Xung đột Thái Lan-Cam Bốt : Bất đồng lịch sử khó giải quyết

Sau khi Liên Hiệp Châu Âu đạt thỏa thuận về thuế quan với tổng thống Mỹ Donald Trump, người khen kẻ chê, kẻ khóc người cười. Tin tặc làm rối loạn hoạt động của hãng hàng không Nga Aeroflot, Moskva siết kiểm duyệt internet. Cam Bốt và Thái Lan chấp nhận ngưng bắn nhưng xung đột vẫn chưa ngưng lại. Đó là một số vấn đề thời sự đáng quan tâm hôm nay 29/07/2025.

Các tùy viên quân sự và nhà ngoại giao từ 13 quốc gia, bao gồm Pháp (trái), quan sát việc thực hiện thỏa thuận ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan bên cạnh một tòa nhà bị phá hủy gần cửa khẩu An Ses thuộc tỉnh Preah Vihear của Campuchia, ngày 30/07/2025. afp.com/Chor Sokunthea

Thái Lan-Cam Bốt ngưng bắn dưới áp lực của Donald Trump  

Trước hết tại Đông Nam Á, Le Figaro đưa tin "Cam Bốt-Thái Lan : Ngưng bắn kết thúc năm ngày đụng độ", Libération cho rằng "Ngưng bắn là giai đoạn đầu tiên khá mong manh", "một cuộc chiến tranh vô nghĩa". Le Monde phân tích "giữa Cam Bốt và Thái Lan, một sự cạnh tranh chính trị âm thầm".

Sau năm ngày đối đầu, ít nhất 35 người đã thiệt mạng trong đó có 22 thường dân, 260.000 người phải sơ tán. Lệnh ngưng bắn "lập tức và vô điều kiện" bắt đầu có hiệu lực từ nửa đêm thứ Hai theo giờ địa phương, theo thủ tướng Cam Bốt Hun Manet là "một bước tiến", còn thủ tướng lâm thời Thái Lan Phum­tham Wechayachai bày tỏ hy vọng "thỏa thuận sẽ được tôn trọng". Nhưng các trận đánh vẫn tiếp diễn ở vùng biên giới. Le Figaro nhắc lại cuối tuần qua, Cam Bốt triển khai BM-21, rốc-kết phóng loạt do Nga sản xuất để đánh vào sâu lãnh thổ Thái Lan. Về phía Thái sử dụng pháo và drone nhỏ, sau khi cho tiêm kích F-16 vào cuộc hôm thứ Năm.

Donald Trump quyết định đóng vai trung gian hòa giải. Tổng thống Mỹ có "bảo bối" để buộc Bangkok và Phnom Penh phải thương lượng : Nếu không ngưng bắn, sẽ không đàm phán thương mại, trong khi cả hai nước có nguy cơ chịu thuế tối thiểu 36% ngay từ 01/08 – một thảm họa cho cả hai vì Hoa Kỳ là thị trường chính.

Libération cho rằng ngưng bắn khó thể được tôn trọng. Phía Thái Lan, quân đội không trực tiếp tham gia thương lượng ở Malaysia tuy chính quân đội mới nắm giữ chiếc chìa khóa trên thực địa. Dấu hiệu cho thấy vẫn căng thẳng là các quân nhân ra lệnh cho 140.000 người di tản chưa nên quay về. Phóng sự của đặc phái viên tờ báo ở Surin (Thái Lan) thuật lại lời của người tị nạn chiến cuộc trong khuôn viên trường đại học Surindr-Rajabhat cho biết hồi xung đột 2008-2011, họ không phải chạy loạn vì Cam Bốt lúc đó không dùng đại pháo như hiện nay.

