Donald Trump và tham vọng xây dựng "Đế quốc dầu lửa" từ thỏa thuận với Venezuela

Từ việc kiểm soát 57 tỉ đô la trữ lượng dầu thô tại Venezuela đến chiến lược bẻ gãy trục năng lượng toàn cầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang hiện thực hóa chủ thuyết "thống trị năng lượng" bằng luật của kẻ mạnh. Một thương vụ thế kỷ làm rung chuyển cả thế giới, đẩy Châu Âu và Trung Quốc vào thế kẹt – theo Les Echos ngày 31/08/2026.

Một tàu container đang dỡ hàng tại cảng La Guaira của Venezuela, ngày 07/08/2026 – Reuters/Leonardo Fernandez Viloria

Thương vụ lịch sử 100 năm và cái bắt tay trị giá trăm tỉ đô

Nhật báo kinh tế Les Echos chú ý đến "Thỏa thuận lớn nhất trong lịch sử dầu lửa : Donald Trump loan báo kiểm soát 57 tỉ đô la trữ lượng dầu thô Venezuela". Tổng thống Hoa Kỳ tuyên bố nhờ đó lượng dự trữ dầu của Mỹ sẽ tăng gấp đôi, làm giảm đáng kể giá xăng vĩnh viễn cho dân Mỹ, đồng thời giúp Venezuela thịnh vượng.

Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez hoan nghênh khoản đầu tư 100 tỉ đô la vào "17 mỏ dầu chiến lược", mang lại hơn 200 tỉ đô la doanh thu cho Venezuela. Theo bà thì thỏa thuận này có thời hạn 25 năm, trong khi theo Washington là 100 năm. Tờ Wall Street Journal cho biết, Hoa Kỳ sẽ mua lại trữ lượng dầu của Venezuela thông qua một công ty tư nhân, nắm giữ giấy phép khai thác 100 năm đối với các mỏ dầu nói trên.

Lầu Năm Góc sẽ đóng vai trò chủ chốt trong thương vụ này, mua lại 35% cổ phần của North American Blue Energy Partners, công ty dầu khí hoạt động tích cực thứ hai ở Venezuela sau Chevron, do Alejandro Betancourt, người đang bị điều tra ở Thụy Sĩ, đứng đầu. Hoa Kỳ cũng sẽ có quyền lựa chọn mua 20% sản lượng của tập đoàn này với giá gốc. Công ty của Alejandro Betancourt như vậy sẽ sở hữu trữ lượng dầu lớn thứ hai sau Saudi Aramco. Hoa Kỳ đã mua cổ phần trong hàng chục công ty kể từ khi Donald Trump trở lại nắm quyền. Ý tưởng là sử dụng lượng dầu sản xuất được để bổ sung cho kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ, vốn đã bị hao hụt kể từ khi cuộc xung đột ở Iran bắt đầu sáu tháng trước.

Vũ khí mới của Nhà Trắng nhắm áp đảo toàn cầu

Trả lời phỏng vấn của Les Echos, giáo sư Thierry Bros của Sciences Po đánh giá "Với thỏa thuận Venezuela, Donald Trump áp đặt chiến lược của mình kể cả với các tập đoàn dầu lửa Mỹ". Theo Thierry Bros, đây là một chiến lược lâu dài. Tổng thống Hoa Kỳ biến nước Mỹ thành nhà xuất khẩu dầu lửa lớn nhất thế giới, như Liên Xô cộng sản trước đây.

Nước Mỹ của Barack Obama đã đạt được với việc xuất khẩu ồ ạt khí hóa lỏng (GNL) sang Châu Âu và Trung Quốc. Nhưng về dầu lửa, tuy trở thành nhà sản xuất hàng đầu thế giới nhưng Mỹ xuất khẩu không đáng kể, nên Donald Trump muốn lập ra một "đế quốc dầu lửa" gồm cả Canada, Guyana và Venezuela, do Mỹ lãnh đạo. Khu vực này trong năm nay sẽ xuất khẩu dầu lửa và sản phẩm từ dầu mỏ lớn nhất thế giới. Nga đã mất đi vị thế số một vì Ukraine tấn công liên tục các nhà máy lọc dầu, còn quốc gia đứng thứ nhì Saudi Arabia đang là nạn nhân cuộc chiến Trung Đông.

