Những người ủng hộ ăn mừng chiến thắng của ứng cử viên đảng Dân chủ cho chức Thống đốc bang Texas, Gina Hinojosa, sau thất bại của Thống đốc Greg Abbott trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ, gần Tòa nhà Quốc hội Texas ở Austin, vào ngày 3 tháng 11 năm 2026.

Phán quyết đanh thép từ cử tri Mỹ, niềm hy vọng cho thế giới

Libération ngày 04/11/2026 nhận định "Midterms 2026 : Lá phiếu trừng phạt cho Donald Trump, niềm hy vọng cho phần còn lại của thế giới". Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã đưa ra một phán quyết rõ ràng cho tổng thống Mỹ. Mặc dù khả năng gây hại của Trump vẫn còn, nhưng thật đáng mừng khi thấy nền dân chủ Mỹ đã đứng vững một cách ngoạn mục như vậy.

Donald Trump đã kêu gọi một cuộc trưng cầu dân ý về chính mình. Chính xác là 47 lần trong chiến dịch tranh cử : "Hãy hình dung tên tôi có trên lá phiếu". Ông đã toại nguyện. Người Mỹ đã lắng nghe và đáp trả bằng một tiếng "Không !" rõ ràng, ngoạn mục và đanh thép. Nói không với sự thái quá, với luật của kẻ mạnh, trước sự coi thường những người yếu thế. Nói không với sự bất nhất, nói không với tham nhũng. Tóm lại, "Không" với Donald Trump.

Tầm cỡ thất bại lớn đến nỗi việc phản đối kết quả - mà tổng thống Mỹ đã quen làm - trở nên bất khả thi. Và ông thậm chí còn không cố thử, điều này tự nó đã là bất thường. Điều ít bất ngờ hơn là Donald Trump không nhận trách nhiệm về thất bại. Tuy nhiên, không chỉ cử tri Mỹ phản đối mạnh mẽ, mà Đảng Cộng Hòa giờ đây còn phải đối mặt với thực tế : nhân vật mà họ từng ủng hộ hết mình, chỉ vì lợi ích bầu cử, không còn là cỗ máy chiến thắng nữa, mà là một cỗ máy thất bại. Thất bại nặng nề. Họ sẽ phải tự hỏi : Còn lợi lộc gì với Trump ?

Thử thách phía trước của Dân Chủ và bài học cho Pháp

Nhưng nhật báo thiên tả nhắc nhở, bên cạnh sự hưng phấn nhất thời, quan trọng là không được tự mãn. Donald Trump vẫn ở lại Nhà Trắng cho đến năm 2028. Tuy bị giới hạn quyền lực, nhưng ông vẫn có thể tung hoành đặc biệt là về quốc tế. Đảng Dân Chủ có thể lạc quan quá trớn, nhưng giờ đây phải tỉnh táo.

Kết quả này trước hết là sự phản đối Trump sâu sắc, chứ chưa phải là sự ủng hộ một đảng Dân Chủ đa diện, mà mọi sắc thái của nó đã được thể hiện tại thùng phiếu. Để tận dụng làn sóng thần màu xanh này và giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, cần phải đoàn kết xung quanh một nhân vật là hiện thân cho những khát vọng đa dạng này. Đối với đảng Dân Chủ, khó khăn nhất vẫn còn ở phía trước.

Nhưng, trong thời kỳ ảm đạm này, Libération cho rằng cũng đừng từ chối niềm vui, nên trân trọng những bài học từ cuộc bầu cử. Nền dân chủ Mỹ đã không khuất phục trước sự tấn công của chủ nghĩa Trump. Dân chủ nói chung cũng đang kháng cự ở những nơi khác, như các cuộc bầu cử gần đây ở Brazil, Israel, Serbia và trước đó là Hungary đã minh chứng. Những biến thái độc tài, phá hoại Nhà nước pháp quyền đã bị trừng phạt. Và có lẽ bài học quý giá nhất để suy ngẫm ở Pháp : điều tồi tệ nhất không phải là không thể tránh khỏi.

Rào cản luận tội lần thứ ba

Le Figaro đặt câu hỏi "Liệu Donald Trump có nguy cơ bị luận tội lần thứ ba sau chiến thắng của đảng Dân Chủ hay không ?". Trước cuộc bầu cử giữa kỳ, nhiều dân biểu đối lập đã nêu ra khả năng này, tuy nhiên khó thể đạt được đồng thuận trong nội bộ phe Dân Chủ.

Donald Trump đã thoát được hai nỗ lực truất phế trong nhiệm kỳ đầu. Năm 2019 và 2021, Dân Chủ đã vượt được giai đoạn đầu, nhưng bế tắc khi không đạt được hai phần ba số phiếu ở Thượng Viện, tức 67 phiếu. Trong tình hình hiện nay, Dân Chủ giành thêm được ghế nhưng chỉ có 54 thượng nghị sĩ. Kịch bản tất cả các thượng nghị sĩ Dân Chủ bỏ phiếu truất phế với sự tham gia của nhiều đồng nhiệm Cộng Hòa là khó thể xảy ra. Đặc biệt là ngay trong đảng không đồng ý với nhau. Nhiều người muốn tập trung vào các chủ đề liên quan đến đời sống thường nhật của người dân Mỹ thay vì một cuộc "săn lùng phù thủy" mang tính chính trị.

