Bóng ma động viên quân đội trở lại : Làn sóng tháo chạy âm thầm của thanh niên Nga

Trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa tháng 9, những tin đồn về một đợt bắt lính quy mô lớn nhằm bù đắp tổn thất tại chiến trường Ukraine đang khiến hàng ngàn nam giới Nga hoảng loạn tìm đường vượt biên. Sau 4 năm, bóng ma di cư và thế kẹt nhân lực của Điện Kremlin lại lộ rõ hơn bao giờ hết qua các cửa ngõ sang Georgia (Gruzia) và Armenia – theo La Croix ngày 01/09/2026.

Nhiều người Nga vượt qua cửa khẩu biên giới Verkhny Lars sang Georgia để tránh bị động viên. Ảnh tư liệu chụp ngày 28/09/2022. AP - Shakh Aivazov

Cửa khẩu Georgia lại nghẽn lối và nỗi sợ hãi từ những cuộc tập dượt

La Croix cho biết "Nỗi lo bị động viên đang dâng cao tại Nga". Nhiều dấu hiệu cho thấy Moskva có thể tung ra đợt bắt lính để đưa sang Ukraine, sau cuộc bầu cử Quốc Hội giữa tháng Chín. Nhiều tin đồn đã khiến hàng ngàn nam giới muốn chạy trốn. Từ nhiều ngày qua, số người đi qua đồn biên phòng Verkhniy Lars tăng lên, đây là cửa ngõ duy nhất sang Georgia.

Ngày 18/08, hải quan Nga nói về dòng người chờ đợi kỷ lục, lên đến 20.000 người một ngày, rất cao so với cùng kỳ những năm trước. Hôm sau phía Georgia nói rằng chỉ có 7.880 người, và trong các thông báo tiếp theo, hải quan Nga tránh dùng chữ "kỷ lục" hoặc tất cả từ ngữ gợi ra một sự chuyển động bất thường. Nhưng chính quyền Nam Ossetia thuộc Liên bang Nga lại cho biết tuần trước có đến 113.000 người đi qua cửa khẩu Verkhniy Lars.

Trang Politico coi đây là dấu hiệu của một cuộc chạy trốn. Tờ báo nhắc lại, hồi tháng 9/2022 hàng ngàn người Nga đã chạy khỏi đất nước bằng cửa khẩu Verkhniy Lars để tránh bị động viên. Hàng trăm ngàn người đàn ông Nga đã hoảng loạn chạy sang Georgia, Kazakhstan, Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ. Và hiện nay tin đồn về khả năng bắt lính rộ lên hơn bao giờ hết kể từ bốn năm qua. Thứ Năm tuần trước, Ukraine ra thông báo khẳng định Nga chuẩn bị "một đợt động viên mới cho 2026-2027", nhắm đến việc tuyển mộ 300.000 lính trước cuối năm nay và thêm 300.000 quân khác cho năm sau.

Theo tình báo Ukraine, Nga phải huy động thêm quân vì số tử trận quá lớn và ngày càng ít người chịu ký hợp đồng nhập ngũ tại nhiều vùng khác nhau. Moskva ra sức phản bác tin này. Bên cạnh đó, Wall Street Journal dẫn nguồn tình báo phương Tây cho biết các cuộc tập trận mô phỏng tiến trình động viên đã diễn ra tại Kaliningrad trong tháng 7. Và chuyến đi chính thức đầu tiên của giám đốc CIA John Ratcliffe kể từ đầu cuộc xâm lăng gây lo ngại Nga sẽ leo thang.

Đối với Kremlin, rủi ro còn về chính trị. Lâu nay Nga dùng số tiền thưởng lớn để dẫn dụ ký hợp đồng vào quân đội, nếu động viên những người không tình nguyện sẽ gây bất mãn, hàng ngàn người sẽ lại chạy khỏi đất nước. Hiện nay chưa có tình trạng di cư ồ ạt, nhưng một quan chức Armenia cho biết sẽ không ngăn trở các công dân Nga chạy sang.

Trong mùa hè, các tổ chức phi chính phủ và luật sư Nga nhận được rất nhiều cuộc gọi từ công dân Nga để hỏi về khung pháp lý của việc động viên và khả năng ra khỏi nước Nga. Người ta càng lo ngại khi các nhân viên tuyển mộ của quân đội tỏ ra thô bạo. Tháng 8, trang web điều tra Nga Viorstka đưa tin về các vụ cưỡng bức "người tình nguyện" tại 17 vùng của Nga. Dù có động viên ngay hay không, những dấu hiệu trên cho thấy Moskva ngày càng khó tìm được người chịu vào lính.

