Syria : Vết thương chưa lành nhưng hòa giải vì lợi ích đất nước

Thương chiến Mỹ-Trung ảnh hưởng như thế nào đến Châu Á, sàn thương mại điện tử Temu của Trung Quốc bị nhiều nước ngăn chặn. NATO chuẩn bị dùng drone hải chiến chống tàu ma của Nga phá hoại trên biển Baltic. Tại Syria, thành phố Deraa, nơi khởi đầu cuộc cách mạng đang cố hàn gắn những vết thương. Đó là một số chủ đề đáng chú ý trên báo chí hôm nay, 15/01/2025, bên cạnh cải cách hưu trí và sinh suất giảm ở Pháp.

Người dân Deraa tập hợp mừng chế độ Bachar al-Assad sụp đổ vào ngày 27/12/2024. AP - Omar Albam

Vì sao cách mạng Syria nổ ra từ Deraa ?

Tại khu vực Trung Cận Đông, Le Figaro quay lại với "Deraa, chiếc nôi của cách mạng", nơi "những vết thương vẫn chưa lành". Khu phố Manshia đã trở thành một nghĩa địa bê-tông vì bom Nga, Bachar al-Assad trừng phạt cư dân Deraa dám khởi động cuộc cách mạng Syria.

Đầu năm 2011, được khuyến khích bởi tầm vóc Mùa xuân Ả Rập ở Tunisia và Ai Cập dẫn đến sự sụp đổ của hai nhà độc tài Zine al-Abidine Ben Ali và Hosni Moubarak, các trẻ em viết trên tường trường học câu : "Jay alek eddor ya doctor" ("Sẽ đến lượt ông bác sĩ"). Câu này nhắm vào Bachar al-Assad, vốn là bác sĩ nhãn khoa. An ninh Deraa do Atef Najib, một người anh em họ của Assad chỉ huy, bèn bắt nhốt các thiếu niên 10 đến 16 tuổi. Các em bị đánh đập dã man, một số còn bị tra tấn, rút móng tay.

Khi thân nhân đến đòi trả tự do cho các trẻ em đã bị giam giữ nhiều tuần lễ, Najib trả lời : "Hãy quên con, về nhà với vợ đi, sẽ có những đứa con khác ; còn nếu không đưa vợ lại đây, chúng tôi sẽ làm giúp". Thái độ xấc xược này là giọt nước tràn ly khiến buổi cầu nguyện thứ Sáu 18/03/2011 biến thành cuộc biểu tình, đây là "Ngày thứ Sáu phẫn nộ" đầu tiên tại một Syria đang sôi sục. Hai người bị bắn chết tại chỗ, và trong tháng mấy chục người biểu tình khác bị bắn hạ.

Khoan hồng với lính chế độ cũ : Hòa giải vì lợi ích quốc gia

Việc đàn áp tàn bạo các em học sinh ở Deraa chính là tia lửa khơi dậy phong trào kháng chiến vũ trang chống chế độ, lan nhanh ra cả nước. Ít ai nghĩ rằng cách mạng có thể nổ ra từ Deraa, thành phố 70.000 dân nằm tận cực đông nam, vốn ủng hộ đảng Baas cầm quyền, nhiều quan chức xuất thân từ đây.

Năm 2018, sau 7 năm chiến đấu, Deraa là thành phố cuối cùng chấp nhận thỏa thuận ngưng bắn do Nga thương lượng, các chiến binh người ở lại, người chạy sang Idlib. Giờ đây phía sau niềm vui được giải phóng và lời kêu gọi đoàn kết, bất đồng về lý tưởng vẫn tồn tại giữa HTS và các nhóm vũ trang. Những người con đi kháng chiến của thành phố quay về, khoác áo HTS, trụ sở an ninh quân đội nay là văn phòng hòa giải, tiếp đón các cựu quân nhân của chế độ.

Ở lối vào, những người lính đầu thú phải dẫm lên tấm ảnh của hai cha con Assad và lá cờ Syria cũ, một hành động tượng trưng để chứng tỏ dứt khoát với chế độ trước đây. Một số cựu binh mang đến nộp súng và lựu đạn. Họ được lấy dấu tay, cấp một thẻ có giá trị ba tháng - thời gian để kiểm tra xem có phạm tội ác hay không. Một người phụ trách giám sát đăng ký nói với nhà báo, thực ra những kẻ có bàn tay vấy máu không ra hàng mà đã chạy trốn. Những người khác có phần trách nhiệm của mình, "nhưng chúng tôi phải chấp nhận ân xá để đất nước có thể tiến lên".