Tranh chấp biên giới sẽ còn kéo dài

Thỏa thuận dự kiến một cuộc họp của ủy ban biên giới từ ngày 04/08, nhưng theo chuyên gia Sophie Boisseau du Rocher, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, giải quyết vấn đề tranh chấp lãnh thổ sẽ còn mất nhiều năm. Trên 800 kilomet đường biên, chỉ có 600 kilomet được xác định, nhiều khu vực vẫn bị tranh giành. Thái Lan sử dụng bản đồ 1 : 50 000^e (1 centimet đại diện cho 500 mét) còn Cam Bốt dùng bản đồ ít chính xác hơn 1 : 200.000 ^e từ thời Pháp thuộc.

Le Monde dẫn lời một nhà quan sát Cam Bốt cho rằng quân đội Thái Lan cần lấy uy tín, lúc đang bị đối lập chỉ trích, trong bối cảnh phe Shinawatra bất đồng với các đối tác trong liên minh. Phía Bangkok đả kích việc Phnom Penh tung ra hàng loạt tin giả. Chẳng hạn cáo buộc Thái Lan làm hư hại đền Preah Vihear, nhưng những hình ảnh được đăng lên cho thấy vết đạn đã có từ lâu, hồi 2004-2005.

Thái Lan cũng tố cáo Hun Sen dung dưỡng các hoạt động mafia, lừa đảo trên mạng, mà vô số casino dọc theo biên giới chỉ là bình phong. Đầu tháng 7, Bangkok ra lệnh truy nã tài phiệt Cam Bốt Kok An thân cận với Hun Sen. Trước đó Amnesty International nhận dạng được 53 trung tâm lừa đảo ở Cam Bốt. Tổ chức này lên án Cam Bốt "cố tình làm ngơ trước việc vi phạm nhân quyền, nhất là nạn nô lệ, buôn người, sử dụng lao động trẻ em và tra tấn".

Hãng hàng không Nga Aeroflot tê liệt vì tin tặc thân Ukraine

Tại Nga, tin tặc khiến mấy chục chuyến bay của hãng hàng không Aeroflot không thể cất cánh. Theo thông cáo của hãng này, 54 chuyến bị hủy và mười mấy chuyến phải bay trễ. Ai đã làm rúng động hãng hàng không quốc gia Nga ? Đó là do một cuộc tấn công tin học của một nhóm tin tặc thân Ukraine.

Những tháng gần đây những sự cố trong vận chuyển hàng không đã trở thành chuyện thường ngày ở Nga, do drone Ukraine đe dọa. Tháng trước, đã có 485 chuyến bay bị hủy vì drone tấn công vào Moskva và Saint Petersburg. Nhưng sự rối loạn hôm thứ Hai là chưa từng thấy : đây là lần đầu tiên do tin tặc, nhắc nhở rằng chiến tranh giữa Nga và Ukraine còn diễn ra trên mặt trận mạng ảo. Viện Kiểm sát Nga mở điều tra về "xâm nhập bất hợp pháp" hệ thống thông tin.

Các báo Les Echos, Le Figaro và Libération đều nói đến hai nhóm tin tặc : "Quạ im lặng" của Ukraine và "Những người ủng hộ trên mạng" của Belarus, đã cùng phối hợp tấn công. Các tin tặc cho biết đã "phá hủy" ít nhất 7.000 máy chủ, và đe dọa công bố dữ liệu cá nhân của tất cả những hành khách Nga đã bay với Aeroflot. Đây là kết quả sự xâm nhập từ một năm qua vào sâu trong mạng lưới của hãng. Tin tặc Belarus cũng khẳng định tổng giám đốc Aeroflot, Sergey Alexandrovski, đã "tạo điều kiện" cho họ vì không thay đổi mật khẩu từ 2022 đến nay, và hãng hàng không quốc gia Nga sử dụng hệ thống vi tính lỗi thời như "Windows XP và Windows 2003".

Ukraine và các đồng minh phương Tây thường xuyên tố cáo tin tặc Nga tấn công vào mạng của các tổ chức công cũng như tư khắp thế giới. Trong tháng 7, Europol và Eurojust loan báo đánh tan được nhóm tin tặc thân Nga NoName057(16), chuyên phá hoại Ukraine và các cơ sở hạ tầng Châu Âu.

