Ba Lan : "Mới vào nghề", tổng thống Karol Nawrocki khiến Châu Âu lo lắng

Cuộc bầu cử tổng thống tại Ba Lan hôm Chủ nhật vừa qua, tiếp tục là chủ đề trọng tâm của các báo Pháp số ra ngày 03/06/2025. Le Monde nói về tỷ lệ thắng cử sít sao của ông Karol Nawrocki, đã xác nhận tình trạng phân cực của cử tri tại Ba Lan, đồng thời còn cho thấy sự trỗi dậy của phe cực hữu tại Châu Âu, được yểm trợ từ Hoa Kỳ.

Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Kristi Noem (phải) gặp ứng cử viên tổng thống bảo thủ của Ba Lan Karol Nawrocki, ngày 27/05/2025, tại Rzeszów, Ba Lan. AP - Alex Brandon

Theo Le Monde, Karol Nawrocki là một nhân vật mới nổi, nhưng đầy sức nặng trên chính trường Ba Lan, có được sự ủng hộ của đảng bảo thủ Luật Pháp và Công Lý (PiS), với tư tưởng cực hữu, nghi ngờ về Châu Âu. Sử dụng lập trường nước Ba Lan của người Ba Lan, ông đã tận dụng không khí phản đối Ukraine và các hỗ trợ cho người tị nạn. Diễn ngôn sắc bén, gay gắt của ông nhắm vào Donald Tusk và phe đối lập, cáo buộc chính phủ Donald Tusk thao túng các cơ quan Nhà nước, gian lận và âm mưu chống lại đảng PiS. Điều này có thể làm "lung lay" các chính sách của chính phủ Tusk, khiến tổng thống và chính phủ của Ba Lan "khó chung sống".

Trong một bài cùng hồ sơ, với tựa đề "Karol Nawrocki, từ băng đảng côn đồ đến chiếc ghế tổng thống", Le Monde sơ lược tiểu sử của tân tổng thống 42 tuổi, sinh ra tại thành phố biển Gdansk, xuất thân từ một gia đình bình dân. Ông Nawrocki đã giành được bằng tiến sĩ ngành lịch sử, và MBA về chiến lược, quản lý dự án và từng làm giám đốc một bảo tàng về lịch sử Đệ Nhị Thế Chiến.

Theo Libération và La Croix, cuộc bầu cử này đã tiết lộ quá khứ đầy rắc rối của một chính trị gia "mới vào nghề, trở thành tổng thống", La Croix mô tả ông Karol Nawrocki, dù có vẻ ngoài hiền lành, lại bị cho là có quá khứ bạo lực và đầy tranh cãi, từ những hành động côn đồ, đến mại dâm, và gần gũi với tân quốc xã.

(Một trong những vụ việc đầu tiên gây chú ý là việc ông mua một căn hộ từ một người già khuyết tật với giá rẻ với các giao dịch mờ ám. Một video từ năm 2009 cho thấy ông tham gia vào một vụ ẩu đả giữa các băng đảng bạo lực trong rừng. Ông cũng bị nghi ngờ có liên hệ với các nhóm tội phạm tân phát xít, dù ông phủ nhận, và thừa nhận từng tiếp xúc với họ chỉ vì mục đích nghiên cứu).

Hồi chuông cảnh tỉnh cho Châu Âu 

Le Figaro cho rằng chiến thắng của ông Nawrocki là lời cảnh tỉnh cho Châu Âu. Trước tiên là về Ukraine, ông Nawrocki đã mạnh mẽ chỉ trích việc kết nạp Kiev vào Liên Hiệp Châu Âu, trong khi thủ tướng Tusk lại ủng hộ. Tân tổng thống Ukraine cũng mạnh mẽ phản đối Ukraine vào khối NATO.

Theo nhật báo cánh hữu, phản ứng chính trị trên khắp Châu Âu cho thấy sức nặng của cuộc bầu cử này. Nếu như lãnh đạo các nước như Pháp và Đức bày tỏ quan ngại thì thủ tướng Viktor Orban đã chúc mừng "chiến thắng tuyệt vời này", hy vọng sớm được làm việc với ông Nawrocki. Lãnh đạo chính phủ Ý Giorgia Meloni, tự nhận là thân cận với Donald Trump, cũng gửi lời chúc tới ông Nawrocki, và nhấn mạnh đến "những giá trị chung giữa hai nước".

Xã luận của La Croix thì mô tả một hố sâu ngăn cách đông - tây tại Châu Âu.

Chiến thắng của ông Nawrocki diễn ra hai tuần sau cuộc bầu cử tổng thống ở Rumani, dù ứng viên theo phe chủ nghĩa dân tộc đã thất bại, nhưng cũng cho thấy sự trỗi dậy của phe cực hữu. Tại Đông và Trung Âu, tư tưởng bảo thủ đã len lỏi trong xã hội do chiến tranh Ukraine, đặc biệt là tại Ba Lan, đã tiếp đón khoảng 1 triệu người tị nạn. Những luồng tư tưởng đó làm suy yếu Châu Âu, "đối lập với tư duy xã hội tự do và pháp quyền đã hình thành nên các thể chế Châu Âu".

