Sau cây gậy đến củ cà rốt cho Iran ?

Chiến tranh ở Ukraine và Trung Đông, đợt nóng tại Châu Âu tiếp tục là các vấn đề thời sự hôm nay 01/07/2025. Le Figaro cho rằng, sau cuộc oanh kích ngoạn mục, tổng thống Mỹ đã chừa một lối ra cho Iran, nhưng cần tặng thêm củ cà rốt là dỡ bỏ trừng phạt

Ảnh vệ tinh toàn cảnh địa điểm nguyên tử Fordow ở gần Qom của Iran, sau khi bị Hoa Kỳ không kích, ngày 22/06/2025. via Reuters – Maxar Technologies

Thủ đô Kiev lại bị Nga oanh kích ác liệt 

Le Monde chạy tít trang nhất "Ukraine : Nga mở rộng quy mô tấn công". Trong bài phóng sự "Các vụ oanh tạc quay lại với Kiev", thông tín viên Le Monde nhận định nay drone Nga tấn công trên toàn quốc Ukraine, kể cả thủ đô. Lâu nay người dân Kiev vẫn nghĩ là được bảo vệ tương đối, nhưng giờ đây bị oanh kích bất kể ngày đêm, khiến 3 triệu dân thủ đô liên tục mất ngủ, không còn cảm giác an toàn.

Chỉ riêng trong đêm 28 rạng 29/06, Moskva ồ ạt phóng sang Ukraine tối thiểu 477 drone và 60 hỏa tiễn vào sáu vùng của nước láng giềng, đây là số lượng cao nhất kể từ đầu cuộc xâm lăng. Có ba người thiệt mạng, trong đó có một phi công trẻ lái F-16 bảo vệ vùng trời tổ quốc trong đợt tấn công này. Trước đó đêm 23/06, khi 368 drone và hỏa tiễn đánh vào, một tòa nhà dân cư ở ngoại ô Kiev bị phá hủy, một bàn thờ với những đóa hoa khô được đặt tại đây để tưởng niệm 9 nạn nhân. Thứ Ba 24/06 có 24 người dân ở thành phố Dnipro bị drone Nga sát hại.

Những vụ không kích ồ ạt với những tiếng nổ khắp nơi, tiếng động đáng sợ của động cơ drone… làm kiệt lực cư dân đã phải chịu đựng chiến tranh từ hơn ba năm qua. Kiev từng bị oanh tạc quy mô tháng 2/2022 và tháng 5/2023, nhưng sau đó là một thời gian yên tĩnh. Từ nay, nhờ gia tăng sản xuất drone và hỏa tiễn, quân Nga tấn công thường xuyên hơn để làm bão hòa hệ thống phòng không Ukraine và làm suy sụp tinh thần người dân, khi gần ba năm rưỡi qua quân Nga vẫn không đạt được mục tiêu dù đã nướng rất nhiều binh sĩ.

Cư dân thủ đô Ukraine có những cách đối phó khác nhau. Khi có báo động, người thì trú ẩn trong nhà tắm hoặc hành lang, một căn phòng không cửa sổ ; người chạy vào métro với túi ngủ ; nhưng đa số nay đã thành quen thuộc, không đi đâu cả, phó mặc cho số phận. Trong một điều tra gần đây chỉ có 9% nói rằng tinh thần vẫn vững vàng, 91% cho biết cảm thấy stress kéo dài, mệt mỏi, lo âu, kiệt lực.

Sau cây gậy, đến củ cà rốt cho Iran ?

Quay lại cuốn phim trận oanh kích ấn tượng vừa qua ở Trung Đông, tác giả Renaud Girard trên Le Figaro phân tích "Trump có thể thành công như thế nào". Bài viết hoan nghênh việc Hoa Kỳ vận dụng cả ngoại giao lẫn quân sự nhưng không dùng vũ lực quá đáng, dành một lối thoát danh dự cho Iran.