Châu Á và song đấu Mỹ-Trung 3.0

Trên Les Echos, nhà nghiên cứu Philippe Le Corre phân tích về "Châu Á trong cuộc đối địch Mỹ-Trung 3.0". Từ khi ông Donald Trump ra khỏi Nhà Trắng năm 2021, đã có nhiều nhà lãnh đạo mới ở Châu Á lên nắm quyền. Đó là các thủ tướng Shigeru Ishiba của Nhật Bản, Lawrence Wong của Singapore ; các tổng thống Prabawo Subianto của Indonesia, Ferdinand Marcos Jr. ở Philippines, tổng bí thư Việt Nam Tô Lâm.

Không ai có được liên hệ trực tiếp với ông Trump, các phái viên lên tục được gởi đến Washington từ sau cuộc bầu cử tháng 11 để cố gắng tìm hiểu chiến lược tương lai của chính quyền Trump về Ấn Độ-Thái Bình Dương. Nhưng còn quá sớm để biết được đường hướng của ê-kíp sẽ bắt đầu vào cuối tháng Giêng.

Một số vị trí đã được biết tên như ngoại trưởng (Marco Rubio), cố vấn an ninh quốc gia (Mike Waltz), thứ trưởng quốc phòng (Elbridge Colby). Điều quan tâm nhất của các chính phủ Châu Á là sự đối đầu giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Hầu như chắc chắn Bắc Kinh sẽ bị trừng phạt, và có thể một số nước đang thặng dư thương mại với Mỹ cũng vậy. Ấn Độ đã chuẩn bị cho thực tế này. Một số tên tuổi lớn như Apple, Microsoft, IBM hay Dell đã rời Hoa lục hay dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam, Philippines, Indonesia - ba nước có tăng trưởng cao.

Những yếu tố gây bất ổn

Bên cạnh kinh tế còn có rủi ro quân sự tại bán đảo Triều Tiên, biển Hoa Đông và biển Đông, eo biển Đài Loan. Bốn năm qua, Hoa Kỳ luôn ủng hộ Đài Bắc, nhưng Donald Trump dường như không mấy xúc động về tương lai 23 triệu dân Đài Loan, mà thường xuyên đòi hỏi các đồng minh Châu Á phải chi trả nhiều hơn cho việc bảo vệ an ninh.

Một câu hỏi khác là sự ủng hộ của Trung Quốc trong cuộc xâm lăng của Nga tại Ukraine và các nơi khác. Việc lính Bắc Triều Tiên can dự vào cuộc chiến không phải là tin tốt lành cho Trung Quốc, vốn nghĩ rằng chỉ có mình mới chi phối được Bình Nhưỡng. Thái độ của ông chủ mới Nhà Trắng, từng có ý định thương lượng với Kim Jong Un, mang tính quyết định. Có thể đàm phán đến đâu với các chế độ toàn trị không có điểm nào chung ? Bộ Tứ (Quad) sẽ được củng cố, chủ đề chính là đối địch với Bắc Kinh, một số cố vấn của ông Trump đã kêu gọi tập trung phương tiện ngoại giao và quân sự vào Châu Á. Khái niệm "G2" một lần nữa lại được nêu ra.

Còn Trung Quốc của Tập Cận Bình bắt đầu năm Tỵ với nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn và nhất là kém thu hút hơn. Phong trào "de-riskage" (giảm thiểu rủi ro), đi kèm các biện pháp chống hàng Trung Quốc, đặc biệt là xe điện. Trong một bài viết khác, Les Echos cho biết Trung Quốc đã "lật sang trang mới" đối với hàng hiệu. Hoa lục không còn là con gà đẻ trứng vàng cho các thương hiệu xa xỉ. Đại dịch và tiếp theo là kinh tế sa sút khiến đam mê hàng sang trọng giảm sút, năm 2025 được dự báo đầy u ám.

Temu của Trung Quốc "tứ bề thọ địch"

Cũng trên lãnh vực kinh tế, Le Figaro cho biết sàn thương mại điện tử Trung Quốc Temu thu hút rất nhiều khách hàng, nhưng cũng bị tấn công từ mọi phía. Mùa hè vừa qua, ông Hoàng Tranh (Colin Huang) 44 tuổi, người sáng lập Pinduoduo (PDD), công ty mẹ của Temu, đã trở thành người giàu nhất Trung Quốc. Nhưng đến cuối mùa thu, cổ phiếu của tập đoàn đã sụt mất 11%. Những ngọn gió ngược địa chính trị đã thổi vào : Donald Trump lại là tổng thống Mỹ và đe dọa áp thuế hàng Trung Quốc, Châu Âu cảnh giác trước các chiêu trò thương mại của Temu.

