Putin leo thang trong trò chơi chiến tranh

Le Figaro ngày 16/09/2025 đặt câu hỏi : Putin giở trò gì đây ? Có quá nhiều drone "bay lạc" vào không phận Ba Lan, Romania, để Nga có thể núp sau lý do "sự cố" hay nói rằng đó là "cáo buộc vô căn cứ".

Một cảnh trong cuộc tập trận Zapad 2025 giữa Nga và Belarus gần Borisov, Belarus, ngày 15/09/2025. Reuters - Ramil Sitdikov

Le Figaro hôm nay chạy tựa trang nhất "Cặp Macron-Lecornu trước thách thức khủng hoảng". Nếu điện Élysée bảo đảm rằng thủ tướng hoàn toàn tự do hành động trong thương lượng về ngân sách, ông Sébastien Lecornu trước hết phải làm dịu bớt bầu không khí và có được thời gian. Le Monde chạy tít "Lecornu vạch ra những hướng thay đổi đầu tiên" để giảng hòa với đối lập : không hủy bỏ hai ngày nghỉ lễ, chiều theo phe xã hội về ngân sách. Nhật báo kinh tế Les Echos lo ngại khi "Tăng trưởng thấp làm ảnh hưởng ngân sách".

Nga và Belarus biểu dương lực lượng với Zapad

Về thời sự quốc tế, trong bài xã luận "Trò chơi chiến tranh của Vladimir Putin", Le Figaro đặt câu hỏi : Putin giở trò gì đây ? Có quá nhiều drone "bay lạc" vào không phận Ba Lan, Romania, để Nga có thể núp sau "sự cố" hay "cáo buộc vô căn cứ". Không còn gì nghi ngờ nữa cả, phấn khích với thảm đỏ được Donald Trump trải ra ở Anchorage, rồi Tập Cận Bình ở Thiên Tân và Bắc Kinh, ông chủ điện Kremlin quyết định trắc nghiệm NATO. Ông ta đã dấn thêm một nấc so với cuộc chiến tranh đa diện âm thầm từ nhiều năm qua (tấn công mạng, bóp méo thông tin, tin tặc, ám sát...).

Trong không khí căng thẳng, cuộc tập trận Zapad với Belarus khiến Ba Lan phải đóng cửa biên giới với nước này. Cũng chính với danh nghĩa "tập trận" năm 2022 mà sau đó quân Nga đã tràn sang nước láng giềng Ukraine, nhưng dự định chiếm Kiev bất thành.

Le Figaro miêu tả, những trực thăng tác chiến MI-35 thả những chuỗi lấp lánh trở thành quả cầu lửa khi chạm đất. Các chiến đấu cơ Sukhoi-35 bay thấp, những loạt bom tạo nên những cuộn khói hình nấm khổng lồ trên bầu trời. Những drone kêu ì ầm không ngơi nghỉ : xuất hiện cùng khắp trên trận địa, chúng buộc pháo binh và xe tăng phải ngụy trang, nằm bất động. Chiến hạm Amiral­Golovko bắn đi hỏa tiễn siêu thanh Zircon, mà theo lời Vladimir Putin, có vận tốc cao gấp 10 lần âm thanh.

Hồi năm 2021, Zapad huy động 200.000 quân, lần này chỉ có 7.000 quân. Moskva nói rằng "chỉ mang tính phòng thủ". Trong số mấy chục khách mời dự khán có sĩ quan các nước được chính thức coi là "bạn bè" như Việt Nam, Sudan, Lào, Zimbabwe, Ethiopia…nhưng còn có ba thành viên NATO là đại diện Thổ Nhĩ Kỳ, Hungary, tùy viên quân sự Mỹ của đại sứ quán ở Minsk – một sự hiện diện gây ngạc nhiên.