Tuy nhiên theo nhà nghiên cứu Ludivine Gilli, mục tiêu có thể bị nhắm đến là bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth. Hồi tháng Tư, dân biểu Dân Chủ Yassamin Ansari đã cáo buộc sáu tội danh, từ việc khởi chiến với Teheran mà không tham khảo Quốc hội cho đến vụ oanh kích một trường học ở Iran. Cuộc bỏ phiếu này có thể được đồng thuận ở phe Dân Chủ, và các thượng nghị sĩ Cộng Hòa có thể chấp nhận trừng phạt vị bộ trưởng này mà không quay lưng chống lại tổng thống.

Chiến thuật đơn phương của "Monsieur Veto"

Le Monde nhận định "Donald Trump, giữa ‘tổng thống vịt què’ và ‘chuyên gia phủ quyết’, chuẩn bị cho việc bị Dân Chủ bao vây ở Nhà Trắng". Trước đó Trump đã cảnh báo sẽ sử dụng quyền phủ quyết và ra các lệnh ân xá. Nhưng tổng thống đối mặt với quyền lực sụt giảm, trong lúc tranh luận đang gay gắt về tương lai của đảng Cộng Hòa.

Thảm họa bầu cử thực sự đã xảy ra. Nhưng thật vô ích khi mong đợi sự tự phê bình chân thành từ Donald Trump. Quy tắc vàng trong sự nghiệp chính trị của ông đã quá rõ ràng : Chiến thắng là nhờ ta, thất bại là do người khác. Phản ứng bằng văn bản đầu tiên của ông về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ xuất hiện ngay trước 11 giờ đêm : "Tôi không có tên trong danh sách ứng cử viên, và nếu có, chúng ta đã thắng áp đảo !".

Có lẽ dự đoán được kết quả bầu cử, Donald Trump đã chuẩn bị cho một chính phủ chia sẻ quyền hành, điều này trớ trêu thay sẽ giúp ông giảm bớt trách nhiệm điều hành đất nước. Donald Trump hầu như đã phớt lờ Quốc hội trong hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai, dù đảng Cộng Hòa chiếm đa số ở cả hai viện. Ngoài ngoại lệ là chương trình chi tiêu và cắt giảm thuế khổng lồ, được gọi là "One Big Beautiful Bill", Donald Trump đã ưu tiên sử dụng các sắc lệnh hành pháp, ký 292 sắc lệnh kể từ tháng Giêng năm 2025. Thói quen hành động đơn phương, đặt Quốc hội và tư pháp vào thế đã rồi có thể tiếp tục, Trump khẳng định sẽ là "Monsieur Veto" - người chuyên phủ quyết.

Toan tính cá nhân và phản ứng thị trường

Bên cạnh đó, để đối phó với các cáo buộc nhắm vào những người thân tín, tiền lệ do Joe Biden thiết lập ra đã mang lại cho Donald Trump một vị thế thoải mái. Trong những giờ phút cuối cùng của nhiệm kỳ, tổng thống Dân Chủ đã ký các sắc lệnh ân xá cho các thành viên trong gia đình mình cũng như cho Tiến sĩ Anthony Fauci, người đứng đầu nhóm ứng phó với đại dịch, cựu Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Mark Milley, và các nhân vật liên quan đến vụ tấn công vào Điện Capitol ngày 06/01/2021.

Joe Biden đã tránh bước đi cuối cùng là tự ân xá cho mình. Donald Trump dường như không có cùng e ngại như vậy. Khi được phỏng vấn gần đây trên kênh truyền hình bảo thủ Newsmax, ông nói : "Tôi có quyền tự ân xá cho mình". Còn về tương lai của MAGA, làm thế nào vượt qua niềm tin là không ai xứng đáng kế vị mình ? Trump từ chối chọn lựa giữa J. D. Vance và Marco Rubio, cho thấy ông vẫn muốn mình là trung tâm quyền lực – chia để trị.

Về mặt kinh tế, nhật báo Les Echos ghi nhận "Thị trường chứng khoán toàn cầu bất ngờ trước quy mô chiến thắng của đảng Dân Chủ". Sau khi giảm nhẹ trước chiến thắng áp đảo của đảng Dân Chủ tại Hoa Kỳ, thị trường chứng khoán thế giới đang ổn định trở lại. Đồng đô la sụt 0,4%, và các nhà đầu tư đang lấy lại niềm tin vào nợ công của Mỹ. Một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ hạn chế phạm vi hoạt động của Donald Trump.

Wall Street đặt cược vào một Quốc hội chia rẽ, nhưng ngay trước khi chưa có kết quả kiểm phiếu chính thức, đảng Dân Chủ đã có được đa số ở Hạ Viện và Thượng Viện. Trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm lập tức lùi 4 điểm, thấp nhất kể từ tháng Chín, tác động lan ra thị trường nợ công thế giới.

