Tổng thống Syria đầu tiên đến Mỹ sau 8 thập niên : Chuyến đi lịch sử với hy vọng hội nhập

Le Figaro phân tích "Chuyến đi lịch sử của tổng thống Syria đến Washington", Les Echos nhấn mạnh "Một người Hồi giáo dân tộc chủ nghĩa tại Nhà Trắng : Cuộc gặp lịch sử giữa al-Charaa và Trump". Bên cạnh đó, chiến tranh ở Ukraine, kỷ niệm 10 năm vụ khủng bố Paris, phe cực hữu tại Châu Âu, các cuộc cách mạng của thế hệ Z, Indonesia dính bẫy nợ Trung Quốc là những đề tài đáng chú ý hôm nay 10/11/2025.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tổng thống Syria Ahmed al-Charaa tại Nhà Trắng, Washington ngày 10/11/2025. AP - HOGP

Sang thăm Mỹ, tổng thống Syria muốn xóa đi hình ảnh thánh chiến cũ

Le Figaro cho biết một ngày trước khi gặp tổng thống Donald Trump, Ahmed al-Charaa chơi bóng rổ với đô đốc Brad Cooper, tư lệnh Centcom và tướng Kevin Lambert, đứng đầu liên minh quốc tế chống khủng bố. Không khí rất thân thiện, và hôm nay trong chuyến công du Hoa Kỳ đầu tiên, tổng thống Syria ký kết tham gia liên minh quốc tế chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS, Daesh).

Vốn là cựu thủ lãnh phong trào Front al-Nosra, nhánh Syria của tổ chức al-Qaeda, rồi đứng đầu nhóm nổi dậy Hayyat Tahrir al-Cham (HTC), Ahmed al-Charaa tìm cách bình thường hóa hình ảnh của mình trên trường quốc tế, xóa đi quá khứ thánh chiến. Ngày 08/11, Hoa Kỳ đã rút tên ông khỏi danh sách khủng bố, sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua nghị quyết 2799.  Liên minh chống thánh chiến đã cùng với tân chính quyền Syria tiến hành năm chiến dịch tiễu trừ tổ chức Nhà nước Hồi giáo kể từ khi nhà độc tài Bachar al-Assad bị lật đổ, và trong cuộc nội chiến Syria, nhóm HTC đã từng bí mật hợp tác với liên minh do Hoa Kỳ lãnh đạo.

Việc Syria chính thức tham gia sẽ củng cố vị thế quốc tế, và về đối nội, có được sự hỗ trợ trong cuộc chiến chống các tổ chức thánh chiến lợi dụng tình trạng hỗn loạn để vũ trang và tái tổ chức. Bên cạnh đó, Ahmed al-Charaa còn giành được chiến thắng đối với các lực lượng Kurdistan. Trước khi chế độ Assad sụp đổ, người Kurdistan được Mỹ hỗ trợ để chống Daesh, nhưng nay Washington ưu tiên cho chính quyền Damascus và đoàn kết quốc gia thay vì cho Kurdistan tự trị.

Chuyến công du lịch sử và hy vọng vực dậy kinh tế

Việc hủy bỏ luật Caesar Act trừng phạt Syria, và thỏa thuận hòa bình giữa Syria với Israel cũng nằm trong chương trình nghị sự. Theo Reuters, Hoa Kỳ sẵn sàng hiện diện tại một căn cứ không quân ở Damascus để "tạo điều kiện cho thỏa thuận an ninh" giữa Syria và Nhà nước Do Thái. Chuyến đi này sẽ khiến nước Lebanon láng giềng càng bị cô lập, khi không giải giáp được Hezbollah và bác bỏ thương thảo với Israel.

Les Echos đặc biệt nhấn mạnh đến tính chất lịch sử : Đây là lần đầu tiên một tổng thống Syria thăm Mỹ kể từ năm 1946, và phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Phương Tây có lợi khi tỏ ra thực dụng, coi al-Charaa là nhân vật Hồi giáo dân tộc chủ nghĩa thay vì thánh chiến, để thu hút một chế độ cho đến nay vẫn nghiêng về Moskva và Tehran. Tương tự, tân tổng thống Syria cũng chìa tay về phía phương Tây, lập chính phủ có một số thành viên là phụ nữ, những người không thuộc phái Sunni, và thương lượng về an ninh với Israel.

Khả năng bình thường hóa quan hệ với Nhà nước Do Thái - trên lý thuyết vẫn đang trong tình trạng chiến tranh kể từ 1948 - không còn là chuyện viễn tưởng, cũng như việc gởi quân Mỹ sang. Người Syria nóng lòng chờ đợi đầu tư quốc tế tại đất nước bị nội chiến tàn phá 12 năm qua. Chi phí tái thiết có thể vượt quá 216 tỉ đô la, theo Ngân hàng Thế giới. Điện bị cúp đôi khi 20 tiếng đồng hồ một ngày, và quyết định hủy trợ cấp tiêu dùng hồi cuối tháng 10 của chính phủ khiến vật giá tăng gấp 60 lần !