Nếu các nước Châu Âu nghi ngờ công ty này không tôn trọng các tiêu chí an toàn hay dùng thuật toán để thúc đẩy đam mê mua sắm, thì tại Châu Á, một số nước không ngần ngại ra tay trước thành công chưa từng thấy của mạng này đối với thế hệ trẻ. Tháng 10, Indonesia quyết định cấm Temu hoạt động, để bảo vệ thương mại trong nước. Chính quyền yêu cầu Apple xóa ứng dụng này trên điện thoại di động và máy tính bảng. Quốc gia đông dân thứ tư thế giới lo hàng Trung Quốc giá rẻ tràn ngập sẽ giết chết sản xuất, các công ty vừa và nhỏ.

Việt Nam tiếp bước từ đầu tháng 12, "tạm ngưng hoạt động" Temu và đối thủ Shein chuyên bán hàng thời trang giá rẻ. Hà Nội yêu cầu phải đăng ký theo luật thương mại điện tử mới, nhưng không cho biết cụ thể về thời gian ngưng hoạt động. Phiên bản tiếng Việt của trang này đã biến mất, khiến viễn cảnh của Temu tại thị trường 100 triệu dân trở thành màu xám. Một phát ngôn viên của tập đoàn nói rằng Temu tôn trọng quyết định của chính quyền sở tại, và sẽ nộp các tài liệu cần thiết để đăng ký.

NATO dùng drone biển chống đoàn tàu ma của Nga

Tại Châu Âu, NATO chuẩn bị dùng drone hải chiến để chống lại các vụ phá hoại cáp ngầm ở biển Baltic. Hôm qua tại Helsinki, các quốc gia ven vùng biển này hứa hẹn sẽ tăng cường phương tiện đối phó với đội "tàu ma" của Nga, theo tường thuật của Les Echos và Le Figaro. Chiến dịch mới mang tên Baltic Sentry được đặt dưới quyền chỉ huy của tướng Mỹ Christopher G. Cavoli, huy động không chỉ lực lượng drone, mà cả chiến hạm và phi cơ tuần tra của hải quân.

Trong 15 tháng qua, liên tục có những vụ neo của tàu cắt đường điện ngầm dưới biển, đường cáp dữ liệu, ống dẫn khí ở biển Baltic, khiến tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và tổng thư ký NATO Mark Rutte đều cho rằng không thể là chuyện tình cờ. Điều trần trước Nghị Viện Châu Âu hôm thứ Hai, ông Mark Rutte nói không thể tiếp tục gọi là "chiến tranh đa diện" để chỉ một loạt vụ tấn công ẩn mặt như tin tặc, gây cháy nổ, tổ chức cho di dân xâm nhập…, mà đó là hành động phá hoại, cần đáp trả bằng quân sự.

Chỉ trong hai tháng gần đây, cáp ngầm dưới biển nối Litva với Thụy Điển, Đức với Phần Lan, Estonia với Phần Lan bị hư hại ; và mỗi lần đều do các tàu dầu liên quan đến "đoàn tàu ma" của Nga gây ra. Ông Mark Rutte nhấn mạnh : "Trên 95% lưu lượng internet thông qua cáp biển, và 1,3 triệu kilomet đường cáp mỗi ngày bảo đảm 10.000 tỉ đô la giao dịch tài chánh". Hoa Kỳ vừa thêm vào danh sách đen 160 tàu dầu. Nếu tàu Trung Quốc "Yi Peng 3" bị nghi ngờ phá một tuyến cáp hồi tháng 11 đã được để cho đi, thì sau tai nạn hôm 25/12 Phần Lan quyết định giữ tàu dầu "Eagle S", và cấm 8 thủy thủ ra khỏi nước này trong thời gian điều tra.

Nga rút quân khỏi Ukraine, ngưng oanh tạc sẽ có ngay hòa bình !

Cũng liên quan đến Nga, trả lời câu hỏi của Les Echos về "sáng kiến hòa bình" cho Ukraine của tân tổng thống Mỹ Donald Trump, đại diện ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas nhấn mạnh, Nga không phải là bất khả chiến bại. Không thể có điều gì về Ukraine mà không có Ukraine tham gia, không có gì về Châu Âu mà không có Châu Âu can dự. Châu Âu phải tham dự vào mọi thỏa thuận và chính Ukraine quyết định chấp nhận thỏa thuận nào.

Tổng thống Trump tuyên bố sẽ nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến. Bà Kallas tin rằng nếu Trump dùng sức mạnh của nước Mỹ để gây áp lực lên Putin, để ông ta rút quân, ngưng oanh tạc vào thường dân và cơ sở hạ tầng, chiến tranh sẽ kết thúc ngay. Vấn đề là Putin không hề muốn hòa bình, mà chỉ muốn ngưng bắn để tái vũ trang. Bà cho rằng không nên đánh giá thấp sức mạnh của Châu Âu và đề cao Nga. Với quỹ dự trữ quốc gia cạn dần, thu nhập từ dầu khí giảm mạnh, lãi suất ngân hàng trung ương trên 20%, nước Nga đang đau nặng.

Thụy My