế, Péter Magyar gặp nhiều thuận lợi, các đồng minh thân cận của Viktor Orban đều hoan nghênh. Donald Trump nói rằng ông sẽ "làm tốt công việc", tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan mời thăm Istanbul, thủ tướng Cộng hòa Czech Andrej Babis mời đến Praha. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết sẽ mở lại đường ống dẫn đầu Druzhba trước cuối tháng này, còn Kremlin - bị nghi can thiệp vào bầu cử nhưng không kết quả - nói "Chúng tôi chưa bao giờ là bạn bè với Orban".

Le Figaro ghi nhận "Sự sụp đổ của cánh hữu dân tộc chủ nghĩa Hungary làm rung chuyển người anh em Ba Lan". Mô hình phi tự do của Viktor Orban từng gợi hứng cho đảng Pháp luật và Công lý (PiS). Lãnh đạo đảng này là Jaroslaw Kaczynski không chúc mừng Péter Magyar, biết rằng sẽ ảnh hưởng đến cuộc bầu cử Quốc hội Ba Lan sang năm. Một số cán bộ của PiS từ một năm rưỡi qua đã sang Hungary để tránh lệnh bắt giữ của tư pháp Ba Lan vì cáo buộc tham nhũng, nhưng Péter Magyar ngay sau chiến thắng tuyên bố Hungary không phải là nơi tị nạn của "tội phạm quốc tế".

Thụy My