Trước hết là giai đoạn ngoại giao, dù thủ tướng Israel không muốn nhưng tổng thống Mỹ áp đặt. Thông qua trung gian của Oman, Mỹ và Iran đã thương lượng, Donald Trump ra hạn định hai tháng cho Tehran để chấp nhận đề nghị của Washington. Không được đáp ứng, ngày 13/06 ông Benjamin Netanyahu tung ra đợt tấn công vào chương trình nguyên tử Iran.

Tiếp đến là giai đoạn quân sự được Donald Trump hạn chế được trong "Cuộc chiến mười hai ngày" : Mỹ ra tay phá hủy ba địa điểm làm giàu uranium ở Fordow, Natanz, Ispahan, không có người Iran nào thiệt mạng. Tehran trả đũa lấy lệ, và Trump buộc hai bên ngưng bắn. Ông đã thành công trong việc tránh việc Israel đắc thắng trở nên kiêu ngạo, và Iran bị yếu đi sẽ có những hành động tuyệt vọng tai hại.

Nhưng quan trọng nhất là Donald Trump đã mở cho Tehran một lối ra. Ông đề nghị cung cấp uranium làm giàu dùng vào mục đích dân sự cho Iran. Quốc tế luôn lo sợ việc nguyên tử hóa Trung Đông : nếu Iran có bom hạt nhân, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẽ đòi hỏi. Ở "thùng thuốc súng" Trung Đông, sáu quốc gia có bom nguyên tử (phải kể thêm Israel), một hiểu lầm nho nhỏ có thể dẫn đến tận thế.

Vấn đề hiện nay là đưa Iran trở lại với cộng đồng quốc tế. Giới trẻ Iran có học thức, biết tiếng Anh và vi tính, chỉ mơ được hội nhập với thế giới bên ngoài, và không hề thù địch với Israel. Trump cũng có lý khi từ chối thay đổi chế độ bằng vũ lực tại một đất nước Hồi giáo. Tác giả cho rằng sau khi giơ ra cây gậy, Trump nên tặng cho Iran củ cà rốt. Đó là dỡ bỏ lệnh cấm vận từ hơn nửa thế kỷ qua, nối lại quan hệ ngoại giao đã bị cắt đứt từ 1979 sau vụ bắt các nhà ngoại giao ở đại sứ quán Mỹ tại Tehran làm con tin. Chỉ sau khi hạ nhiệt căng thẳng với Iran, Trump mới có thể tập trung vào hồ sơ tế nhị là xung đột Israel-Palestine, mà ít nhất sáu đời tổng thống Mỹ trước đây không làm được.

Trục Trung Quốc-Nga-Iran : Có chung sự thù ghét phương Tây…

Nhìn rộng ra về địa chính trị, cựu đại sứ Pháp Pierre Andrieu trên Les Echos nhận định "Liên minh Trung Quốc-Nga-Iran chủ yếu dựa vào lòng thù ghét phương Tây". Mối liên hệ giữa ba chế độ độc tài có vẻ rất chặt chẽ vì cùng có chung sự căm ghét các giá trị tự do dân chủ.

Quan hệ cá nhân giữa các nhà lãnh đạo cũng vậy. Vladimir Putin và Tập Cận Bình đã gặp gỡ khoảng 40 lần gần đây nhất là dịp kỷ niệm 80 năm chiến thắng Đức quốc xã ở Moskva. Cả hai hẹn sẽ tái ngộ vào tháng Chín ở Bắc Kinh để mừng quân phiệt Nhật bại trận. Putin và Tập cũng nhiều lần gặp đại giáo chủ Ali Khamenei và các tổng thống Iran.