Cuộc chiến trên không dịch chuyển : Khi kho hàng trở thành mục tiêu ưu tiên

Trong khi điện Kremlin đau đầu giải quyết bài toán nhân lực trên mặt đất, thì trên bầu trời, một cục diện đối đầu mới đầy khốc liệt đã mở ra khi cả hai bên bắt đầu chiến thuật bẻ gãy chuỗi cung ứng của nhau. Les Echos phân tích "Vì sao các nhà kho trở thành mục tiêu ưu tiên của các đàn drone Nga và Ukraine". Các kho hàng khổng lồ của Wildberries trên đất Nga bốc cháy, trung tâm phân loại bưu phẩm ở Kiev bị phá hủy… cuộc chiến trên không đang mở rộng xa khỏi chiến tuyến.

Ukraine bắt đầu khai thác hướng này từ giữa tháng 7, liên tục oanh kích các kho hàng của tập đoàn thương mại điện tử Wildberries và sau đó đến đối thủ cạnh tranh là Ozon. Đến ngày 26/08, hơn 20 cơ sở của hai tập đoàn đã bị đánh trúng, ít nhất 1,9 triệu mét vuông kho hàng bị tiêu hủy hay thiệt hại nặng nề. Đầu tháng 8, Reuters ước tính Wildberries đã mất 1/5 năng lực hậu cần. Hậu quả còn vượt khỏi tầm doanh nghiệp. Sàn thương mại điện tử này có khoảng mấy chục ngàn người bán và 98.000 điểm nhận hàng ở Nga và các nước láng giềng, trên 3.100 điểm đang được rao bán. Ngân hàng Nga Sberbank đã nhận được khoảng 300 yêu cầu tái cơ cấu nợ.

Tại Ukraine, từ đầu tháng 8, hỏa tiễn và drone Nga tấn công nhiều trung tâm hậu cần ở Kiev và vùng lân cận, gây thiệt hại lớn. Chỉ riêng trung tâm phân phối Rozetka gần Kiev xử lý trên 100.000 đơn hàng một ngày, đã trị giá đến 70 triệu đô la. Những địa điểm thay thế cũng bị nhanh chóng nhắm đến. Bộ trưởng nông nghiệp Ukraine Taras Vysotskyi ước tính gần 90% năng lực cung ứng thực phẩm của các chuỗi phân phối lớn bị phá hủy khiến một số hàng tươi sống đang thiếu.

Tình trạng này buộc các công ty Ukraine phải xem lại mô hình hoạt động, chia nhỏ các kho ra nhiều hơn. Phía Nga, Wildberries cũng tổ chức lại tương tự. Cuộc chiến đã thách thức nguyên tắc cốt lõi của hậu cần hiện đại là tập trung hàng hóa trong những địa điểm quy mô được tự động hóa để hiệu quả hơn. Dưới bom Nga, các công ty Ukraine đành phải ưu tiên cho việc chống chọi để tồn tại.

Nga phong tỏa Hắc Hải, bóp nghẹt xuất khẩu của Kiev

Không chỉ triệt hạ hậu cần nội địa, Moscow còn siết chặt gọng kìm kinh tế. Le Monde chú ý đến việc Moskva phong tỏa các cảng Hắc Hải để bóp nghẹt xuất khẩu ngũ cốc của Kiev. Chiến dịch không kích dồn dập của Nga nhằm vào các tàu hàng và hạ tầng cảng biển phía Nam đã khiến hoạt động giao thương hàng hải của Ukraine gần như tê liệt hoàn toàn. Ba cảng biển chiến lược Odessa, Chornomorsk và Pivdenny đã phải tạm dừng hoạt động, đẩy nền kinh tế thời chiến vốn đã mong manh của Ukraine vào thế bị bóp nghẹt.

Kể từ tháng 7, quân đội Nga đã thay đổi chiến thuật khi chuyển sang săn lùng và tấn công trực diện vào các tàu dân sự ra vào cảng, khiến các chủ tàu quốc tế chùn bước. Đòn phong tỏa kinh tế này diễn ra vào thời điểm tồi tệ nhất khi Ukraine đang ở đỉnh điểm của vụ thu hoạch. Thông thường, ba cảng biển lớn này giúp xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn hàng hóa mỗi tháng (trong đó nông sản chiếm 60%). Tuy nhiên, từ tháng 8, Ukraine chỉ xuất khẩu được 1/5 năng lực, khiến người nông dân phải lưu kho hàng triệu tấn ngũ cốc với rủi ro hư hại rất cao.

Trong khi đó cuộc sống của người dân Odessa vẫn diễn ra giữa tiếng còi báo động và bom đạn, lưới lửa phòng không của Ukraine đang phải gồng mình chống đỡ tần suất tấn công dày đặc bằng drone và hỏa tiễn từ phía Nga. Cuộc chiến giờ đây đã biến thành một cuộc chiến tranh tiêu hao kinh tế khốc liệt, nơi cả hai bên đều tập trung triệt hạ hạ tầng hậu cần và năng lượng của đối phương, gây áp lực trực tiếp lên thị trường lương thực toàn cầu.

