Tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia), phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc, bên cạnh ông Steve Koehler (phải) - tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương của Hoa Kỳ và ông Alexander Moiseyev (thứ hai từ trái sang), tư lệnh Hải quân trước khi tham dự Hội nghị Hải quân Tây Thái Bình Dương tại Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, ngày 22/04/2024. AP - Ng Han Guan

"Địa chấn" ở Bắc Kinh : Thượng tướng Trương Hựu Hiệp rơi đài trước thềm Hội nghị Trung ương

La Croix nói về "Cuộc thanh trừng của Tập Cận Bình trong quân đội Trung Quốc". Hôm nay 26/10, việc cách chức vị tướng cao cấp nhất dự kiến trở thành chính thức trước khi khai mạc Hội nghị trung ương lần thứ năm ngày 29/10 tại Bắc Kinh. Thượng tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) đã trở thành biểu tượng đặc trưng cho cuộc thanh trừng của ông Tập. Năm nay 76 tuổi, Trương Hựu Hiệp là phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, là "thái tử đỏ" như Tập Cận Bình, cựu chiến binh trong chiến tranh với Việt Nam năm 1979. Sự rơi đài của ông khiến những nhà phân tích dày dạn nhất cũng kinh ngạc. Với cáo buộc "tham nhũng, làm giàu cá nhân, thiếu trách nhiệm", tướng Trương sẽ bị khai trừ khỏi quân đội và đảng.

Theo chuyên gia Kerry Brown, thuộc King’s College ở Luân Đôn, trong bối cảnh tình hình quốc tế khó khăn, nền kinh tế Trung Quốc đang căng thẳng và những tin đồn về sức khỏe của Tập Cận Bình, đảng đang tìm cách thể hiện hình ảnh ổn định và đoàn kết. Tiến sĩ Emmanuel Véron nhắc lại, loạt thanh trừng của Tập Cận Bình là chưa từng thấy kể từ thời Mao. Chỉ riêng trong năm 2025, gần một triệu cán bộ đã bị đảng kỷ luật vì tham nhũng.

Ba năm qua, quy mô thanh trừng nhắm vào bộ chỉ huy tối cao đã vượt qua mọi tính từ mô tả. Trong số 47 thượng tướng và trung tướng tại ngũ vào năm 2022, có đến 41 người đã bị trừng phạt hoặc có khả năng cao là đã bị xử lý (biến mất), theo số liệu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS). Quân ủy Trung ương cũng không thoát, cơ quan lãnh đạo quân sự tối cao gồm bảy thành viên giờ đây chỉ còn lại đúng hai người, trong đó có… Tập Cận Bình.

Ám ảnh đảo chánh Liên Xô và cái bẫy "bất trung" của giới tướng lãnh

Có nhiều yếu tố để giải thích. Kerry Brown kể ra : "Đảng cộng sản luôn nhớ đến vụ đảo chánh quân sự bất thành ở Liên Xô. Một trong những mục tiêu là quân đội không bao giờ có thể trở thành một lực lượng cạnh tranh. Ngoài ra, nạn tham nhũng trong quân đội là vấn đề thực sự. Giải phóng quân Trung Quốc được tăng ngân sách đáng kể nên dễ tham nhũng, các cuộc tập trận không phải lúc nào cũng đáp ứng được kỳ vọng".

Có thể Tập Cận Bình không hài lòng với hiệu quả, còn việc thanh trừng các tướng lãnh làm dấy lên suy đoán về những bất đồng ở cấp cao nhất. Thomas J. Christensen của CSIS phân tích, trong các cáo buộc, Trương Hựu Hiệp bị buộc tội chống đối quyền lực của Tập Cận Bình. Hoặc ông Tập coi tướng Trương là mối đe dọa chính trị trực tiếp, hoặc là bất trung. Hồi tháng Giêng, cựu cố vấn Nhà Trắng về Trung Quốc, Matt Turpin đưa ra giả thiết bất đồng sâu sắc về chiến lược hung hăng của Tập Cận Bình đối với Đài Loan. Emmanuel Véron tóm tắt : "Tập Cận Bình báo hiệu rằng không ai được an toàn dù ở cấp cao nhất, giúp ông ta thắt chặt kiểm soát quân đội và bảo đảm lòng trung thành tuyệt đối".

Theo Kerry Brown, mục tiêu rất rõ : "Quân đội phải sẵn sàng can thiệp vào Đài Loan". Trước mắt, những chiếc ghế bỏ trống trong chuỗi chỉ huy khiến một cuộc tấn công quân sự quy mô không thể thực hiện. Nhưng đây không nhất thiết là tin tốt lành cho Đài Loan : về lâu về dài, nguy cơ là một quân đội hoàn toàn tuân phục Tập Cận Bình, không dám đặt câu hỏi về chiến lược của ông ta dù nhiều rủi ro. Còn một năm nữa đến đại hội đảng dự kiến cuối 2027, ông Tập không ngừng gia tăng quyền lực, để có thể cai trị ít nhất đến cuối năm 2032.