Nga vận động giữ lại các căn cứ quân sự ở Syria

Còn theo La Croix, "tại Syria, Moskva vẫn giữ được các vị trí quân sự", mười tháng sau khi Bachar al-Assad bị lật đổ, dù có vẻ như đã rút khỏi các căn cứ Tartous và Hmeimim. Kể từ 2015, khi Nga đưa 5.000 quân sang Syria, chưa kể lính đánh thuê Wagner để hỗ trợ nhà độc tài Assad, căn cứ Tartous là nơi chuyển quân. Nhưng trong những ngày trước khi chế độ Assad sụp đổ, tất cả đã biến mất chỉ trong vài giờ. Hiện nay căn cứ quân sự Tartous chỉ còn một nhóm biệt phái phụ trách bảo trì bến cảng và kho trữ, nhưng dưới sự giám sát của chính quyền Syria. Công ty Nga STG ­Engineering chuyên quản lý cảng bị cắt hợp đồng. Căn cứ không quân lớn ­Hmeimim của Nga, gần Lattaquié, cũng chịu chung số phận. Moskva đang thương lượng lại hợp đồng về các căn cứ quân sự này.

Ahmed al-Charaa không muốn hoàn toàn cắt đứt với Kremlin, đã sang Moskva vào giữa tháng 10 để gặp Vladimir Putin. Và hôm thứ Năm tuần trước Nga đã bỏ phiếu thuận cho nghị quyết do Mỹ đề nghị để dỡ bỏ trừng phạt đối với bộ trưởng nội vụ Syria Anas Khattab. Nay tổng thống Syria phải tái tổ chức quân đội lâu nay được Nga đào tạo và trang bị, đồng thời giữ an ninh biên giới nhất là ở phía nam hiện đang do Israel chiếm đóng một phần. Tại đây Moskva cũng có đòn bẩy : Tình bạn giữa Vladimir Putin và Benyamin Netanyahu.

Ukraine đánh du kích : Dùng súng săn chống drone

Về chiến tranh ở Ukraine, Le Monde tiết lộ "Súng săn là vũ khí cuối cùng để chống lại drone FPV Nga". Quân đội Ukraine đang sử dụng rộng rãi loại súng này, với hy vọng cứu vãn hàng ngàn sinh mạng người lính và giảm bớt nguy cơ cho hậu cần. Hiện nay đến 90% thiệt hại nhân mạng và vũ khí là do drone. Sóng điện từ của các thiết bị gây nhiễu khiến người điều khiển dễ trở thành mục tiêu của radar, và drone dùng cáp quang của quân Nga đang chiếm khoảng 40%, không thể bị gây nhiễu. Lực lượng Kiev nảy ra sáng kiến "công nghệ kiểu du kích", đào tạo khoảng 1.000 quân nhân dùng súng săn của Ý và Thổ Nhĩ Kỳ bắn đạn chì với giá rẻ để đối phó. Vấn đề là các drone được trang bị trí thông minh nhân tạo biết phản ứng nhanh hơn con người.

Xe lửa cao tốc khiến Indonesia sập bẫy nợ Trung Quốc

Liên quan đến Châu Á, Le Figaro cho biết "Indonesia bị chìm ngập trong nợ nần với Trung Quốc vì đường sắt cao tốc". Công trình nằm trong khuôn khổ Con đường tơ lụa mới còn lâu mới sinh lợi, nhưng chưa chi đã phải trả nợ cho Bắc Kinh. Trong cuộc điều trần trước Quốc hội, Bobby Rasyidin, giám đốc công ty đường sắt Kereta Api Indonesia cảnh báo "quả bom nổ chậm" : món nợ khổng lồ 7 tỉ đô la về tuyến đường từ Jakarta tới Bandung do Trung Quốc xây dựng.

Bắc Kinh thắng thầu trước Nhật Bản, nhưng liên tục trễ tiến độ, giá thành tăng vọt, vé bán ra mắc gấp năm lần so với xe lửa truyền thống. Hai năm sau khi đưa vào khai thác, hành khách rất ít so với dự trù nên không trả được nợ. Dự án được khoe là biểu tượng cho hiện đại hóa nay đang bị điều tra tham nhũng. Jakarta phải thương lượng lại với Bắc Kinh về thời hạn, lãi suất và tiền tệ thanh toán để tránh phá sản.

Lên cầm quyền cách đây một năm, tổng thống Prabowo Subianto ưu tiên cho tăng trưởng nhanh thay vì kỷ luật ngân sách. Để có nguồn thu cho tái thúc đẩy kinh tế, Prabowo Subianto phải cắt giảm chi tiêu cho giáo dục và cơ sở hạ tầng. Mục tiêu tăng trưởng được đặt ra là 8% đến năm 2029, nhưng hiện Indonesia phải vất vả mới đạt 5%, chủ yếu do các cuộc biểu tình bạo động và tiêu thụ giảm, thị trường lao động u ám. Là quốc gia nhiều tài nguyên, nhưng Indonesia khó cạnh tranh nổi với Việt Nam và Malaysia.