Ukraine đang phải khẩn cấp tái cơ cấu các tuyến hậu cần. Các doanh nghiệp buộc phải chuyển hướng dòng hàng sang các cảng trên sông Danube hoặc các tuyến đường bộ, đường sắt xuyên qua biên giới phía Tây sang Ba Lan. Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ là phương án tình thế, không thể bù đắp được công suất khổng lồ của các cảng nước sâu tại Hắc Hải, làm phát sinh chi phí vận tải quá cao và gây ra tình trạng ùn ứ nghiêm trọng tại các cửa khẩu biên giới.

Tình cảnh khốn đốn của nông dân Ukraine

Hệ quả trực tiếp từ đòn phong tỏa bến cảng này lập tức giáng một đòn chí mạng xuống những cánh đồng và số phận của những người trực tiếp làm ra hạt lúa. Phóng sự của Le Monde mô tả "Nỗi khốn cùng của nông dân Ukraine : Ngũ cốc không xuất được và nông trại bị oanh tạc". Nga cố tình đánh vào các xi lô, nhà kho, tấn công nông dân. Nền nông nghiệp Ukraine nuôi sống 400 triệu người trên thế giới đang khốn đốn, khi xuất khẩu lao dốc 19% do Nga phong tỏa Hắc Hải.

Dù năm nay thời tiết mưa thuận gió hòa giúp mùa màng bội thu, nhưng các nhà nông từ Nam chí Bắc Ukraine lại đang phải đối mặt với một trận chiến sinh tồn. Tại miền Nam Ukraine, các kho chứa ngũ cốc của các nông trại lớn đang quá tải nghiêm trọng. Hàng ngàn tấn lúa mì phải đổ đống lộ thiên do các cảng nước sâu bị tê liệt, trong khi việc vận chuyển bằng xe tải sang các cảng lân cận của Romania chỉ nhỏ giọt, và nông sản chỉ có thể lưu kho tối đa sáu tháng.

Đáng sợ hơn, an toàn tính mạng của những người nông dân đang bị đe dọa trực tiếp khi quân đội Nga liên tục dội hỏa tiễn đạn đạo và phóng drone tự sát vào các khu dân cư và nhà kho của dân. Nhiều nông trại bị san phẳng hạ tầng, máy móc hư hại nặng nề. Đáng chú ý, từ đầu tháng 8, một làn sóng hoảng loạn mới diễn ra khi drone Nga bắt đầu săn lùng và tập kích trực diện vào các xe tải chở nông sản chạy trên các tuyến lộ huyết mạch hướng về Odessa.

Ngay cả tại vùng phía Bắc hay phía Tây vốn ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của chiến sự, người nông dân cũng đang bị bóp nghẹt. Do các tuyến xuất khẩu truyền thống bị cắt đứt, thương lái quốc tế liên tục ép giá, buộc nông dân phải bán tháo lúa mì với mức giá chỉ bằng một nửa giá thị trường. Giới nông nghiệp Ukraine đang đứng trước nỗi lo sợ tột cùng về việc các kho dự trữ chiến lược sẽ tiếp tục bị phá hủy, đồng thời thị trường xuất khẩu truyền thống tại Bắc Phi sẽ dần rơi vào tay các đối thủ cạnh tranh như Brazil hay Argentina.

Chiến dịch "chuyên gia tin học ma" và dòng ngoại tệ ngầm của Bắc Triều Tiên

Trong cuộc chiến tiêu hao này, điện Kremlin có sự hỗ trợ của Bình Nhưỡng không chỉ bằng vũ khí. Le Figaro giải thích "Bắc Triều Tiên cài cắm những người làm việc từ xa ra sao". Nhiều chuyên viên tin học dùng danh tính giả để ứng tuyển vào các công ty Mỹ, mang ngoại tệ về cho Bình Nhưỡng.

Anh có thể nói "Kim Jong-un là một con heo mập ú xấu xí" không ? – nhà tuyển dụng hỏi. Trên màn hình, khuôn mặt ứng viên tái hẳn đi. Cuộc phỏng vấn kết thúc. Người tuyển mộ phát hiện đó là một công dân Bắc Triều Tiên. Trên đây là đoạn mở đầu một phim tài liệu của Wall Street Journal chiếu vào giữa tháng 8. Trong một năm, nhật báo Mỹ đã lần ra được một mạng lưới các chuyên viên tin học của Bình Nhưỡng trà trộn vào một số công ty phương Tây, vốn đã được MSMT (ê-kíp giám sát trừng phạt đa phương) phát hiện.

