Thỏa thuận Mỹ-Iran : Kinh tế thở phào, chính trị vẫn bất an

Các nhật báo Pháp ngày 16/06/2026 dành trang nhất cho thỏa thuận Mỹ-Iran. Nếu kinh tế thế giới có thể thở phào trước nguy cơ chiến tranh lan rộng, thì những hệ lụy địa chính trị đối với Trung Đông, Israel, Ukraine và vai trò của Mỹ vẫn gây nhiều tranh luận.

Xe cộ chạy qua các bảng điện tử có ảnh tướng Asim Munir, tổng tham mưu trưởng quân đội và thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, trong hội nghị hòa bình giữa Hoa Kỳ và Iran Islamabad ngày 16/06/2026. Reuters - Akhtar Soomro

Le Monde chạy tít "Hoa Kỳ và Iran loan báo một thỏa thuận với nội dung chưa rõ ràng". La Croix nhận định "Iran-Hoa Kỳ : Một bước tiến về hòa bình", Les Echos chạy tựa "Iran : Hy vọng một nền hòa bình thực sự". Đối với Le Figaro "Trump và Iran kết thúc một cuộc chiến không có người chiến thắng". Libération đăng ảnh tổng thống Mỹ, chơi chữ về hiệp định khung với Iran, hàm ý một người bị lừa nhưng vẫn tự cho mình là thắng thế.

Kinh tế nhẹ gánh, chính trị mờ mịt

Nhật báo công giáo La Croix coi đây là "Một điểm khởi đầu", và nhắc nhở, hòa bình không chỉ đơn giản là im tiếng súng, cũng không phải là thế thăng bằng mong manh giữa các lực lượng đối địch. Ngưng bắn chỉ là bước đầu tiên hướng về hòa bình, nhất thiết phải có được công lý và lòng bác ái. Con đường phía trước vẫn còn dài. Không chỉ khởi động các cuộc đàm phán chuyên đề mới, mà còn phải theo đuổi lợi ích chung : giảm bớt áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, bảo đảm phúc lợi cho người dân, đặc biệt là ở Iran và Lebanon, thời gian qua đã phải sống trong "địa ngục".

Nhật báo kinh tế Les Echos nhận định thỏa thuận làm "giảm áp lực kinh tế, nhưng mờ mịt về chính trị". Đây là tin tốt cho người sử dụng xe và các doanh nghiệp trên toàn thế giới. Cú sốc hồi tháng 2 sẽ không chuyển thành khủng hoảng kinh tế toàn diện, nước Pháp có thể tránh được suy thoái. Nhưng lối thoát địa chính trị gây nhiều tranh cãi hơn. Nhiều nhà phân tích than phiền "Tất cả chỉ để có thế thôi sao". Thỏa thuận sẽ ký có vẻ ít tham vọng hơn hồi năm 2015. Tehran sẽ được trả một phần tài sản bị phong tỏa và có thể được thu một dạng phí ở Hormuz. Thật thảm hại ! Nhưng không đối tác nào trong G7 ở Evian dám bày tỏ những ngờ vực trước một quốc gia chiếm 57% GDP của toàn khối, vì còn nhiều vấn đề đang bị treo : Ukraine, kỹ thuật số, thuế quan.

Một thế giới đảo lộn

Le Figaro bàn về "Cái giá của một thỏa thuận". Không ai có thể phàn nàn về sự kết thúc chiến tranh với thương vong, tàn phá không thể tránh khỏi, và chi phí khổng lồ. Bản ghi nhớ cho thấy chiến tranh không giải quyết được gì. Về mặt này, Donald Trump đang trong vị thế tương tự như Vladimir Putin ở Ukraine, nhưng Ít nhất thì Mỹ cũng nhận ra và cắt giảm thiệt hại. Các doanh nghiệp cũng như người dân có thể cảm ơn về điều này. Nhưng thời hậu chiến cũng có cái giá tương xứng.

Eo biển Hormuz có nguy cơ phải trả phí, Lebanon hơn bao giờ hết là con tin của Hezbollah, Vệ binh Cách mạng giữ nguyên kho dự trữ uranium làm giàu để mặc cả trong tương lai. Lộ trình thậm chí không đề cập đến kho hỏa tiễn đạn đạo hay các lực lượng ủy nhiệm đang gây rối khắp Trung Đông. Người dân Iran, được khuyến khích nổi dậy, bị bỏ mặc cho một chế độ cứng rắn hơn. Israel, đồng minh của Washington cũng phải trả giá đắt : mối đe dọa từ các giáo sĩ Hồi giáo chưa biến mất, nhưng khả năng đáp trả giờ đây bị hạn chế, trừ khi sẵn sàng mất đi đồng minh Mỹ quý giá. Le Figaro kết luận, khi chỉ trích Benjamin Netanyahu nhưng ca ngợi giáo chủ Mojtaba Khamenei "thực dụng", tổng thống Mỹ cho thấy mọi sự đã bị đảo lộn ra sao, so với thế giới trước cuộc chiến tranh mà ông đã đẩy chúng ta vào.

