EU-Trung Quốc 50 năm : Một thượng đỉnh căng thẳng hiếm thấy

Hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu-Trung Quốc hứa hẹn nhiều sóng gió. Trung Quốc chuyển một phần việc khai thác đất hiếm sang Miến Điện. Một luật mới đặt các định chế chống tham nhũng dưới sự kiểm soát của chính quyền Ukraine gây lo ngại. Trên đây là một số chủ đề được báo chí nói đến nhiều hôm nay 24/07/2025, bên cạnh Donald Trump và vụ Epstein, bộ trưởng văn hóa Pháp Rachida Dati phải ra tòa.

Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Antonio Costa và chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen trong cuộc họp báo sau hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu-Trung Quốc tại Bắc Kinh ngày 24/07/2025. Reuters - Florence Lo

Cú sốc cho phương Tây từ khi Trung Quốc được vào Tổ chức Thương mại Thế giới

Các báo đều nhận định hội nghị thượng đỉnh EU-Trung Quốc diễn ra tại Bắc Kinh hôm nay trong bối cảnh căng thẳng : Bất đồng về thương mại, công nghệ, trừng phạt Moskva…

Theo thông lệ thì lẽ ra cuộc họp đánh dấu 50 năm quan hệ ngoại giao phải diễn ra trên đất Châu Âu, vì lần trước đã tổ chức tại Bắc Kinh. Nhưng Le Monde cho biết bà Ursula von der Leyen, chủ tịch Ủy ban Châu Âu và ông Antonio Costa, đồng nhiệm ở Hội đồng Châu Âu đã chấp nhận sang Bắc Kinh một lần nữa vì Tập Cận Bình không muốn đi, nhưng vẫn chưa đủ để làm Trung Quốc hài lòng. Hội nghị từ hai ngày rút xuống còn một ngày, nhưng khó ra được thông cáo chung trừ vấn đề biến đổi khí hậu.

Les Echos nhắc đến "Cú sốc Trung Quốc" - theo mô tả của hai nhà Trung Quốc học người Mỹ - từ 1999 đến 2007 đã làm mất đi một phần tư việc làm của kỹ nghệ Mỹ, do làn sóng chuyển dịch sản xuất sang Hoa lục. Châu Âu cũng mất nhiều công ăn việc làm, như bà Leyen đã nói trong hội nghị thượng đỉnh G7 ở Canada hồi tháng Sáu : "Nguyên nhân khó khăn chính của chúng ta là việc Trung Quốc được gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001".

Ngày nay, "cú sốc Trung Quốc" càng diễn ra nhanh chóng hơn trong ngành hàng không, trí thông minh nhân tạo, viễn thông, công nghệ sinh học, pin mặt trời, bình điện. Nhất là 98% đất hiếm nhập vào Châu Âu là từ Trung Quốc.

Nga : Một trong những yếu tố gây bất đồng lớn nhất

Chủ tịch Liên Hiệp Châu Âu tố cáo Bắc Kinh dùng đất hiếm làm công cụ thao túng, "không một nước nào chiếm tỉ lệ quan trọng như vậy trong lãnh vực này". Thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên đến 305 tỉ euro trong năm 2024 và liên tục tăng lên. Thay vì làm giảm bớt khoảng cách khổng lồ này bằng cách tạo điều kiện cho hàng Châu Âu, Bắc Kinh lại dùng các biện pháp thưởng để khuyến khích tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Bruxelles cáo buộc Bắc Kinh trợ giá cho các công ty để giành thị phần ở Châu Âu, đặt ra vô số rào cản để ngăn doanh nghiệp Châu Âu tham gia thị trường Hoa lục, cung cấp hàng hóa lưỡng dụng cho Nga khiến trừng phạt của phương Tây kém tác dụng, hay cho Iran – mà theo một nhà ngoại giao Châu Âu, "Tehran chỉ sống sót nhờ Trung Quốc". Những tuần lễ gần đây bất đồng đã lên đến đỉnh điểm khi Vương Nghị nói thẳng với đại diện ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas là không muốn Moskva thất bại trước Kiev. Chuyên gia Abigael Vasselier đánh giá đây là lần đầu tiên một hội nghị thượng đỉnh diễn ra với mức độ căng thẳng như vậy.

Le Monde nhận xét, trong số 27 nước thành viên, Pháp cứng rắn nhất đối với Trung Quốc. Ý vốn đã từ bỏ chương trình "Con đường tơ lụa mới" tháng 12/2023, và nước Đức của Friedrich Merz nay ít e ngại đụng chạm hơn. Chỉ có Tây Ban Nha đang hy vọng vào đầu tư Trung Quốc là sẵn sàng cho mọi nhượng bộ.