Các tập đoàn dầu lửa Mỹ ngần ngại đầu tư, nhưng Donald Trump không cần đến tiền của họ. Qua việc liên kết với các công ty tài chánh và kỹ thuật như Schlumberger, ông muốn sản xuất thêm 3 triệu thùng dầu/ngày ở Venezuela. Thỏa thuận với Venezuela là đòn bẩy để Donald Trump gây sức ép với các công ty khí đá phiến để họ giảm giá, nếu không ông vẫn có thể đe dọa áp thuế.

Chủ thuyết "thống trị năng lượng" giúp Hoa Kỳ miễn nhiễm trước những rủi ro địa chính trị, áp đảo Châu Âu và Trung Quốc. Theo giáo sư Thierry Bros, chiến lược chuyển đổi năng lượng của Ủy Ban Châu Âu đã làm Châu lục yếu thế, và lệnh cấm xe dùng động cơ đốt trong vào năm 2035 làm tê liệt ngành lọc dầu Châu Âu. Còn Donald Trump hiểu rất rõ rằng quân đội hoạt động, tác chiến được là nhờ diesel và năng lượng nguyên tử chứ không phải năng lượng tái tạo.

"Luật của kẻ mạnh" và canh bạc địa chính trị mập mờ

Trong bài xã luận "Luật của kẻ mạnh nhất", Les Echos nhận định Trump đã nói và đã làm. Chính tháng sau khi bắt cóc Nicolas Maduro và đưa một tổng thống sẵn sàng hợp tác lên cầm quyền, Donald Trump đã thâu tóm được một phần lớn dầu lửa Venezuela.

Cho rằng Venezuela với trữ lượng vàng đen lớn nhất hành tinh đã cưỡng đoạt một cách bất công tài sản của các tập đoàn dầu lửa Mỹ, tổng thống Hoa Kỳ từ một chiến dịch quân sự đã biến nước mình thành cổ đông trực tiếp của những giếng dầu khổng lồ, sẽ được các công ty tư nhân Mỹ và Venezuela khai thác, dưới sự kiểm soát của Nhà Trắng. Dù không ai có thể bảo đảm rằng thỏa thuận được cho là kéo dài 100 năm này có thể tồn tại với thời gian và các chính thể khác nhau, nhưng tầm cỡ còn hơn cả tính biểu tượng.

Có thể hiểu được việc một quốc gia tìm cách bảo đảm tương lai năng lượng, trữ lượng khí đốt và khí đá phiến của Hoa Kỳ tuy dồi dào nhưng rồi sẽ cạn. Nếu ý định là trợ giúp Venezuela vốn bất lực trong việc khai thác nguồn lợi thiên nhiên này, thậm chí còn phải hoan nghênh Donald Trump. Nhưng sự mập mờ khiến thế giới phải nghi ngại. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu Pháp và Anh thâu tóm kinh đào Suez sau khi lật đổ các tướng lãnh Ai Cập, hay nếu Paris đảo chánh ở Algeria và sau đó kiểm soát công ty khai thác khí đốt của nước này ? Luật của kẻ mạnh nhất không hẳn là hợp pháp lẫn chính đáng.

Mỹ : Từ thế mạnh quân sự đến cái bẫy tiêu hao tại eo biển Hormuz

Ván cờ quyền lực của Donald Trump còn bị thử thách dữ dội tại chiến trường Trung Đông. Le Figaro có bài viết tổng kết sáu tháng chiến tranh với Iran. Theo nhật báo cánh hữu, chiến dịch quân sự do Donald Trump phát động đã không tạo ra chiến thắng quyết định mà biến thành một cuộc đối đầu dai dẳng, khiến Mỹ rơi vào thế bế tắc chiến lược. Ban đầu, mục tiêu là ngăn chương trình hạt nhân Iran và thúc đẩy sự sụp đổ của Cộng hòa Hồi giáo. Tuy nhiên, Iran không những không sụp đổ mà còn có thêm động lực để thách thức trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt.

Ngay từ những ngày đầu, Mỹ và Israel đạt ưu thế quân sự áp đảo, phá hủy hơn 1.000 mục tiêu và tiêu diệt lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Nhưng Iran nhanh chóng chứng minh khả năng chống trả đáng kể. Kho hỏa tiễn đạn đạo của nước này còn sót lại nhiều hơn dự kiến, trong khi drone giá rẻ được sử dụng để làm quá tải hệ thống phòng thủ đắt đỏ của Mỹ. Các căn cứ Mỹ và cơ sở năng lượng tại các nước vùng Vịnh bị tấn công, cho thấy những đồng minh của Washington cũng dễ tổn thương.