"Ngôi nhà Chernobyl" dưới làn bom Nga : Thảm kịch kép của những người sống sót

Liên quan đến chiến tranh Ukraine, đặc phái viên Le Monde có bài phóng sự "Tại Kiev, những người sống sót sau thảm họa Chernobyl dưới bom Nga". Ở thủ đô Ukraine, "ngôi nhà Chernobyl", nơi trú ngụ của những người may mắn không bị thiệt mạng sau tai nạn nhà máy điện nguyên tử năm 1986, nay lại là mục tiêu oanh tạc của quân Nga. Drone đã tấn công vào khu nhà 19 tầng nằm ở tả ngạn sông Dniepr, giết chết bà Natalia Khodemchuk, người vợ góa của nạn nhân đầu tiên ở Chernobyl.

Ở tầng 7, căn hộ của bà Natalia Khodemchuk chỉ còn là một lỗ trống toang hoác sau khi drone Nga tập kích. Bà ẩn náu trong hành lang, nhưng hai bức tường chỉ che chắn được những mảnh kiếng bể chứ không phải hỏa hoạn. Người vợ góa sống một mình tại đây, với những kỷ niệm của người chồng, Valery Khodemchuk, người đầu tiên tử nạn khi lò phản ứng Chernobyl phát nổ trong đêm 25 rạng 26/04/1986, và không bao giờ tìm thấy xác. Bà được di tản từ Prypiat, nơi gia đình các công nhân Chernobyl sinh sống, cùng với 49.000 cư dân của thành phố này.

"Ngôi nhà Chernobyl" được chính quyền Kiev mới xây dựng vào lúc đó, thành một cộng đồng "Chernobylsty" (Chornobyltsi trong tiếng Ukraine). Họ là những người bỗng một sớm một chiều phải bỏ lại tất cả của cải, nhà cửa, thành phố thân yêu ; tập sống với kỷ niệm của một thảm họa, có người mang bệnh tật hoặc mất đi người thân. Ngày nay cư dân tòa nhà còn là những người chạy loạn. Oleksii Ananenko là một trong số những người đã mở van thoát nước hồ dưới lò phản ứng số 4 để tránh một vụ nổ mới, được tặng danh hiệu anh hùng Ukraine và huy chương sao vàng. Người vợ vẫn gìn giữ các huy chương mỗi lần báo động, bà nói "Chernobyl là kẻ thù vô hình, còn chiến tranh nay ngay từ trên trời cao ập xuống".

Pháp "nhảy múa trên miệng núi lửa" và chặng đường thập giá của ngân khố

Về tình hình nước Pháp, trong bài xã luận "Nhảy múa trên miệng núi lửa", Le Figaro nhận xét, trong một nước Pháp đầy biến động của năm 2026, ngày biểu tình 24/10 với sự huy động 70.000 cảnh sát và hiến binh, "chỉ" có 1.300 vụ bắt giữ và 53 bị thương trong lực lượng an ninh. Sau những vụ đập phá, hôi của tuần trước, đã có thể coi là thắng lợi.

Về phía cơ quan đánh giá tín nhiệm Moody’s, thì ngược với mọi dự đoán, một lần nữa không hạ điểm của nước Pháp. Chỉ với bấy nhiêu đó, người ta đã có thể nhảy nhót trên bàn tiệc. Những nồi hơi vẫn đang sôi sục, và ngày 05/11 sắp tới hứa hẹn nhiều bất ổn. Phong trào học sinh chuẩn bị tiếp diễn, "black bloc" và bọn côn đồ vẫn đang phục kích, Jean-Luc Mélenchon đổ dầu vào lửa, kêu gọi tổng đình công.

Trong khi đó nước Pháp với ngân khố trống rỗng phải vay mấy chục tỉ euro mỗi tháng với lãi suất 5%, mắc hơn Ý, Bồ Đào Nha và Hy Lạp. Ngân sách do chính phủ đề nghị nhằm giảm thâm hụt ngân sách xuống dưới mức 5% GDP bị các dân biểu xé nát, thậm chí còn nhân đó chế ra những khoản chi mới. Nhật báo thiên hữu kết luận : bất ổn xã hội, hỗn loạn chính trị, thị trường mất lòng tin… Pháp đang nhảy múa trên một ngọn núi lửa. Con đường đến cuộc bầu cử tổng thống dường như là một chặng đường thập giá không hồi kết.

Vòng xoáy "bạo lực sinh bạo lực" : Thông điệp hòa bình từ quá khứ

Trong bối cảnh đó, vụ xả súng vừa xảy ra ở ngoại ô Paris khiến không khí càng thêm căng thẳng, được các báo dành cho nhiều đất trong các bài xã luận và phóng sự. La Croix nhận xét, nạn kỳ thị chủng tộc một lần nữa cướp đi sinh mạng ở Trappes - một thanh niên đã thiệt mạng và một bé gái 12 tuổi bị thương nặng. Nghi phạm xả súng – một người đọc cuốn Mein Kampf của Hitler – đã thú nhận với các nhà điều tra rằng muốn trả thù cho những người bán hàng bị cướp bóc bằng cách nhắm mục tiêu vào "người da đen và người ả rập".