Les Echos và Le Monde đều cho rằng Bắc Kinh lên gân với Châu Âu do tự cho rằng đã thắng trong cuộc so găng với Donald Trump. Chỉ trong vài tuần, thuế quan Mỹ đối với Trung Quốc từ 145% lúc đỉnh điểm xuống còn 55% sau thỏa thuận tạm thời ký ở Luân Đôn. Bắc Kinh còn đạt được mục đích tiếp tục mua chip bán dẫn H20 của hãng Mỹ Nvidia. Hơn nữa, kinh tế Trung Quốc chịu đựng được cú đánh từ Trump nhờ tuồn hàng sang Châu Á và Châu Âu.

Đất hiếm : Trung Quốc chuyển ô nhiễm sang Miến Điện

Riêng về đất hiếm, đặc phái viên Le Monde tại Cám Châu (Ganzhou) tả lại việc Bắc Kinh khai thác các mỏ ở Miến Điện. Để hạn chế ô nhiễm ở Giang Tây (Jiangxi), Trung Quốc chuyển công đoạn trích xuất sang nước láng giềng.

Giang Tây, tỉnh nông nghiệp ở miền nam Trung Quốc lâu nay là trung tâm sản xuất đất hiếm của thế giới - nguyên liệu không thể thay thế cho kỹ nghệ xe hơi, điện thoại thông minh hay hệ thống dẫn đường hỏa tiễn…Quặng mỏ được đưa sang thành phố Cám Châu để tinh chế, dùng a-xít để trích xuất. Nhu cầu đất hiếm không ngừng tăng lên trong khi số quặng mỏ ở Giang Tây giảm xuống. Những năm gần đây, Trung Quốc nhận ra rằng kỹ nghệ này quá ô nhiễm.

Một nông dân cho biết, các loài cá biến mất khỏi sông ngòi, sản xuất nông nghiệp có quá nhiều yếu tố độc hại, các gia đình không còn dám dùng nước giếng. Mặt đất và sông bị nhiếm sulfat ammonium - chất cần thiết để trích xuất đất hiếm, kim loại nặng và các yếu tố phóng xạ như thorium. Những chủ khai thác mỏ bèn chuyển sang đông bắc Miến Điện cách xa 1.700 kilomet và đang trong chiến tranh.

Tại đây, các nhóm nổi dậy vũ trang sẵn sàng bảo vệ mọi hoạt động bẩn thỉu để đổi lấy tiền. Việc khai thác đất hiếm bất chấp nguy hiểm đến môi trường, cũng như một loạt hoạt động bất hợp pháp khác như sản xuất ma túy, buôn lậu gỗ teck, ngọc bích, các trung tâm lừa đảo trên mạng. Đến lượt sông suối, mặt đất Miến Điện dọc biên giới Trung Quốc bị ô nhiễm, tác động đến sức khỏe cư dân và người lao động. Sông Kok ở bắc Thái Lan bắt đầu đổi thành màu cam từ mùa thu 2024, cư dân địa phương không còn sử dụng được nước của chi lưu sông Mêkông khi thấy cá chết.

Ukraine : Đạo luật gây ra những cuộc biểu tình đầu tiên từ khi chiến tranh

Liên quan đến Ukraine, Les Echos và Le Monde cho biết "Việc chính quyền quản lý các định chế chống tham nhũng gây lo ngại", Libération nhận xét "Ukraine : Các cơ quan chống tham nhũng chịu sự giám hộ, Zelensky dưới áp lực". Le Figaro phân tích "Những hậu quả nào sau khi ban hành đạo luật gây khó cho việc chống tham nhũng ?"

Hôm thứ Ba, tổng thống Ukraine ký ban hành đạo luật số 12.414, tước đi tính độc lập của hai cơ quan chuyên chống tham nhũng. Đó là NABU, cơ quan điều tra tham nhũng và SAP, Viện Kiểm sát chuyên về lãnh vực này. Từ nay hai cơ quan trên phải báo cáo cho công tố viên trưởng chịu sự lãnh đạo trực tiếp của tổng thống. Trước đó Quốc Hội thông qua dự luật với đa số áp đảo (263 phiếu thuận, 13 phiếu chống, 13 vắng mặt). Theo Anna Colin Lebedev, đại học Paris Nanterre, văn bản trên kết thúc một tiến trình khởi đầu từ thứ Hai với việc bắt giữ một quan chức của NABU, bị nghi ngờ làm gián điệp cho Moskva, và khám xét các địa điểm liên quan.

Còn theo báo chí Ukraine, thì biện pháp này được đưa ra trong khi NABU và SAP chuẩn bị cáo buộc cựu bộ trưởng bộ Đoàn kết quốc gia Oleksy Tchernychov và điều tra về cựu bộ trưởng Tư pháp Olga Stefanichina. Volodymyr Zelensky bị cho là muốn bảo vệ các nhân vật thân cận. Quyết định của Zelensky khiến nhiều người dân tức giận, có thể dẫn đến việc Ukraine rơi vào một cuộc khủng hoảng xã hội, và làm phức tạp thêm việc gia nhập Liên Hiệp Châu Âu.