Hai kinh nghiệm cho Moskva từ các vụ drone xâm nhập

Cuộc "leo thang thử nghiệm" lần này không nhằm gây chiến với toàn bộ Châu Âu hay Liên minh Bắc Đại Tây Dương, mà chỉ thử phản ứng và tìm ra khiếm khuyết. Để làm gì, nếu không phải để một ngày nào đó lợi dụng những điểm yếu này ? Tổng thư ký NATO Mark Rutte dự báo có nguy cơ Moskva tấn công một nước Baltic, Phần Lan hoặc ngay cả Ba Lan trong vòng 5 năm tới. Hiện thời các vụ xâm nhập của Nga đã mang lại hai kinh nghiệm quý giá cho Kremlin, theo Le Figaro.

Thứ nhất, Trump ngày càng muốn nhìn sang hướng khác, mỗi lần Moskva khiêu khích đều tìm cách xuê xoa. Thứ hai, Châu Âu dễ tổn thương trước việc sử dụng ồ ạt các drone được nền kinh tế chiến tranh sản xuất hàng loạt. Cần có thời gian để rút ngắn khoảng cách và dựng lên "bức tường drone" ở sườn phía đông mà chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen nay coi là việc khẩn cấp. Việc thách thức liên minh quân sự Âu-Mỹ còn phục vụ cho tham vọng "thống nhất" Đài Loan với Trung Quốc cộng sản của Tập Cận Bình. Trump đã thấy rõ trong "trục tội ác" mới Nga-Trung-Triều, bộ ba chống phương Tây đang thực sự âm mưu chống lại ông và cả Châu Âu.

Le Monde cho biết tại diễn đàn Yalta European Strategy, trước các đồng minh tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tố cáo "một sự bành trướng chiến tranh rõ rệt từ phía Nga". Ông nhấn mạnh : "Bộ máy chiến tranh Nga chỉ dừng lại khi nào không còn nhiên liệu", đồng thời khẳng định "Không có chiến thắng thực sự nào của Nga ngoài mặt trận", dù Donbass vẫn đang chịu áp lực.

Kế hoạch "Lá chắn bầu trời"

Trên mục Diễn đàn của Le Monde, một tập thể chuyên gia quân sự nhấn mạnh, từ tháng 7, các drone Nga bị bắn hạ được trang bị thẻ SIM Ba Lan và Litva, chứng tỏ đã được chuẩn bị chu đáo. Moskva lập trình để các drone này nối vào mạng viễn thông Châu Âu nhằm thu thập thông tin : nhận diện các thiết bị phòng không và radar được sử dụng, phân tích tiến trình xử lý và thời gian phản ứng. Kremlin không còn dừng lại ở việc tấn công Ukraine mà còn muốn lập bản đồ những điểm yếu của Châu Âu. Nhiều drone không mang theo chất nổ, cho thấy chúng có mục đích dọ thám. Sự kiện cho drone xâm nhập trùng hợp với cuộc tập trận Zapad của Nga và Belarus, mà chỉ riêng cái tên cũng đã nói lên tất cả : "Zapad" có nghĩa là " phương Tây".

Song song đó, Moskva oanh tạc dữ dội Ukraine, hồi cuối tháng 8 còn đánh vào cả tòa nhà của British Council và Liên hiệp Châu Âu ở Kiev. Trước tình hình đó, Châu Âu không còn có thể tự hài lòng với việc bắn hạ các drone xâm phạm không phận mình, ngồi chờ bị đối thủ tấn công. Sáng kiến Skyshield (Lá chắn bầu trời) của tổ chức phi chính phủ Price of Freedom (Cái giá của tự do) được mấy trăm chính khách cùng và sĩ quan cao cấp Âu-Mỹ ủng hộ là lời đáp chính xác.

Chỉ cần 120 chiến đấu cơ đồng minh đủ để lập thành vùng bảo vệ, vô hiệu hóa các drone và hỏa tiễn Nga, giữ an toàn cho các cơ sở hạ tầng quan trọng và cư dân. Chương trình này hoàn toàn phù hợp với các công ước quốc tế về hỗ trợ nhân đạo, an ninh nguyên tử và hàng không dân dụng. Bảo vệ sườn phía tây sẽ giúp quân đội Ukraine tập trung cho mặt trận phía đông, giữ an ninh kinh tế, giữ vững tinh thần dân chúng, gia tăng sản xuất vũ khí, Nga sẽ phải nghiêng về phía đàm phán. Rủi ro cho phi công rất thấp : Từ 2022, Moskva chưa bao giờ dám điều chiến đấu cơ sang không phận được Skyshield bảo vệ.