Đòn phản công quan trọng nhất của Iran là gây gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển gần một phần năm lượng dầu thế giới. Từ đó, cuộc chiến chuyển từ một chiến dịch không kích thành cuộc đối đầu quân sự-kinh tế kéo dài. Mỹ không muốn tái leo thang vì việc mở lại Hormuz bằng vũ lực tiềm ẩn tổn thất lớn, trong khi lực lượng Mỹ cũng dần cạn kiệt hỏa tiễn tấn công và hỏa tiễn đánh chặn. Vì vậy, Washington chuyển sang phong tỏa và trừng phạt kinh tế, nhưng hiệu quả diễn ra chậm chạp.

Sự thoái trào của đế chế Mỹ tại vùng Vịnh

Hệ quả chiến lược đối với Mỹ ngày càng rõ. Quân đội Mỹ phải rút bớt lực lượng khỏi vùng Vịnh ; các đồng minh bắt đầu đa dạng hóa quan hệ an ninh, trong khi Nga và Trung Quốc xích lại gần Iran. Uy tín và độ tin cậy của Mỹ suy giảm. Chiến tranh làm tiêu tốn khoảng 37,5 tỉ USD và làm cạn kiệt những loại vũ khí cần thiết nếu xảy ra khủng hoảng ở Châu Âu hoặc Châu Á. Tác giả đặc biệt cảnh báo rằng Trung Quốc có thể rút ra bài học từ khả năng dùng drone, tên lửa và kiểm soát tuyến hàng hải của Iran trong trường hợp liên quan đến Đài Loan.

Một thất bại khác nằm ở cách Trump điều hành và truyền thông về chiến tranh. Ông liên tục tuyên bố chiến thắng, đe dọa leo thang rồi lại rút lui để mở đàm phán. Một thỏa thuận 14 điểm từng được công bố nhưng nhanh chóng đổ vỡ. Những tuyên bố ngày càng cường điệu của Trump vì thế mất sức thuyết phục ; cả thị trường lẫn Iran dần nhận ra rằng ông không muốn kéo dài chiến tranh nhưng cũng không tìm được lối thoát rõ ràng. Theo Le Figaro, cuộc chiến này còn đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong quá trình Mỹ rút khỏi Trung Đông.

Sự suy giảm này thực ra đã bắt đầu từ thời Obama, tiếp diễn dưới nhiệm kỳ đầu của Trump và Joe Biden, nhưng chiến tranh với Iran có thể đẩy nhanh quá trình đó. Le Figaro đặt cuộc chiến hiện tại trong chuỗi ba cuộc chiến vùng Vịnh. Nếu cuộc chiến 1987–1991 từng củng cố vị thế thống trị của Mỹ, thì cuộc tấn công Iraq năm 2003 lại giúp Iran mở rộng ảnh hưởng. Cuộc chiến hiện nay tiếp tục cho thấy một chiến dịch quân sự thiếu chiến lược nhất quán có thể mang lại lợi thế cho chính đối thủ.

Tờ báo kết luận : Sau sáu tháng, kết quả vẫn chưa hoàn toàn ngã ngũ, nhưng về mặt chiến lược, Iran đã sống sót, còn Mỹ phải đối mặt với tổn thất về uy tín, nguồn lực và ảnh hưởng. Quan trọng hơn, cuộc chiến có thể đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ Mỹ giữ vai trò thống trị ở Trung Đông.

Hội nghị Thượng đỉnh OSC : Trung Quốc âm thầm lấn lướt Nga tại Trung Á

Sự suy giảm tầm ảnh hưởng của Mỹ tại vùng Vịnh còn mở đường cho các đối thủ lớn dấn bước trên bàn cờ quốc tế, đặc biệt là Bắc Kinh. Les Echos phân tích "Trung Quốc gặm nhấm dần chỗ đứng của Nga tại Trung Á như thế nào". Mười nước thành viên Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (OSC) hôm nay họp hội nghị thượng đỉnh thứ 25 tại Bichkek ở Kyrgyzstan. Đây là dịp để Trung Quốc dấn thêm một bước trên bàn cờ Trung Á. Tập Cận Bình, Vladimir Putin, Narendra Modi đều hiện diện.

