Tham vọng Greenland của Mỹ thách thức sự tồn vong của NATO

Tham vọng chiếm lĩnh đảo Greenland (Groenland) của tổng thống Mỹ, tiếp theo cuộc can thiệp tại Venezuela, cuộc phản kháng tại Iran đang bị chế độ thần quyền Hồi giáo đàn áp trong máu và tỉ lệ sinh nở ở Pháp sụt giảm mạnh gây báo động là một số chủ đề hàng đầu của báo Pháp hôm nay 14/01/2026.

Tham vọng Greenland của tổng thống Mỹ Donald Trump thách thức sự tồn vong của NATO © Dado Ruvi / Reuters

Đảo Greenland là hồ sơ trang nhất Le Monde ra chiều qua trước thềm cuộc gặp của ngoại trưởng Mỹ với hai đồng cấp Đan Mạch và Greenland, vùng tự trị thuộc lãnh thổ Đan Mạch. Hồ sơ chính của Le Monde mang tựa đề "Số phận của Greenland thử thách vận mệnh của NATO". Theo Le Monde, cuộc gặp giữa ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio với các đồng cấp Đan Mạch và Greenland hôm nay 14/1/2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh Châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố muốn "sở hữu Greenland bằng mọi giá". Đây là cuộc gặp cấp cao đầu tiên giữa hai bên kể từ khi Trump tái đắc cử và khẳng định ý định sáp nhập Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch giàu tài nguyên khoáng sản.

Greenland có vị trí chiến lược quan trọng khi các tuyến đường biển mới mở ra, do băng tan, tạo điều kiện cho Trung Quốc và Nga mở rộng ảnh hưởng. Tổng thống Mỹ coi đây là lý do để Hoa Kỳ trực tiếp kiểm soát Groeland. Đan Mạch cảnh báo rằng, nếu quay lưng với đồng minh, và đe dọa một thành viên NATO như Đan Mạch, Mỹ sẽ phá vỡ niềm tin vào liên minh. Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Anh, Ý và Ba Lan đã bày tỏ sự ủng hộ chính trị với Đan Mạch và Greenland, nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng. Tổng Thư ký NATO tập trung vào thúc đẩy chính sách hợp tác để tăng cường an ninh ở Bắc Cực, thay vì đối đầu trực tiếp với Trump, và kêu gọi các nước thành viên NATO, đặc biệt là Châu Âu, đóng góp nhiều hơn vào việc bảo vệ khu vực này trước Nga và Trung Quốc.

Hiện tại Mỹ chưa có hành động quân sự cụ thể nào tại Greenland, nhưng các đồng minh NATO đang thảo luận về việc triển khai lực lượng giám sát mới gọi là "Arctic Sentry" (Tiên phong Bắc Cực), tương tự như nhiệm vụ "Baltic Sentry", đã được triển khai từ đầu năm 2025, để bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng ở biển Baltic. Tuy nhiên, việc Châu Âu đưa ra quyết định quân sự không dễ dàng, vì điều có thể làm trầm trọng thêm mối quan hệ với Mỹ, theo một nguồn tin quân sự.

Trước áp lực của Mỹ, Đan Mạch đã cam kết đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng. Đầu tháng 1/2026, thủ tướng Đan Mạch cam kết đầu tư 90 tỷ kroner (khoảng 12 tỷ euro) vào quốc phòng ở Bắc Cực, bao gồm việc xây dựng một bộ chỉ huy mới tại Nuuk, triển khai một đơn vị phản ứng nhanh, mua thêm tàu chiến và drone, cũng như nâng cấp sân bay Kangerlussuaq và cảng Nuuk. Đan Mạch quyết định mua thêm 16 máy bay chiến đấu F-35 và 3 máy bay tuần tra P-8 Poseidon của Mỹ. Hiện tại các chính sách nói trên của Đan Mạch và Châu Âu chưa có ảnh hưởng gì đến thái độ của chính quyền Trump.

Phản kháng và thảm sát tại Iran

Tại Iran, đàn áp đang biến thành thảm sát là chủ đề trang nhất Le Figaro. Theo kênh truyền hình Iran International của đối lập Iran, đã có ít nhất 12.000 người đã thiệt mạng, và đây là "vụ thảm sát lớn nhất trong lịch sử Iran đương đại". Theo cơ quan truyền thông đối lập này, lệnh bắn đạn thật trực tiếp được đưa ra bởi Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, với sự chấp thuận của giáo chủ Ali Khamenei.