Lấy cớ chống drone Ukraine, Moskva siết chặt internet

Trong khi đó cũng tại Nga, "Internet dần khép lại đối với cư dân mạng", theo Le Monde. Mạng thường xuyên bị cắt với cớ chống lại drone Ukraine, nhằm siết chặt thêm những quyền tự do ít ỏi còn lại trên RuNet, tức internet Nga. Bắt đầu từ đầu tháng 5 nhân kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát-xít Đức, việc chặn internet mở rộng thêm sau chiến dịch "Mạng nhện" ấn tượng của Ukraine hôm 01/06.

Mạng bị cắt nhiều tiếng đồng hồ khiến taxi không có khách, dịch vụ giao hàng rối loạn. Chỉ riêng ở Moskva, mạng di động bị cắt một ngày dẫn đến thiệt hại 60 triệu đô la. Những vùng nông thôn xa trở nên bị cô lập. Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh đàn áp cư dân mạng ngày càng gia tăng, cấm cả việc quảng bá cho VPN, hệ thống dùng để tránh kiểm duyệt. Internet là nguồn thông tin thứ nhì cho người Nga, sau truyền hình do Nhà nước kiểm soát, các cơ quan truyền thông độc lập đều đã lưu vong.

Thế giới của những giá trị Châu Âu đã lùi xa

Trên lãnh vực kinh tế, Libération cho rằng sau khi đạt được thỏa thuận với Hoa Kỳ, Châu Âu chừng như bước chân hẳn vào một thế giới theo kiểu Trump. Trật tự quốc tế thay đổi đến nỗi ký ức về thế giới trước đó đã nhạt nhòa. Trước đây Châu Âu được tôn trọng, tỏ ra đoàn kết, bảo vệ giá trị của đối thoại và ngoại giao. Người ta e ngại Putin và trông cậy vào Hoa Kỳ, lặng lẽ thương lượng Mercosur, vì lo cho nhà nông bị cạnh tranh và phải bảo vệ môi trường, đưa ra mục tiêu đây tham vọng về giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

Nhưng đó là chuyện đã xưa rồi. Ngày nay Donald Trump đẩy Châu Âu vào một thế giới của sự tồn vong, nơi luật lệ của kẻ thô bạo nhất ngự trị. Trong hàng loạt phản ứng, liệu tiếng nói của Pháp có được lắng nghe ? Trong khi thủ tướng François Bayrou nói về "một ngày u ám", bộ trưởng kinh tế đánh giá "đôi bên đều thiệt", cho rằng" Châu Âu có thể làm được nhiều hơn". Nhưng liệu có thể lên gân với một đối tác chỉ biết có sức mạnh ? Châu Âu đành tìm kiếm kế hoạch dài hơi với Mercosur, ASEAN, Ấn Độ. 

Thiếu đoàn kết, siêu cường thương mại EU lép vế trước Mỹ

La Croix nhìn nhận mức thuế 15% vẫn tốt hơn mức 30% mà ông Trump đe dọa, nhưng chẳng hơn gì Nhật Bản, Anh quốc đã tự thương lượng. Trong khi 27 nước Liên Hiệp Châu Âu (EU) với thị trường 450 triệu người tiêu thụ, là siêu cường thương mại, nhà xuất khẩu thứ nhì thế giới. Thay vì trách cứ Ủy ban, các nước thành viên nên tự vấn vì sao ra nông nỗi này. Sự thiếu đoàn kết giữa những nước không có cùng quyền lợi là yếu tố quan trọng. Nếu trong tương lai, các thành viên không hợp sức với Ủy ban bảo vệ chủ quyền và học lại quy luật về sức mạnh, các nhân tố khác như Trung Quốc sẽ thủ lợi.