Israel đánh thắng nhưng thua về địa chính trị

Libération cũng cho rằng nếu có chút hy vọng chiến tranh sẽ chấm dứt, thì nên vui mừng trước hiệp định khung với Iran. Cuộc chiến thiếu chuẩn bị này đã gây ra quá nhiều cái chết và sự tàn phá, chẳng để làm gì cả. Đại cường số một thế giới với các vũ khí tân tiến nhất không hạ gục được một chế độ kiệt quệ vì trừng phạt và bị cô lập. Eo biển Hormuz vốn tự do lưu thông nay trở thành một ổ khóa mà Iran thao túng tùy ý.

Bản ghi nhớ được ký không có Israel là một cái tát cho Nétanyahou, đã mất lòng tin nơi ông bạn Mỹ. Còn vài tháng nữa đến bầu cử, thủ tướng Israel bị đối lập và cực hữu dồn vào đường cùng có thể làm bất cứ điều gì, đây không phải là điềm lành cho tương lai. Trên Les Echos, giáo sư Damon Golsorkhi chua chát "Israel đã thắng tất cả các cuộc chiến vũ trang, nhưng lại vừa thua cuộc". Bản ghi nhớ giữa Washington và Tehran sẽ chỉ có hai chữ ký. Cuộc thương lượng giữa Hoa Kỳ và Iran tiến hành dưới sự trung gian kín đáo của Qatar và Pakistan, Israel không hề có được tiếng nói nào

Trump và một nước Mỹ quá tự tin vào sức mạnh

Trong bài "Hiệp định khung giữa Iran và Hoa Kỳ : Trump, chiến tranh và thất bại", Libération nhận xét tổng thống Mỹ - vừa đúng 80 tuổi trước đó vài giờ, đến hội nghị thượng đỉnh G7 với lời tuyên bố đã thay đổi Trung Đông, nhưng những câu hỏi vẫn còn đó.  Từ 2017, Emmanuel Macron vẫn dành ưu ái cho "ông bạn" Donald, và lần này với lý do kỷ niệm 250 năm độc lập của Hoa Kỳ, tổng thống Pháp mời đồng nhiệm Mỹ dự dạ tiệc xa hoa ở điện Versailles. Mục đích còn để tránh việc Donald Trump bỏ đi khi hội nghị thượng đỉnh đang diễn ra như G7 ở Canada năm ngoái.

Tuy nhiên từ Ukraine đến thuế quan, Nhà Trắng vẫn cứng rắn, và chiến tranh Iran cho thấy Washington đơn phương quyết định, không tham vấn và không quan tâm đến hệ quả đối với đồng minh. Các mục đích đều không đạt được, theo Libération : chế độ thần quyền không sụp đổ, kho hỏa tiễn và drone đang được gầy dựng lại, tiếp tục đe dọa Israel và vùng Vịnh, eo biển Hormuz trở thành công cụ bắt bí. Ivo Daalder, cựu đại sứ Mỹ ở NATO cho rằng sự can thiệp của Mỹ thường dẫn đến ngõ cụt. Đó là do quá tự tin về sức mạnh quân sự, mục tiêu chính trị không rõ ràng và đánh giá thấp đối thủ. Việt Cộng, Taliban và các giáo sĩ Iran có chung đặc tính : coi cuộc chiến là sống còn. Khía cạnh này thường bị Washington bỏ qua, cũng là động lực của Israel.

Xu hướng này càng mạnh hơn với Donald Trump, ông chú trọng trực giác hơn là kỹ năng. Ba tháng rưỡi sau, bản ghi nhớ với Tehran có vẻ là một lối thoát hơn là thành công, để lại phía sau một Iran yếu đi nhưng được lợi về chính trị, các đồng minh hoang mang vì uy tín Mỹ xói mòn thêm. Đối với nhà sử học Mỹ Phillips O’Brien, nước Mỹ đã trở thành một cường quốc thích khoe khoang, thường xuyên phản bội những người ngỡ là đồng minh. Một cường quốc thiếu hiểu biết về chiến lược, với một hệ thống chính trị trì trệ và một bộ máy quân sự mà những hạn chế đã bị phơi bày. Trung Quốc hài lòng trước những khó khăn của đối thủ, cử tri Mỹ có thêm một ví dụ mới về những tổn thất khi coi thường các cơ chế kiểm soát trong chính quyền Trump.