Đường sắt, huyết mạch kinh tế Ukraine bị Nga đe dọa nặng nề

La Croix lo ngại cho "Đường sắt Ukraine vốn mang tính sống còn cho đất nước, đang kiệt lực". Kể từ năm 2022, xe lửa đóng vai trò chủ chốt trong hoạt động của nền kinh tế và việc di chuyển của người dân. Nhưng quân đội Nga oanh kích dồn dập khiến những dấu hiệu đình trệ bắt đầu xuất hiện.

Từ khi bị xâm lăng, các phi trường đóng cửa, giao thông bằng xe lửa là tối cần đối với hàng triệu người Ukraine, vừa cho người trong nước, vừa cho người Ukraine ở nước ngoài trở về. Lượng lưu thông tăng đến 60%. Dù bị Nga tấn công, công ty đường sắt Ukrzaliznytsia vẫn bảo đảm được việc sơ tán thường dân, nhất là 1 triệu trẻ em, chịu rủi ro cao độ. Nhờ đó Ukrzaliznytsia có uy tín rất lớn, và cả sự khả tín cũng như đúng giờ một cách đáng kinh ngạc.

Nhưng gần đây cung không đủ cầu gây bất bình cho hành khách. Chưa có công ty đường sắt Châu Âu nào gặp khó khăn vô cùng lớn như Ukrzaliznytsia. Công ty bị mất nhiều công nhân thiệt mạng khi đi chiến đấu, thiệt hại 82 tỉ hryvnia (1,7 tỉ euro) trang thiết bị, bị cắt mất 10% tuyến đường do quân Nga gặm nhấm, nhiều toa tàu đã quá hạn sử dụng. Bên cạnh đó là thách thức số hóa. Tin tặc Nga mới đây đã làm tê liệt hệ thống bán vé trong 36 tiếng đồng hồ, và khi hoạt động trở lại, các mạng lưới mafia thâu tóm toàn bộ vé chỉ vài phút sau khi đưa ra bán nhờ dùng robot.

Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục tranh giành ảnh hưởng ở Nepal

Nhìn sang Châu Á, Le Figaro nhận định "Nepal dưới sự theo dõi của hai nước đối địch Ấn Độ và Trung Quốc". Cuộc khủng hoảng chính trị đã lật lại ván bài trong cuộc tranh giành ảnh hưởng ở đất nước nhỏ bé vùng Himalaya, giữa Bắc Kinh và New Delhi.

Katmandu có vẻ yên tĩnh vào ngày nhậm chức của tân thủ tướng Sushila Karki. Cựu thẩm phán 73 tuổi đứng trước nhiệm vụ khó khăn, ngoài các thách thức trong một quốc gia kém phát triển, còn phải giữ thăng bằng với hai láng giềng khổng lồ. Nepal theo Ấn giáo, vốn quan hệ từ hàng ngàn năm qua với Ấn Độ, nhưng Trung Quốc có sự đột phá ngoạn mục thông qua Con đường tơ lụa mới. Vài ngày trước khi bị lật đổ, thủ tướng Khadga Prasad Sharma Oli từng gặp ông Tập ở Thiên Tân và dự khán cuộc duyệt binh ở Thiên An Môn. Trong nhiệm kỳ, Oli tìm kiếm đầu tư từ Bắc Kinh, giúp Trung Quốc soán ngôi đối tác thương mại lớn nhất của Nepal.