Le Figaro đánh giá, đó là "một thỏa thuận chưa hẳn đã thắng lợi cho Donald Trump". Về mặt pháp lý, thỏa hiệp dựa trên cơ sở đe dọa trừng phạt theo luật 1977 về "khẩn cấp kinh tế" vẫn có thể bị đưa ra Tòa án Tối cao và bị vô hiệu hóa trong vài tuần tới. Tuy nhiên cũng như các "deal" chính thức hoặc chưa chính thức với Anh quốc, Nhật Bản, Indonesia, Việt Nam, Quốc hội Mỹ sẽ không can thiệp. Còn lại thì chi tiết vẫn chưa rõ. Chẳng hạn rượu vang và rượu mạnh có bị áp thêm thuế, 600 tỉ đô la đầu tư của Châu Âu sẽ rót vào đâu. Thỏa thuận kéo dài bao lâu, hay sau ba năm sẽ trở về nguyên trạng ?

Khúc ca khải hoàn của Trump chưa hẳn trọn vẹn

Điều chắc chắn là Donald Trump không còn là tổng thống Hoa Kỳ sau tháng Giêng 2029, người kế nhiệm ông sẽ quyết định tiếp. Phương pháp của ông Trump đơn giản nhưng hiệu quả : đe dọa áp thuế thật cao, đến 50% và đàm phán với "khẩu súng chĩa vào thái dương" đối tác. Liên Hiệp Châu Âu đã nhượng bộ với hy vọng một khi Donald Trump ra đi sẽ đối thoại với một tổng thống Mỹ chừng mực hơn.

Thế nên khi Trump đánh thuế "chỉ" 15%, Liên Hiệp Châu Âu hay Nhật Bản đều thở phào, ngay cả Wall Street cũng an tâm. Với sức mạnh quân sự vô song phía sau, chưa kể tư thế nhà sản xuất dầu lửa hàng đầu, nước Mỹ của Donald Trump vận dụng tối đa đòn bẩy để ấn định điều kiện thâm nhập thị trường giàu có nhất, lớn nhất và uy tín nhất thế giới. Nhất là khi Nga, Trung Quốc, Iran, Bắc Triều Tiên đang ủ mưu làm yếu đi các nền dân chủ già cỗi.

Tuy nhiên theo Le Figaro không nên cho rằng Donald Trump đã làm Châu Âu phải đầu hàng. "Ông vua đàm phán" không hủy được thuế trị giá gia tăng trên hàng hóa bán ở Châu Âu. Bruxelles cũng không từ bỏ các tiêu chí về thực phẩm, dịch vụ kỹ thuật số. Câu hỏi lớn của các nhà phân tích lâu nay là Donald Trump dùng thuế quan để buộc các đối tác phải nhượng bộ, hay để trừng phạt lâu dài, coi là nguồn thu ngân sách ? Có vẻ là Trump nhắm đến cả hai, và với mức 15%, ông tìm thấy điểm cân bằng.

Les Echos cho rằng với thỏa thuận này, Liên Hiệp Châu Âu yếu thế hơn về chính trị chứ về kinh tế thì chưa hẳn. Việc chấm dứt các quy định giám sát trí thông minh nhân tạo và mạng xã hội mà J.D. Vance đòi hỏi không được đề cập đến ; tăng trưởng của EU có lẽ chỉ giảm 0,3 điểm GDP, không mấy trầm trọng ; mức thuế áp đặt nhẹ hơn những nước khác như Việt Nam, Indonesia, Trung Quốc. Ẩn số là rốt cuộc ai sẽ trả thuế ? Các nhà xuất khẩu Châu Âu, nhà nhập khẩu Mỹ hay người tiêu thụ Mỹ ? Có lẽ là cả ba, nhưng nếu các gia đình Mỹ phải thắt lưng buộc bụng vì lạm phát, cách nhìn về chính sách Donald Trump có thể sẽ thay đổi.

Thụy My