Nhật báo công giáo nhấn mạnh, không có lý do nào, không có sự khác biệt về màu da hay tôn giáo nào có thể biện minh cho việc tước đoạt mạng sống con người. Việc nghi phạm nhìn nhận các cuộc bạo loạn ngày 17/10 đóng vai trò trong hành động của mình nhắc nhở chúng ta về một sự thật căn bản : bạo lực sinh ra bạo lực. Theo nghĩa này, việc phóng đại hóa đặc biệt là trên mạng xã hội, và thậm chí là sự hợp pháp hóa qua một số diễn ngôn chính trị, đã làm nên tai họa. Những lời nói kích động thù hận có thể dẫn đến điều tồi tệ nhất. Đúng bốn mươi năm trước, vào ngày 27/10/1986, Đức giáo hoàng Gioan Phaolô II đã kêu gọi các tôn giáo trên thế giới cùng nhau hướng đến hòa bình. Ngài mong muốn mọi người "thanh tẩy trái tim mình khỏi định kiến, giận dữ, thù hận, ghen tị và đố kỵ", để "trở thành người kiến ​​tạo hòa bình trong tư tưởng và hành động".

Cú sốc suy thoái văn minh cùng hóa đơn bạo loạn ngàn tỉ

Trên trang Ý kiến của Le Figaro, cây bút Nicolas Baverez nói về "Cú sốc của sự suy thoái văn minh". Ngày 17/10, Nhà nước hoàn toàn không kiểm soát được trật tự vì không dự báo được quy mô. Đất nước thành mồi ngon cho vòng xoáy của sợ hãi và thù hận, như vụ tấn công ở Trappes. Ngày hôm đó, Pháp rơi vào hỗn loạn, Paris, Lyon, Marseille, Lille, Nice, Bordeaux, Rennes, Limoges bị cướp phá. Hai người thiệt mạng bên lề các cuộc biểu tình, gần 1.000 cảnh sát và hiến binh bị thương trong đó 7 trường hợp trầm trọng.

Thiệt hại do các vụ đập phá ước tính 1,2 tỉ euro trong đó 850 triệu cho các nhà buôn, 200 triệu công sản, 100 triệu tài sản tư nhân. Bạo lực lên mức cao nhất kể từ phong trào Áo Vàng 2017. Và nhất là bạo động đã trở thành một kiểu du kích chiến đô thị, những kẻ nổi dậy tổ chức và trang bị tốt hơn lực lượng an ninh, đập phá trở thành chuyện đương nhiên, tấn công và cá nhân và xâm nhập cả nhà riêng ; trong khi chính quyền không đủ lực lượng và phương tiện đối phó. Ở Ý, sau vụ phá hoại quảng trường Duomo ở Milano, Giorgia Meloni còn huy động cả quân đội. Bạo lực cực độ không bị trừng phạt sẽ đẩy nhanh các cuộc khủng hoảng.

Trước hết là khủng hoảng xã hội. Pháp chưa rơi vào nội chiến, nhưng cũng không còn trong tình trạng hòa bình. Các cuộc bạo loạn hòa lẫn với tội phạm, buôn bán ma túy, khủng bố Hồi giáo cực đoan, tấn công mạng và chiến tranh thông tin của các chế độ độc tài. Kế đến là khủng hoảng kinh tế. Tiêu dùng bị ảnh hưởng nặng nề ngay trước thềm kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, sẽ giáng đòn cuối vào thương mại. Ngành du lịch, chiếm 8% GDP, sẽ bị ảnh hưởng lâu dài bởi sự xuống cấp nghiêm trọng của hình ảnh nước Pháp. Dòng vốn tháo chạy khi những hình ảnh Burn France (Đốt cháy nước Pháp) mạnh mẽ hơn nhiều so với việc quảng bá Choose France (Chọn nước Pháp).

Về tài chánh, lãi suất trái phiếu 10 năm là chưa từng thấy kể từ 2002. Cuối cùng là khủng hoảng chính trị. Chấn thương sâu sắc mà người dân Pháp trải qua và sự bất lực của chính quyền đang làm trầm trọng thêm sự phân cực, củng cố đà tiến của đảng cực hữu Tập Hợp Dân Tộc (RN) và cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI) trong khi các lực lượng ôn hòa bị tê liệt. Tác giả cho rằng Emmanuel Macron phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về thảm họa này. Nước Pháp vẫn còn nhiều lợi thế, nhưng thiếu vắng chiến lược đoàn kết dân tộc. Chỉ có liệu pháp sốc mới có thể giải quyết được vấn đề, nhằm hình thành một khế ước chính trị và xã hội mới giữa các thế hệ ; cũng như giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đồng thời ngăn chặn leo thang bạo lực.

Thụy My