Nhật báo công giáo Pháp cho rằng các vết nứt không phải là mới và đang xuất hiện tại khắp các nước Châu Âu về những vấn đề như phá thai, đồng giới, nhập cư và an tử… Những chia rẽ này càng nghiêm trọng hơn trước nỗ lực thao túng trên mạng xã hội của Nga, hay bị can thiệp bởi chính quyền Trump.

Nếu như Elon Musk cố gắng can thiệp vào cuộc bầu cử lập pháp ở Đức, ủng hộ phe cực hữu nhưng thất bại, thì lần này tại Ba Lan, chính quyền của tổng thống Trump có thể ăn mừng. Vào đầu tháng 5, hai tuần trước cuộc bầu cử tổng thống vòng một, ông Trump đã tiếp đón ứng viên Nawrocki tại phòng Bầu Dục và khẳng định : "Ông sẽ thắng". Trong một bài phát biểu tại Ba Lan, vài ngày trước vòng bầu cử thứ hai, bộ trưởng An ninh quốc gia Hoa Kỳ, Kristi Noem, nói : "Chúng tôi cần mọi người bầu ra lãnh đạo phù hợp".

Theo La Croix, dù chức vụ tổng thống ở Ba Lan có quyền lực hạn chế, Nawrocki sẽ nắm trong tay quyền phủ quyết luật, vai trò chỉ huy quân đội và đại diện đất nước trên trường quốc tế. Kết quả bầu cử phản ánh một Ba Lan chia rẽ sâu sắc, giữa mô hình dân chủ tự do và chủ nghĩa dân túy - dân tộc chủ quyền, theo kết luận từ Le Monde.

Trận "Trân Châu Cảng" tại Nga 

Về chiến tranh Ukraine, Le Monde chạy tựa lớn trang nhất "Ukraine tấn công vào các căn cứ không quân tại Nga". Trong mục quốc tế, nhật báo nêu ra khả năng tấn công bất ngờ của Kiev, nhắm vào 4 căn cứ không quân của điện Kremlin, sử dụng drone giá rẻ, tấn công sâu nhất vào lãnh thổ Nga nhất kể từ đầu cuộc chiến  vào căn cứ Irkutsk - Siberia, ở Murmansk - vùng Cực Bắc…).

Le Figaro ví chiến dịch được đặt tên là "Mạng nhện" - Spider Web, đầy bất ngờ của Ukraine như là trận "Trân Châu Cảng" ở Nga, "một ngày đen tối nhất lịch sử hàng không Nga". Kiev tuyên bố 41 máy bay Nga đã bị phá hủy, một số là các loại trang bị vũ khí tầm xa, mang đầu đạn hạt nhân. Theo Le Figaro, dù thực tế thiệt hại vẫn còn đáng ngờ, nhưng cuộc tấn công của Ukraine về quân sự và thông tin liên lạc khá nghiêm trọng.

Đòn đánh của tình báo Ukraine được cho là đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ hơn 1 năm qua, thành lập mạng lưới tình báo và hậu cần từ bên trong lãnh thổ Nga. Lực lượng Ukraine đã ngụy trang, giấu drone dưới mái ngôi nhà di động, rồi đặt vào xe tải container đưa vào Nga. Khi đến gần các mục tiêu, trần xe mở ra, cho phép triển khai drone gần các mục tiêu, vượt qua được radar và hệ thống phòng không, gây nhiễu điện tử của Nga do khoảng cách gần, không kịp phản ứng.

Những video về cảnh máy bay cháy, binh sĩ hoảng loạn, có người dùng gậy đá để phá drone, được các bloggeur quân sự thân Nga, đăng trên Telegram khiến dư luận Nga choáng váng.

Cuộc bầu cử khép lại trang sử hỗn loạn của Hàn Quốc ? 

Nhìn sang Châu Á, cuộc bầu cử tại Hàn Quốc diễn ra vào hôm nay 03/06, cũng được nhiều báo quan tâm. Theo La Croix, đã sáu tháng kể từ khi cựu tổng thống Yoon Suk-yeol ban hành thiết quân luật nhưng bất thành, và bị phế truất. Trong khoảng thời gian đó, chính phủ Hàn Quốc đã trải qua ba đời tổng thống lâm thời liên tiếp. Đất nước bị chia rẽ giữa những người ủng hộ tổng thống bị lật đổ và phe đối lập, được coi giai đoạn đặc biệt bất ổn.