Về kinh tế, thương mại giữa Nga và Trung Quốc đạt 245 tỉ đô la năm 2024, gấp đôi so với năm 2020. Trao đổi giữa Iran và Trung Quốc khiêm tốn hơn, 13,4 tỉ đô la năm ngoái. Tuy nhiên rất mất thăng bằng : trên 70% xuất khẩu của Nga sang Trung Quốc là nguyên vật liệu và năng lượng, còn Iran xuất hầu như toàn bộ khí đốt sang Bắc Kinh. Cả ba chế độ đều tham gia các tổ chức đối trọng với phương Tây : khối BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (OCS) do Moskva và Bắc Kinh cùng lãnh đạo, Liên minh Kinh tế Á-Âu (UEE) của Nga có hiệp định tự do mậu dịch với Iran. Nga gần như cùng chung số phận với Iran - quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất thế giới, còn Trung Quốc bị Mỹ đe dọa trừng phạt thứ cấp.

…nhưng chỉ là liên minh cơ hội

Về pháp lý, tổng thống Nga và Iran hồi tháng Giêng đã ký "Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện", còn Bắc Kinh và Tehran năm 2021 cũng đã có một hiệp ước tương tự có giá trị 25 năm. Tuy nhiên "liên minh" này về căn bản vẫn mong manh. Về lịch sử, cả Bắc Kinh và Tehran hồi thế ký 19 đều bị đế quốc Nga chiếm đất. Sa hoàng đã sáp nhập 1 triệu km2 của Trung Quốc, và Liên Xô sau đó không trả lại. Nga cũng chiếm vùng Nam Kapkaz của Iran. Về kinh tế, Nga và Iran trở thành "đối tác đàn em" của Trung Quốc.

Cuối cùng, các hiệp định dù được soạn thảo bằng ngôn từ đao to búa lớn, không có ràng buộc nào khi đối tác bị tấn công. Các cuộc oanh tạc của Israel và Mỹ vào Iran cho thấy sự bất lực của Moskva và Bắc Kinh. Ngoài việc lên án, Nga và Trung Quốc không có hành động gì. Putin nhắc lại rằng không có nghĩa vụ phải giúp, còn Trung Quốc không có thói quen can thiệp quân sự ở nước ngoài. Trước mắt, dù giá dầu tăng có lợi cho Nga, ảnh hưởng của Moskva trong khu vực tiếp tục giảm sút, sau khi đồng minh Assad ở Syria sụp đổ ; và Trung Quốc cũng vậy.

Tắm trên sông Seine : Di sản của Thế vận hội Paris 2024

Tại Pháp, đợt nóng đang trùm lên cả nước mấy ngày qua được tất cả nhật báo dành cho rất nhiều bài viết, trên nhiều khía cạnh. Hôm nay thứ Ba, nhiệt kế một lần nữa lên đến gần 40°C, lần thứ ba chỉ trong vài ngày qua. Các căn hộ biết thành nồi hầm, hành khách đầm đìa mồ hôi trong các phương tiện giao thông công cộng, mặt đường nhựa nóng như sắp chảy… Nhiều trường học phải đóng cửa, nhiều địa phương miễn phí hồ bơi, đổi giờ làm việc, cho công viên đóng cửa trễ hơn.

La Croix báo một tin vui là tại Paris, cư dân từ thứ Bảy này có thể tắm trên dòng sông Seine nổi tiếng, lần đầu tiên kể từ gần 100 năm qua. Ba địa điểm để bơi lội trên sông từ nay đến 31/08 là ở Bercy (quận 12), cầu Marie (quận 4) và Grenelle gần tháp Eiffel (quận 15). Đây là di sản của Thế vận hội Paris 2024, và cũng nằm trong mục tiêu chống nóng của thủ đô nước Pháp. Vào mùa hè, các hồ bơi đông nghẹt người, hàng trăm đài phun nước ở các khu phố hoạt động tối đa nhưng vẫn không đủ, và tại Paris, dòng sông Seine trở thành một ưu thế.