Châu Âu tự cường qua cuộc tập trận chung Koalicja

Trong khi nước Mỹ bận rộn với bầu cử, Nga gia tăng oanh tạc Ukraine, các nước Châu Âu phải lo tự vệ. Le Monde nói về "Cuộc tập trận quy mô đầu tiên của liên minh các quốc gia tình nguyện". Chiến dịch Koalicja sẽ diễn ra ở Nowa Deba, đông nam Ba Lan từ 09-22/11, gần 2.800 quân nhân của 10 nước tham gia trong đó đa số là binh sĩ Pháp. Mục đích là trắc nghiệm khả năng triển khai nếu ngưng bắn ở Ukraine.

Sau hai năm hết hội nghị này đến thượng đỉnh khác, liên minh tình nguyện chuyển sang hành động. Liên minh 36 nước do Pháp và Anh dẫn đầu, trong cuộc tập trận Koalicja (có nghĩa là "liên minh" theo tiếng Ba Lan), nhằm chứng tỏ khả năng quân sự với tham vọng lập nên một lực lượng can thiệp có thể răn đe mọi toan tính thù địch của Moskva. Một thách thức lớn khi Hoa Kỳ không tham gia và không chắc là sẽ bảo đảm an ninh tương lai cho Ukraine.

Theo các thông tin ban đầu, cuộc tập trận Koalicja chủ yếu nhằm trắc nghiệm hệ thống chỉ huy và quy trình logistic cho các đội quân và thiết bị xuyên qua Châu Âu, khá phức tạp vì số biên giới phải đi qua. Đây cũng là dịp để kiểm tra sự phối hợp các phương tiện giữa lực lượng đa quốc gia vì Ukraine (MNF-U), nhánh vũ trang của liên minh tình nguyện. Về lâu về dài, MNF-U sẽ tập hợp 24 nước sẵn sàng hoạt động trong số 36 thành viên. NATO được thông báo nhưng không tham gia.

Chống drone là thành phần quan trọng của cuộc tập trận, cho dù chiến tranh có kết thúc, đây là một trong những khía cạnh dễ tổn thương của mọi chiến dịch viễn chinh ngày nay. Lục quân Pháp nhân dịp này sẽ trắc nghiệm một đơn vị drone tự hành trên không và trên mặt đất. Ba Lan là lựa chọn hiển nhiên vì hầu hết viện trợ cho Ukraine đi qua lãnh thổ nước này. Song song đó, tập trận trên không với các phi cơ tiêm kích, vận tải, tiếp liệu, thám sát cũng được tiến hành ở Romania. Còn trên biển chỉ giả tập từ Thổ Nhĩ Kỳ. Thông qua Koalicja, Châu Âu hy vọng có được tiếng nói trong khuôn khổ các cuộc đàm phán tương lai về Ukraine, và tất nhiên Moskva theo dõi chặt chẽ cuộc tập trận này.

Serbia đoạn tuyệt với chế độ Vucic

Tại Đông Âu, Le Figaro nhận thấy "Serbia kiên quyết bước vào kỷ nguyên hậu Vucic". Ở Novi Sad, hai năm sau vụ sập mái che nhà ga xe lửa dẫn đến sự sụp đổ của chế độ vào ngày 25/10, người dân đã lật sang trang mới. Liên minh Sinh viên đã giành chiến thắng trước Đảng Tiến bộ Serbia của nhà dân tộc chủ nghĩa Aleksandar Vucic, với tỉ lệ áp đảo 53% so với 39%. Văn phòng công tố Belgrade đã ra lệnh bắt giữ hai nhân vật chủ chốt trong lực lượng cảnh sát quốc gia, bị cáo buộc ngược đãi nghi can khi thẩm vấn, bao gồm cả các sinh viên biểu tình. Đảng. Hiện tại, hệ thống của cựu tổng thống Aleksandar Vucic có vẻ không còn khả năng chống chọi, tệ hơn cả hệ Viktor Orban ở Hungary, vốn đã sụp đổ như một tòa lâu đài bằng giấy. Nhiều trang web đã được tạo ra để cho phép người dân theo dõi trực tiếp cuộc thanh trừng lớn này.

Sự đổi mới diễn ra đặc biệt nhanh chóng trong ngành truyền thông. Manja Grcic, tổng giám đốc đài truyền hình công RTS, đã từ chức ba ngày sau cuộc bầu cử. Tại Đại học Novi Sad, các giáo sư hy vọng sẽ buộc hiệu trưởng và các trưởng khoa phải ra đi trong những ngày tới, vì phải chịu một phần trách nhiệm về sự đàn áp đối với sinh viên. Vanja Manic-Matic, một giáo sư người Pháp nói : "Sinh viên của chúng tôi xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình". Serbia đang khép lại chương Vucic, nhưng câu chuyện còn lâu mới kết thúc. Các bước tiếp theo là thành lập Quốc hội, sau đó là một chính phủ mới.

Thụy My