Liên minh quốc tế chuẩn bị vào cuộc

Trong bối cảnh đó "Liên minh quốc tế tương lai sẵn sàng hành động để bảo đảm an ninh eo biển Hormuz". Le Figaro dẫn một nguồn tin cho biết lực lượng có thể do một đô đốc Pháp chỉ huy từ một bộ tham mưu đặt ở Anh quốc. Pháp sẽ trên tuyến đầu, hàng không mẫu hạm Charles de Gaulle cùng với các tàu hộ tống sẽ được triển khai trong hai, ba ngày tới khi Mỹ và Iran bật đèn xanh.

Trong số gần 50 nước dự buổi tham vấn để thành lập liên minh, chỉ một số ít nước có đủ phương tiện tham gia. Ý, Hà Lan gởi chiến hạm, Anh điều khu trục hạm HMS Dragon, Đức sẽ có mặt, vài nước nhỏ như Estonia đóng góp kỹ năng gỡ mìn. Nhiệm vụ của liên minh luôn là phòng vệ. Sự hiện diện của hàng không mẫu hạm Charles de Gaulle là một cam kết mạnh mẽ, nhưng vẫn ở xa eo biển, một số chiến hạm Châu Âu và tàu phá mìn đã đến khu vực, nhằm trấn an các tàu buôn.

Hải quân Mỹ không có thiết bị phù hợp nên giao việc rà phá thủy lôi cho các đồng minh, vì NATO thường xuyên thực hiện trên vùng biển Châu Âu. Vấn đề là làm thế nào duy trì trong thời gian dài, vì còn phải làm nhiệm vụ tại Đại Tây Dương, biển Baltic, Địa Trung Hải. Theo phía Mỹ, nhiều khu vực ở eo biển đã bị rải thủy lôi, còn Iran chỉ tuyên bố một số vùng nguy hiểm.

Ukraine : Sự mù quáng của tổng thống Mỹ

Le Monde nói về "Cái giá cho sự mù quáng của Donald Trump". Đặt đồng minh trước việc đã rồi ở Iran, tổng thống Mỹ còn đe dọa NATO vì không theo đuôi ông. Tương tự đối với Ukraine, Trump nghĩ rằng chỉ cần cắt quân viện thì Kiev sẽ phải tuân phục mệnh lệnh của Moskva, nhưng ông quên mất quyết tâm kháng chiến của người Ukraine.

Lợi thế công nghệ từ vài tháng qua trong chiến tranh drone không chỉ giúp giữ được Donbass mà còn tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, bộc lộ thực tế chiến tranh mà Moskva muốn giấu diếm với công chúng. Thảm đỏ được trải rộng ở Alaska tháng 8/2025 không làm ông chủ điện Kremlin đổi ý. Tổng thống Mỹ nay cần lắng nghe các đồng minh Châu Âu, lâu nay vẫn nhấn mạnh rằng chỉ có tương quan lực lượng mới khiến Vladimir Putin chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược tàn khốc vốn đã kéo dài hơn cả Đệ nhất Thế chiến.

Oanh tạc giáo đường Đức Mẹ Thăng Thiên, Nga tấn công trái tim Chính thống giáo

Cũng liên quan đến Ukraine, các báo đều quan tâm đến vụ đại giáo đường Đức Mẹ Thăng Thiên ở Kiev bị Nga oanh kích hôm qua. La Croix nhận xét "Vụ tấn công của Nga vào Kiev đã đánh vào trái tim của Chính thống giáo", phóng sự của Le Figaro cho biết "Kiev dưới cú sốc", Les Echos và Libération đều nhấn mạnh "viên ngọc, biểu tượng Chính thống giáo ở Kiev bị thiệt hại nặng nề".

Trải rộng trên 30 hecta, tọa lạc trên cao nhìn xuống dòng Dniepr, đây là một khu công trình tôn giáo lâu đời nhất Đông Âu, là di sản thế giới Unesco, gồm nhiều thánh đường, tu viện, bảo tàng, công viên. Đêm qua Moskva tung 681 drone và hỏa tiễn vào Kiev. Một nhân viên bảo tàng khẳng định với La Croix : "Chúng tôi đã xây dựng lại sau khi bị quân Mông Cổ phá hoại, đã tái thiết sau thời Đức quốc xã và sẽ xây lại sau khi quân Nga tàn phá". Le Figaro ghi nhận trong đống đổ nát, một trong những quả chuông còn lại ngân lên bài quốc ca Ukraine. Kiev không để bị kẻ thù hạ gục !

Thụy My