Nước sông hiện ở mức 25°C, là nơi giải nhiệt miễn phí so với chi phí duy trì các hồ bơi, nhưng trước đó chính quyền đã phải đầu tư 1,4 tỉ đô la để thanh lọc nước sông. Tuy nhiên người dân vẫn còn e ngại, theo thăm dò tháng 7/2024, chỉ có 16% người Pháp sẵn sàng tắm trên sông Seine. Theo gương Paris, Lyon cũng cho phép tắm sông ở 21 địa điểm. Được biết tại Châu Âu, Belgrade (Serbia) và Vienna (Áo) cho phép tắm trên dòng sông Danube ; Thụy Sĩ có Bâle trên sông Rhin và Luân Đôn trên sông Thames ; nhưng tại khu vực quy định và phải có giấy phép.

Nước Pháp ôn đới chưa quen với máy lạnh

Les Echos trong bài xã luận kêu gọi "thích ứng" với tình trạng nhiệt độ gia tăng nhưng không nên từ bỏ những biện pháp đối phó với biến đổi khí hậu. Đợt nóng thứ 50 kể từ sau Đệ nhị Thế chiến (trong đó phân nửa là từ năm 2010), rốt cuộc sẽ làm im tiếng những người hoài nghi về khí hậu chăng ? Có nhiều biện pháp khắc phục : trồng thêm nhiều cây trong thành phố, có kế hoạch hỗ trợ những người dễ tổn thương, thay đổi cách trồng trọt, điều kiện làm việc…

Chính quyền đã có dự án đối phó với một nước Pháp nhiệt độ cao hơn bình thường 4°C, nhưng còn một điều cấm kỵ là máy lạnh. Được dùng phổ biến ở nhiều nơi, nhưng tại Pháp vẫn bị phản đối, dẫn đến tình trạng phát triển loạn xạ. Tỉ lệ trang bị hệ thống điều hòa ở Pháp là 25% trong khi ở Hoa Kỳ 90%, nhưng đến 58% người Pháp cho biết thà chịu nóng còn hơn sử dụng máy lạnh, để bảo vệ môi trường.

Libération sau khi dành nhiều trang báo hôm qua để tố cáo tình trạng những căn nhà xã hội không được cách nhiệt tốt, chất liệu bê-tông lưu giữ sức nóng trong ngày, hôm nay nói về ảnh hưởng đến vùng biển Châu Âu. Những năm gần đây, khoảng 1.200 loài cá và tảo nhiệt đới từ Hồng Hải và Hắc Hải đi vào Địa Trung Hải thông qua kinh đào Suez vì vùng biển này đã ấm lên.

Ý định sáp nhập truyền thông công của Pháp thất bại

Cũng tại Pháp nhưng về mặt chính trị, các báo nói về thất bại của bộ trưởng văn hóa Rachida Dati với dự luật hợp nhất các cơ quan truyền thông công. Libération dành hẳn trang nhất và bốn bài viết ở trang trong cho việc các dân biểu bác ngay từ đầu việc xem xét dự luật thành lập một tập đoàn gồm France Télévisions, Radio France và INA (France Medias Monde trong đó có RFI lúc đầu cũng bị cho vào danh sách). Đã ba lần bà Rachida Dati cố gắng đưa ra Quốc Hội dự án cải cách các cơ quan thính thị, và lần thứ tư vào chiều hôm qua là một cái tát cho bà bộ trưởng.

Thất bại nặng nề này trước hết là do sự hoài nghi về chính khách dân túy, vốn đang bị tố cáo với ba đơn kiện vì không khai báo nhiều món nữ trang là quà tặng trị giá trên 10.000 euro mỗi món, theo như quy định, và số tiền lớn nhận từ tập đoàn GDF-Suez, được cho là hối mại quyền thế. Việc bà nhất định sáp nhập các đài phát thanh và truyền hình nhà nước trong khi các cơ sở này vẫn hoạt động hiệu quả, được cho là để lấy tiếng, và đích nhắm là chức đô trưởng Paris.

Thụy My