Trong cuộc bầu cử này, hai ứng viên chính đã nổi lên trong số 7 ứng viên tranh cử. Đầu tiên là Lee Jae-myung, 61 tuổi, lãnh đạo đảng Dân chủ đối lập, đang dẫn đầu với gần 50% ý định bỏ phiếu, thúc giục cử tri "kêu gọi cả người yêu cũ đi bỏ phiếu".

Từng thất bại trong kỳ bầu cử tổng thống trước, ông trở lại với hình ảnh "ôn hòa hơn", từ bỏ các cam kết tiến bộ để thu hút cử tri bảo thủ, thất vọng với tổng thống Yoon Suk-yeol. Theo Le Monde, ông Lee được đánh giá cao vì xuất thân từ tầng lớp lao động. Đảng viên dân chủ này muốn tạo ra một xã hội "có việc làm" và "một xã hội công bằng".

Đối thủ của ông là Kim Moon-soo, 73 tuổi, đại diện đảng bảo thủ "Quyền lực cho Nhân dân", thân cận với cựu tổng thống Yoon. Là một nhân vật gây tranh cãi, ông Kim có lập trường cực hữu và chỉ trích Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, nhưng chỉ đạt 36% ý định bỏ phiếu.

Trong suốt chiến dịch, cả hai ứng viên đều đề xuất "giảm nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng chính trị mới", bằng cách giới hạn quyền hạn của tổng thống trong hai nhiệm kỳ ba hoặc bốn năm, so với nhiệm kỳ năm năm hiện tại, và bằng cách phân cấp quyền lực.

Theo Le Figaro, cuộc bầu cử này được coi là một phép thử đối với nền dân chủ đầy biến động, với tham vọng khép lại trang khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất kể từ khi chế độ độc tài kết thúc vào những năm 1980. Thế nhưng, nhật báo cánh hữu kết luận rằng chiến dịch bầu cử chớp nhoáng, khốc liệt này đã phơi bày những chia rẽ dai dẳng trong xã hội và sự vỡ mộng của những người trẻ tuổi, trong bối cảnh kinh tế ảm đạm.

Về chính sách đối ngoại, cả hai xem xét liên minh với Hoa Kỳ là trụ cột trong chiến lược kinh tế và an ninh của Hàn Quốc. Kết quả của cuộc bầu cử này cũng sẽ ảnh hưởng đến chiến lược ngoại giao của Hàn Quốc, hiện bị mắc kẹt giữa cơn sốt hạt nhân của láng giềng Bắc Triều Tiên và sự trỗi dậy của láng giềng Trung Quốc.

Bạo lực phủ bóng chiến thắng lịch sử của PSG 

Về thời sự nước Pháp, chiến thắng vang dội 5-0 của Paris Saint-Germain (PSG) trước đội Inter Milan vẫn là chủ đề trên trang nhất của Le Monde. Trang sử mới của PSG được mở ra bằng màn thể hiện xuất sắc của thế hệ cầu thủ trẻ do huấn luyện viên Luis Enrique dìu dắt, nổi bật là Désiré Doué, 19 tuổi, hai lần ghi bàn, được bầu là cầu thủ hay nhất trận. Tài năng "cây nhà lá vườn" Senny Mayulu cũng 19 tuổi, cũng góp công với bàn thắng ấn định tỷ số.

Chiến thắng không chỉ là thành quả sau 14 năm đầu tư của các ông chủ Qatar, mà còn là minh chứng cho sự thay đổi chiến lược của PSG từ năm 2022 : thay vì chiêu mộ ngôi sao, họ ưu tiên phát triển cầu thủ trẻ. Đội hình vô địch có độ tuổi trung bình chỉ 25 tuổi, trẻ nhất trong lịch sử các trận chung kết Champions League thế kỷ XXI. Niềm vui chiến thắng lan tỏa khắp Paris với lễ diễu hành rầm rộ trên Champs-Élysées và buổi lễ tại Điện Élysée cùng Tổng thống Macron.

Tuy nhiên, theo Le Monde và Le Figaro, niềm vui chiến thắng ấy đã nhanh chóng bị phủ bóng bởi một loạt vụ bạo lực nghiêm trọng xảy ra trên khắp nước Pháp, bùng phát ngay sau khi PSG mở tỷ số.

Ít nhất ba người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương trong các vụ đụng độ, tai nạn và hành hung xảy ra giữa các "người hâm mộ quá đà", sau trận đấu. Nhiều nhóm người cố xâm nhập các khu vực cấm, lao ra giữa đường ngăn cản dòng xe cộ. Trên đại lộ Champs-Élysées, cảnh tượng hỗn loạn, từ phá hoại, cướp bóc, cho đến tấn công lực lượng cứu hộ. Tổng thống Emmanuel Macron lên án các hành vi này và cam kết : "Chúng tôi sẽ trừng phạt, không khoan nhượng".Tranh cãi chính trị cũng đã nổ ra giữa các đảng, với những chỉ trích nặng nề về sự yếu kém của chính quyền trong khâu đảm bảo an ninh. 

Chi Phương