Nhóm này gồm 11 nước trong đó có Pháp, theo dõi việc áp dụng lệnh trừng phạt Bắc Triều Tiên của Liên Hiệp Quốc, đã công bố báo cáo vào tháng 12/2025. Theo đó, phía sau lực lượng chuyên gia tin học bí ẩn này là "một chương trình quốc gia toàn diện, hoạt động với mức độ tinh vi tương đương Trung Quốc và Nga". Thông qua các trung gian ở Nhật Bản, Ukraine, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và Hoa Kỳ, họ tìm được việc làm với các tên giả, hộ chiếu giả, đôi khi giả danh một người thật, đôi khi bằng khuôn mặt giả do trí thông minh nhân tạo (AI) làm ra. Các công ty vừa và nhỏ dễ bị lừa hơn các tập đoàn.

MSMT nêu ra trường hợp một người Bắc Triều Tiên sử dụng 12 danh tính khác nhau để được tuyển dụng ở Châu Âu và Hoa Kỳ. Những chuyên gia tin học ma đã mang về cho Bình Nhưỡng 350 đến 800 triệu đô la trong năm 2024. Theo ước tính của tổ chức quốc tế này thì số lao động ma như trên có đến vài ngàn, kiếm được khoảng 10.000 đô la một tháng nhưng chính quyền thu gần hết, họ chỉ được hưởng một khoản rất nhỏ.

"Nhượng địa" Venezuela : Khi "vàng đen" rơi vào tay Washington

Liên quan đến Châu Mỹ la-tinh, La Croix phân vân "Phải chăng Venezuela đã trở thành thuộc địa của Mỹ ?". Con gà đẻ trứng vàng của đất nước Châu Mỹ la-tinh đã được nhượng lại cho Hoa Kỳ ? Và như cựu bộ trưởng dầu lửa Rafael Ramirez nói, Venezuela đã quay lại với "mô hình thuộc địa" ? Các chi tiết của thỏa thuận vừa được ký còn rất mơ hồ. Theo Caracas, sẽ khai thác 17 mỏ dầu với một đối tác tư nhân trong đó Hoa Kỳ giữ 55 % vốn, tổng đầu tư lên đến 100 tỉ đô la. Dầu vẫn chưa thể phun lên trong nhiều năm tới.

Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez nói rằng Venezuela sẽ thu được 209 tỉ đô la trong 25 năm. Công ty sẽ thực hiện thỏa thuận lịch sử này được cho là North American Blue Energy Partners, nhà sản xuất tư nhân thứ nhì ở Venezuela, của doanh nhân Alejandro Betancourt Lopez. Năm nay 46 tuổi, ông ta làm giàu dưới thời Hugo Chavez và mở rộng hoạt động sang Châu Âu và đang bị điều tra vì nghi ngờ rửa tiền, có thời gian bị tạm giam ở Luân Đôn. Nhưng được Washington bảo vệ, doanh nhân tai tiếng này có thể quay về Venezuela.

Hóa giải gọng kìm Hormuz : Vì sao đòn hiểm của Tehran mất linh ?

Còn về eo biển Hormuz, kinh tế thế giới hiện đang chống chọi được, Les Echos phân tích các nguyên nhân. Trước hết, dầu lửa đã được ồ ạt "xả kho". Strategic Petroleum Reserve của Mỹ đã đưa ra thị trường 172 triệu thùng dầu, các nước khác 240 triệu thùng. Thứ hai là Trung Quốc giảm nhập khẩu còn 8,5 triệu thùng một ngày thay vì 12,5 triệu thùng trước chiến tranh. Thứ ba, bền vững hơn : các đường ống dẫn thay thế. Đường ống Đông-Tây của Saudi Arabia qua Hồng Hải, đường ống Habshan-Fujairah của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, cộng thêm một đường ống nhỏ của Iraq và cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo Washington, khoảng 1.000 tàu đủ loại đã đi qua được trong ba tháng qua. Thiệt hại chỉ ở mức tối thiểu : mất hai tàu dầu, chiếc thứ ba bốc cháy hôm thứ Hai, khoảng 20 tàu bị hư hại nhẹ, khoảng 15 thủy thủ bị thương, hai tử thương. Như vậy cơ hội đi qua eo biển Hormuz yên ổn lên đến 99%. Đe dọa của Tehran "không để một giọt dầu nào qua lọt" như vậy không kết quả. Giá dầu 80-90 đô la một thùng chưa đe dọa được kinh tế thế giới cũng như giá xăng ở Mỹ. Cuộc so găng giữa Nhà Trắng và chế độ Iran còn kéo dài, Washington quyết tăng cường trừng phạt cho đến khi hạ gục nền kinh tế Iran.

Thụy My