Le Monde cho biết, cùng lúc với các đàn áp đẫm máu phong trào phản kháng bùng lên từ những ngày cuối năm 2025, từ đầu tuần này, chế độ thần quyền Iran đang bắt đầu khích lệ những người ủng hộ tuần hành với quy mô lớn với mục tiêu "bóp nghẹt phong trào phản kháng", với lời hiệu triệu chống những kẻ "phá hoại", "gây rối" và "khủng bố có vũ trang". Được khích lệ bởi số lượng lớn người ủng hộ, nhiều quan chức cấp cao của Iran đã tỏ ra cứng rắn hơn, tung ra các đe dọa trước công chúng, hoan nghênh phong trào bị đè bẹp và gọi những người phản kháng là "bọn khủng bố Daesh và những kẻ ngoại đạo".

Thái độ "thận trọng" của Pháp

Báo La Croix ghi nhận thái độ được coi là "thận trọng" của chính quyền Pháp trước cuộc phản kháng và đàn áp tại Iran. Theo La Croix, hôm qua, thủ tướng Sébastien Lecornu đã biện minh cho lập trường thận trọng của Pháp đối với các cuộc biểu tình ở Iran bằng cách viện dẫn tình hình "vô cùng mong manh và đáng lo ngại" của hai công dân Pháp, Cécile Kohler và Jacques Paris, bị giam giữ hơn ba năm ở Iran, và vẫn đang bị quản thúc tại gia ở đại sứ quán Pháp tại Tehran. Phản ứng của Pháp dừng ở mức triệu tập đại sứ Iran tại Paris hôm thứ Ba để lên án "bạo lực nhà nước đã được sử dụng một cách mù quáng để chống lại những người biểu tình ôn hòa", theo thông báo của ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot.

Công nghiệp : Để kháng cự lại Trung Quốc và Mỹ, Châu Âu hướng đến một cuộc cách mạng

Les Echos có hồ sơ đáng chú ý về Liên Hiệp Châu Âu và "cuộc cách mạng văn hóa" trong lĩnh vực công nghiệp đang diễn ra, để kháng cự lại Trung Quốc và nước Mỹ của Trump. Năm 2026, Ủy Ban Châu Âu đặt mục tiêu đẩy mạnh chiến lược phát triển công nghiệp tập trung vào chủ quyền kinh tế, nhằm đối phó với sự phụ thuộc vào Trung Quốc và những bất ổn từ chính sách của Mỹ. Thay vì chỉ tập trung vào chuyển đổi sang nền kinh tế xanh hay siết chặt các quy định, Bruxelles giờ đây nhấn mạnh đến "tương quan lực lượng", "sức mạnh kinh tế" và "độc lập". Một trong những thay đổi căn bản là việc ưu tiên sản phẩm được sản xuất tại Châu Âu, "made in Europe", một khái niệm trước đây bị coi là cấm kỵ vì vi phạm nguyên tắc tự do thương mại.

Năm 2025, Bruxelles đã bắt đầu thay đổi cách tiếp cận, tập trung vào các ngành công nghiệp nặng như ô tô, hóa chất, thép, và kim loại, đồng thời giảm bớt các quy định phức tạp. Tháng 12/2025, nhiều biện pháp quan trọng được thông qua, như đánh thuế carbon tại biên giới, kế hoạch giảm phụ thuộc vào các nguyên liệu thô từ Trung Quốc, và các biện pháp hỗ trợ ngành ô tô. Năm 2026, Châu Âu hướng đến đảm bảo ưu tiên mua sắm các sản phẩm của nền công nghiệp Châu Âu, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng gió, ô tô điện, và nhôm không sử dụng năng lượng hóa thạch.

Một trong những biện pháp đột phá là quy định "mọi đồng euro công được chi tiêu" (thông qua đấu thầu công, trợ cấp, hoặc đấu giá) phải hỗ trợ cho các sản xuất tại Châu Âu, đặc biệt là cho các ngành ô tô, thép xanh, công nghệ sạch, robot, và năng lượng hạt nhân. Đây được coi là một "cuộc cách mạng" vì trước đây, Liên Hiệp Châu Âu chưa bao giờ áp dụng nguyên tắc này.