Việc ông Oli buộc phải từ chức làm Trung Quốc khả mất mặt vì mới vừa thăm Bắc Kinh. Nepal vẫn luôn chịu ảnh hưởng lớn của Ấn Độ. Chế độ cộng sản Trung Quốc vẫn rình rập thái độ của nước láng giếng có 1.415 kilomet biên giới với sườn phía nam cao nguyên chiến lược Tây Tạng. Theo giáo sư Lin Mingwang, đại học Phục Đán, thì Bắc Kinh lo ngại "Cách mạng màu" với cái bóng của Hoa Kỳ, vì có quá nhiều tổ chức phi chính phủ Mỹ ở Nepal. Đặc biệt là Đạt Lai Lạt Ma vẫn ám ảnh, vì Nepal là con đường được người Tây Tạng sử dụng nhiều nhất để tìm đến với nhà lãnh đạo tinh thần đang lưu vong ở Dharamsala Ấn Độ. Bắc Kinh hợp tác chặt chẽ với cơ quan an ninh Nepal để giám sát người tị nạn Tây Tạng.

Sự kiện chính trị ở Katmandu cũng gây lo ngại cho New Delhi. Căng thẳng với Pakistan ở tây bắc, Ấn Độ lo cho sườn phía đông với Bangladesh và Miến Điện đang nội chiến, Sri Lanka bất ổn ở cực nam. Một nhà ngoại giao Ấn Độ nói, hãy còn quá sớm để biết ai được hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng Nepal. Việc New Delhi xích gần với Bắc Kinh chỉ là nhất thời. Sau cái bắt tay ở Thiên Tân, ông Narendra Modi không ở lại dự cuộc duyệt binh, nơi thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif có một vị trí danh dự. Trung Quốc là một trong những nước cung cấp vũ khí cho quân đội Pakistan vừa đụng độ với Ấn Độ.

Trump "không có bạn ở Châu Á"

Về phía Mỹ, Les Echos phân tích "Trump gây bối rối cho các đồng minh trung thành của Hoa Kỳ ở Châu Á như thế nào". Giới tinh hoa Seoul vô cùng giận dữ vì sự thô bạo của cảnh sát nhập cư khi bắt giữ hàng trăm người lao động Hàn Quốc. Tại Tokyo, sự o ép về tài chánh của chính quyền Trump cũng gây bất mãn.

Suốt cuối tuần qua, các kênh truyền hình Hàn Quốc đều nói về việc 316 người Hàn Quốc bị bắt tại công trường xây dựng một nhà máy bình điện khổng lồ của Huyndai và LG ở bang Georgia, trị giá 4 tỉ đô la, và bị trục xuất về nước. Truyền thông đả kích việc các kỹ sư và kỹ thuật viên bị trói tay chân trước camera. Đặc biệt đối lập lớn tiếng phản đối : "Làm thế nào các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể tiếp tục đầu tư vào Hoa Kỳ trong tương lai ?". Donald Trump áp thuế quan 15% lên Hàn Quốc và Nhật Bản, để được giảm xuống mức này Tokyo đã phải hứa đầu tư 550 tỉ đô la vào Hoa Kỳ trước khi ông Trump kết thúc nhiệm kỳ. Một nhà phân tích kết luận "Trump không có bạn ở Châu Á".

Giải Nobel hòa bình cho Donald Trump ?

Le Figaro đặt ra một câu hỏi khác : "Donald Trump có xứng đáng được giải Nobel hòa bình hay không ?". Ủy ban Nobel có phần vội vã khi trao giải cho Barack Obama trước đây : Năm 2009, tổng thống Mỹ thứ 44 chưa làm được gì để xứng đáng với giải thưởng này, ngoài bản lý lịch hoàn hảo và một bài diễn văn hùng hồn ở Cairo ngày 04/06/2009. Trong đó Obama loan báo sẽ giải quyết cuộc xung đột Israel-Palestine, nhưng cuộc chiến nay còn hoành hành dữ dội hơn. Ông Trump tuy thực sự ghét chiến tranh, nhưng hiện ông không thành công cả ở Châu Âu lẫn Trung Đông. Trump chỉ có thể đạt được mơ ước vào năm 2026 nếu kiên trì giải quyết được ít nhất một trong hai cuộc chiến này.

Thụy My