Uy tín tổng thống Zelensky bị lung lay

Tham nhũng vốn là căn bệnh trầm kha tại các nước cộng sản thuộc Liên Xô cũ. Bà Lebedev nhắc lại : "Việc tư nhân hóa nền kinh tế của các quốc gia mới được độc lập là tái phân phối nguồn lực chưa bao giờ minh bạch và trong sạch". Và Ukraine cũng không ngoại lệ, cho đến khi diễn ra cuộc cách mạng Maidan năm 2014, tham nhũng "ngày càng trở nên khó thể chấp nhận".

Thế nên các cơ quan chống tham nhũng NABU và SAP được thành lập vào năm 2014 và 2015, mở ra con đường hội nhập vào Liên Hiệp Châu Âu. Volodymyr Zelensky lên nắm quyền từ 2019 sau khi hứa đấu tranh chống tham nhũng trong giới tinh hoa. Từ khi bị Nga xâm lăng, xã hội càng không thể chấp nhận nguồn lực dành cho chiến đấu lại bị xà xẻo, và việc ban hành đạo luật trên đã kích hoạt "lằn ranh đỏ".

Ngay tối thứ Ba, lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bắt đầu, hàng ngàn người biểu tình phản đối tại Kiev, Lviv, Dnipro và Odessa, đa số là người trẻ. Tổng thống Ukraine hôm thứ Tư tuyên bố : "Tất cả chúng ta đều có kẻ thù chung là quân xâm lược Nga. Và để bảo vệ Nhà nước Ukraine, cần có một hệ thống bảo vệ trật tự vững chắc". Ông nói rằng đã lắng nghe sự phản kháng của xã hội nhưng tố cáo NABU và SAP không hiệu quả, khẳng định "chống tham nhũng vẫn tiếp tục nhưng không có ảnh hưởng Nga".

Tuy nhiên khi bảo vệ luật này, Volodymyr Zelensky nhận lấy rủi ro bị mất sự ủng hộ của người dân đặc biệt là giới trẻ, các nhà hoạt động, đại diện các tổ chức phi chính phủ, nhà nghiên cứu, trí thức, vốn rất quan trọng trong việc hỗ trợ quân đội. Chuyên gia Anna Colin Lebedev nói rằng khó thể hiểu được tại sao ông Volodymyr Zelensky lại gánh lấy nguy cơ này. Hơn nữa đông đảo dân chúng hết sức ủng hộ việc gia nhập Liên Hiệp Châu Âu, để hoàn toàn ra khỏi ảnh hưởng của Nga. Hồi tháng 6/2022, EU đã chấp thuận tư cách ứng cử viên của Ukraine và ấn định bảy cải cách cần thiết để mở ra thương lượng, trong đó có đấu tranh chống tham nhũng. Ngay hôm thứ Ba, Ủy Ban Châu Âu cho biết "quan ngại sâu sắc", coi đây là "bước thụt lùi" của Ukraine.

Pháp phá vỡ một tổ chức tội phạm mạng

Trên không gian mạng, cảnh sát Pháp đã gây ngạc nhiên khi tóm được người quản lý của một diễn đàn tiếng Nga có từ 20 năm qua. Một số tội phạm mạng nguy hiểm nhất lịch sử hoạt động trên diễn đàn này. Nền tảng XSS.is hoàn toàn bằng tiếng Nga dành cho tội phạm mạng quốc tế đã bất ngờ bị phá vỡ hôm qua, thứ Tư 23/07 với việc bắt giữ người quản lý chủ chốt ở Ukraine.

Cuộc điều tra bắt đầu từ 2021 ở Paris đã giúp lực lượng an ninh Kiev bắt được nhân vật này, vốn đóng vai trò quan trọng trong giới tội phạm. Trên nền tảng này có thể mua các mạng vi tính nhiễm virus dùng để tấn công, cơ sở dữ liệu cá nhân bị đánh cắp… Bên cạnh đó còn đóng vai trọng tài trong các tranh chấp giữa bọn tội phạm với nhau, bảo đảm trao đổi an toàn. Diễn đàn thu hút nhiều tin tặc trong đó có Dmitry Khoroshev, biệt danh "con cua của Putin", nay là tội phạm mạng bị truy lùng nhất thế giới. Trong số các quy định do những người quản lý XSS.is có việc cấm những hành động gây hại cho các nước Liên Xô trừ ba nước Baltic, khiến người ta nghi ngờ có bàn tay của Nga phía sau.

Thụy My