Bruxelles dự kiến áp đặt các điều kiện nghiêm ngặt đối với các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm chuyển giao công nghệ, tạo việc làm địa phương, và sử dụng nguyên liệu của Châu Âu. Mục tiêu kép là giảm hàm lượng năng lượng hóa thạch trong các ngành công nghiệp nặng, bảo vệ các ngành công nghiệp then chốt (như robot, công nghệ, và hạt nhân) khỏi sự phụ thuộc vào Trung Quốc và Mỹ.

Thách thức hiện nay là chủ trương của Ủy Ban Châu Âu phải thuyết phục được Nghị Viện Châu Âu và các quốc gia thành viên.

Dân số sụt giảm : "Cái ngưỡng biểu tượng" bị vượt qua

Nhật báo công giáo La Croix dành chủ đề chính cho việc người Pháp sinh đẻ ngày càng ít hơn. Lần đầu tiên kể từ Đệ nhị thế chiến, số lượng người sinh ra thấp hơn số người chết đi (645 000 so với 651 000 người, theo số liệu của INSEE). Nếu như chênh lệch chỉ là khoảng 6.000 người thì ngược lại ý nghĩa là rất lớn. La Croix nói đến một "cái ngưỡng biểu tượng" đã bị vượt qua, một "bước ngoặc về nhân khẩu học".  Cái ngưỡng biểu tượng về nhân khẩu đã bị vượt qua quá sớm so với năm 2030, theo dự báo trước đó của INSEE.

Theo xã luận La Croix, cuộc khủng hoảng nhân khẩu học này "nói lên nhiều điều về sự thiếu tin tưởng của cộng đồng vào tương lai, và điều này cần phải được xem xét dưới lăng kính tổng hợp nhiều yếu tố, trong số đó có chuyện nhà ở, chuyện giữ trẻ, hay bình đẳng về lương bổng…".

Những nguyên do của dân số sụt giảm

Về chủ đề này, nhật báo thiên hữu Le Figaro có bài xã luận "Khủng hoảng nhân khẩu học", dẫn lại cảnh báo ngay từ năm 1980 của học giả Raymond Aron, đã tiên đoán "sự sụt giảm tỷ lệ sinh và, dưới một hình thức khác, một kiểu suy yếu về ý chí tập thể." Le Figaro chỉ trích việc vấn đề sụt giảm dân số bị coi nhẹ, bị hạ thấp xuống vị trí thứ yếu.

Nỗi lo dân số sụt giảm cũng là chủ đề trang nhất của nhật báo kinh tế Les Echos. Bài Xã luận của Les Echos đặt vấn đề rộng hơn. Les Echos một mặt thừa nhận việc số lượng con trung bình của một phụ nữ Pháp thấp nhất kể từ Đệ nhất thế chiến là một vấn đề xã hội lớn, nhưng mặt khác, coi đây là một xu thế chung của thế giới, không kể khu vực Châu Phi, phía nam sa mạc Sahara. Và "sẽ là ảo tưởng khi cho rằng một chính sách khuyến khích sinh đẻ duy ý chí sẽ giúp đảo ngược được xu thế này".

Sụt giảm dân số là "xu thế chung" : Cần tỉnh táo, tránh bị rơi vào hoang tưởng

Nhật báo kinh tế Pháp nhấn mạnh đến việc cần tỉnh táo để thừa nhận "một hệ quả không thể tránh khỏi" là tiếp nhận người nhập cư, để bù vào số lượng dân số sụt giảm. Vấn đề không còn là câu chuyện của ngành nhân khẩu học mà bước sang địa hạt của chính trị.

Les Echos chất vấn : Làm sao dung hòa được đòi hỏi tiếp nhận thêm người nhập cư để bù vào xu thế dân số sụt giảm này với thái độ ngày càng phổ biến ở đông đảo người Pháp, mong muốn "kiểm soát chặt hơn biên giới" (và những rào cản giúp người nhập cư hội nhập vào xã hội Pháp) ? Les Echos cảnh báo, đây là sẽ chủ đề mà người Pháp cần xem xét một cách tỉnh táo trong bối cảnh chiến dịch tranh cử tổng thống 2027 sắp diễn ra, có xu hướng "thổi bùng lên những định kiến và những hoang tưởng".

Trọng Thành