Điều chưa từng thấy là hội nghị thượng đỉnh này diễn ra vào lúc đang chiến tranh dữ dội giữa Hoa Kỳ với một nước thành viên OSC là Iran. Tổng thống Masoud Pezeshkian nhân dịp này sẽ thông báo tình hình cho hai đồng minh thân cận là Nga và Trung Quốc. Trước đó truyền thông Bắc Kinh đã khua chiêng gõ trống rầm rộ về "mô hình của một dạng quan hệ quốc tế mới". Tân Hoa Xã nhắc lại, Tập Cận Bình không hề bỏ lỡ một hội nghị thượng đỉnh nào của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải kể từ khi lên cầm quyền năm 2012.

Nhưng hội nghị này còn là đấu trường cạnh tranh ngầm, ngày càng đáng lo cho Moskva. Từ khi Nga xâm lăng Ukraine, Bắc Kinh lợi dụng việc Moskva yếu đi về ngoại giao và kinh tế để lấn lướt tại sân sau của Nga. Khu vực này cũng mang tính chiến lược đối với Trung Quốc, vì bao quanh khu tự trị Tân Cương là ba trong số năm nước Trung Á. Không chỉ tăng cường an ninh biên giới, xây dựng cơ sở hạ tầng, mua khoáng sản của khu vực và bán lại xe hơi điện, pin mặt trời, ăng-ten 4G, 5G. Buôn bán giữa Trung Quốc và Trung Á đã vượt ngưỡng 100 tỉ đô la lần đầu tiên vào năm 2025. Bên cạnh đó Bắc Kinh còn bảo đảm an ninh, vốn là vai trò truyền thống của Nga xưa nay. Trung Quốc bán thiết bị quân sự cho Turkmenistan và Uzbekistan, đào tạo nhân viên quân sự…

Iceland khước từ EU : Giữ chủ quyền "vàng xanh" trước thế giới hỗn loạn

Trong bối cảnh thế giới đa cực đầy hỗn loạn từ Trung Đông đến Trung Á, ngay trong lòng Châu Âu, các quốc gia nhỏ cũng đang phải tự tìm lối đi riêng. Sự kiện đáng chú ý ở Châu Âu được tất cả các báo Pháp đề cập là Iceland nói không với Liên Hiệp Châu Âu (EU). Với chỉ 47,2% phiếu ủng hộ, cuộc trưng cầu dân ý khiến EU thất vọng vì coi đây là cơ hội để chứng tỏ sức thu hút của Liên hiệp. Tuy nhiên đảo quốc này vẫn là thành viên Không gian kinh tế Châu Âu (EEE) và Không gian Schengen.

Hồi năm 2009, sau cơn bão khủng hoảng tài chánh làm kinh tế chao đảo, hòn đảo 400.000 dân đã ứng cử làm thành viên Liên Hiệp Châu Âu, nhưng đàm phán bị ngưng từ 2013. Liên minh lãnh đạo hiện nay với thủ tướng dân chủ xã hội Kristrun Frostadottir đứng đầu cam kết tôn trọng kết quả trưng cầu dân ý cho đến khi mãn nhiệm kỳ năm 2028. Hiện nay Iceland đã phồn vinh trở lại với tổng sản phẩm nội địa tính trên đầu người thuộc loại cao nhất thế giới. Phe phản đối cho rằng tham gia EU sẽ đe dọa chủ quyền, nhất là khu vực đánh cá – cột trụ nền kinh tế Iceland, dù Bruxelles tỏ ra linh hoạt.

Nhưng đồng tiền nước này trồi sụt bất thường cộng với lạm phát và lãi suất cao nên về lâu về dài sẽ có lợi hơn khi sử dụng đổng euro. Vật giá ở Iceland tăng 6% trong khi khu vực đồng euro là 3%. Phe ủng hộ nhấn mạnh đến lợi thế về an ninh của một quốc gia không có quân đội, trong một thế giới hỗn loạn vì chiến tranh ở Ukraine và Iran, cũng như những tuyên bố ồn ào của Donald Trump về sáp nhập Greenland. Vùng lãnh thổ nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương đã nhiều lần bị tổng thống Mỹ nhầm lẫn với Iceland cách đó gần 350 kilomet. Việc Iceland nói không là một thất bại cho Bruxelles, kể từ 1995 chưa thu nhận thêm một nước giàu nào, và có thể gây tranh luận trở lại ở Na Uy vốn đang do dự.

Thụy My