Những người hùng vô danh trong đợt khủng bố Paris

Tại Pháp, sắp đến dịp kỷ niệm 10 năm các vụ khủng bố ngày 13/11 tại Paris, báo chí liên tục có những bài viết về sự kiện chấn động này. Libération chạy tít trang nhất "Mười năm sau, 13 nghệ sĩ nói về ngày 13/11". La Croix giới thiệu bộ phim trong đó bảy người sống sót ở nhà hát Bataclan thuật lại câu chuyện của mình, nhà sử học Denis Peschanski kêu gọi trong dịp tưởng niệm cần nhấn mạnh đến những người hùng trong lúc nguy nan.

Có rất nhiều người vô danh đã có hành động anh hùng trong sự kiện bi thảm này. Từ người nhân viên công lực tuy ngoài giờ làm việc vẫn can đảm tiến vào Bataclan 10 phút sau các tên khủng bố, tránh được cái chết cho nhiều người vô tội ; đến các cảnh sát đội hình sự, các nhân viên y tế, một người bảo vệ nhà hát bất chấp các tràng đạn đã mở hai cửa hậu để nhiều khán giả trốn thoát, cư dân khu phố mở rộng cửa đón hàng trăm người chạy khỏi Bataclan… Chưa kể chính các nạn nhân ở bên trong nhà hát đã giúp đỡ người bị thương.

Châu Âu khó thể bị "Trump hóa" dù cực hữu đang lên

Trên bình diện địa chính trị, Les Echos cho rằng việc "Trump hóa" Châu Âu không phải là điều tất yếu như một số nhà bình luận đã nghĩ. Chiến thắng của ông Zohran Mamdani tại New York không có nghĩa là khởi đầu cho hồi kết của chủ nghĩa Trump, cũng không phải là sự trả thù của ý tưởng cực tả. Tại nhiều nước Châu Âu, các nền dân chủ tự do đã chứng tỏ sức kháng cự.

Tại Hà Lan, đảng cực hữu của Geert Wilders vừa thất bại, các tuyên bố chống nhập cư đặc biệt là chống Hồi giáo quyến rũ được nhiều cử tri nhưng đồng thời gây sợ hãi tại một đất nước nằm trong số sáng lập viên Liên Hiệp Châu Âu. Vài tuần trước đó, ở Moldova, phe thân Châu Âu thắng cử với trên 50% số phiếu. Ở Hungary, "quốc gia khai sinh" chế độ dân chủ phi tự do, uy tín của thủ tướng Viktor Orban giảm mạnh vì khó khăn kinh tế và các xì-căng-đan tham nhũng. Tại quốc gia quan trọng như Ba Lan, quyền lực được chia sẻ giữa một tổng thống thân Trump và thủ tướng thân Châu Âu ; tại Cộng hòa Czech thì tình hình hoàn toàn ngược lại.

Quốc gia rõ ràng được coi là "trumpiste" (hơn nữa còn thân Putin) chỉ là Slovakia của Robert Fico. Nước Ý của Giorgia Meloni không hề tách biệt với Liên Hiệp Châu Âu và NATO, cho dù thân thiết với Donald Trump. Còn lại ba cường quốc Pháp, Anh, Đức, nơi cực hữu đang lên ; nhưng lãnh đạo AFD không giành được quyền lực ở Berlin, Jordan Bardella tại Paris và Nigel Farage ở Luân Đôn cũng vậy. Tác giả bài viết cho rằng việc Zohran Mamdani trở thành thị trưởng New York là nhờ nhiệt tình, sức thu hút và tuổi trẻ, chứ không phải nhờ ý tưởng, và có thể coi là chiến thắng của thế hệ Z.

Thế hệ Z : Những cuộc cách mạng không cùng lý tưởng

Le Monde dành một bài điều tra dài về "Thế hệ Z : Quốc tế những người phẫn nộ". Bên cạnh đó là bài phỏng vấn nhà xã hội học Jean-François Bayart, ông cho rằng "Những ý tưởng chính trị của thế hệ Z khá nhập nhằng và rất dễ bị lợi dụng". Thế hệ này không hề đồng nhất, có thể đấu tranh cho công lý và tự do nhưng cả cho các giá trị bảo thủ và bạo lực. Tuổi trẻ là mẫu số chung, nhưng rất khác nhau giữa các lục địa.

Ông Bayart cảnh báo, đừng quên rằng thế hệ Z còn là thế hệ Covid, việc áp đặt phong tỏa vào lúc họ đang ở lứa tuổi hình thành tập quán xã hội, đã để lại những vết thẹo tâm lý, kể cả tại các quốc gia giàu có. Các ý thức hệ lớn đã tan vỡ : chủ nghĩa cộng sản đã chết, chủ nghĩa tự do dân chủ mất uy tín, ngay cả Hồi giáo cũng không còn vai trò quan trọng. Cần phân tích thế hệ Z về mặt xã hội, có thể hầu hết là người thành thị bất mãn vì độc tài hay cảm thấy vô vọng về kinh tế.

Thụy My