Chiến tranh Trung Đông : Trump hoãn tấn công Iran nhưng chưa tìm được lối thoát với Iran

Báo Pháp ngày 20/05/2025 nhận định, rơi vào thế lưỡng nan giữa áp lực quân sự và nguy cơ khủng hoảng kinh tế toàn cầu, Donald Trump đã hoãn cuộc tấn công mới vào Iran, bên cạnh đó là vận động của các nước vùng Vịnh. Trong lúc Washington chưa tìm được lối ra ở Trung Đông, Tehran tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz, còn Nhà Trắng thì siết chặt vòng vây quanh Cuba.

Các tàu đi qua eo biển Hormuz ở Musandam, Oman, ngày 20/05/2026. Reuters - Stringer

Trump đình chiến nhưng chưa tìm được lối thoát với Iran

Libération nhận thấy Donald Trump đang trong ngõ cụt, không hòa cũng không chiến và rất nhiều lời nói suông : Hôm 18/05, tổng thống Mỹ loan báo đình chỉ một cuộc tấn công quy mô vào Tehran. Tờ báo cho rằng đây là một thất bại chiến lược mới.

Còn sáu tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Trump đang tìm kiếm một giải pháp chính trị có thể làm hài lòng dư luận Mỹ. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán về chương trình nguyên tử của Iran và về eo biển Hormuz vẫn bế tắc, đôi bên lần lượt bác bỏ đề xuất của nhau. Trump yêu cầu phi hạt nhân hóa hoàn toàn trong vòng hai mươi năm, Iran thì đòi bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa và công nhận chủ quyền của mình đối với eo biển. Hai lập trường không thể nào dung hòa được !

Chuyên gia Raz Zimmt ở Tel-Aviv phân tích, tuyên bố của Donald Trump khiến Tehran càng tin rằng Hoa Kỳ và vùng Vịnh lo sợ hậu quả chiến tranh tái diễn nhiều hơn là ở Iran. Quân đội Iran thậm chí còn dọa "mở thêm các mặt trận mới" nếu Washington phá vỡ thỏa thuận ngưng bắn hôm 08/04. Theo nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi, Viện chính trị quốc tế và an ninh của Đức, những lời đe dọa liên tục của Trump chỉ góp phần củng cố vị thế của phe cứng rắn ở Tehran. Dưới mắt các nhà lãnh đạo Iran, chiến tranh chưa bao giờ ngừng lại mà chỉ thay đổi hình thức.

Kho vũ khí Mỹ hao hụt, kinh tế toàn cầu đối mặt cú sốc mới

Cũng theo Libération, chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng", mà theo bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, đã khiến Iran không thể chiến đấu trong nhiều năm trời, thực ra không hiệu quả đến thế. Tuần trước New York Times tiết lộ, Iran vẫn còn 70% số hỏa tiễn, 70% giàn phóng cơ động và 30/33 cơ sở phóng tên lửa xung quanh eo biển Hormuz.

Trong khi đó, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, Hoa Kỳ đã sử dụng từ 50-60% số hỏa tiễn Patriot, nhiều hơn cả bốn năm chiến tranh ở Ukraine, 50-80% hệ thống đánh chặn THAAD và 1/3 số hỏa tiễn Tomahawk. Với tốc độ sản xuất hiện nay, việc bổ sung kho vũ khí này có thể mất đến bốn năm. Cái giá về kinh tế rất cao cho thế giới : Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) giảm dự báo tăng trưởng toàn cầu từ 3,4 còn 3,1%. Xung đột kéo dài với giá dầu 110 đô la một thùng có thể kéo lùi tăng trưởng còn 2% trong năm 2026.

Đánh thức bóng ma khủng hoảng tài chánh 2008 và đại dịch Covid, chiến tranh Iran có thể là một cú sút vào lưới nhà đối với Donald Trump và Hoa Kỳ. Theo Dan Shapiro, cựu đại sứ Mỹ ở Israel, ông Trump đang trong thế lưỡng nan, hoặc tiếp tục ở trong ngõ cụt Hormuz, hoặc gia tăng căng thẳng, cả hai đều gây rối loạn kinh tế. Hoặc là Trump chấp nhận một thỏa thuận hạt nhân nhẹ nhàng hơn bằng cách trình bày khác đi. "Không có phép lạ nào".

Các nước trong khu vực muốn tham gia cuộc chơi thay vì làm khán giả

Le Figaro đặt câu hỏi, vì sao ông Donald Trump một lần nữa từ bỏ việc tiến đánh Iran ? Phải chăng đàm phán có tiến triển như ông nói, hay do các đồng minh vùng Vịnh đề nghị, hoặc lo ngại Tehran mạnh tay trả đũa vào những cơ sở chiến lược của các nước này ? Ngay hôm sau, tổng thống Mỹ khẳng định sẵn sàng tung ra một cuộc tấn công toàn lực quy mô vào Iran nếu không tìm được một thỏa thuận phù hợp.

Giảng viên đại học Khaled Al-Jufairi cho rằng tuyên bố của ông Trump – ngưng oanh kích vào Iran theo yêu cầu của Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất – bộc lộ một tầm vóc khác của cuộc khủng hoảng : Các quốc gia vùng Vịnh không còn muốn là khán giả bất lực, mà là trung gian tích cực có thể tác động đến chiều hướng cuộc chiến.

Trong khi Saudi Arabia và Qatar luôn ủng hộ giải pháp ngoại với Iran, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) cho đến nay vẫn muốn sử dụng vũ lực để giảm thiểu, hoặc thậm chí loại bỏ, mối đe dọa đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến họ (hơn 2.500 cuộc tấn công bằng drone trong hai tháng rưỡi xung đột). Tuần trước, Abu Dhabi đề nghị với các nước láng giềng vùng Vịnh liên kết chống lại Iran, nhưng đề xuất này đã bị bác bỏ. Liệu thất bại này có khiến UAE phải suy nghĩ lại, đặc biệt là khi dường như bị cô lập trong "canh bạc táo bạo" khi liên minh với Israel trong cuộc chiến ?

Vùng Vịnh gây áp lực với Washington để đối phó với Tehran

Vụ oanh kích hôm Chủ nhật vào một cơ sở nguyên tử của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất đã nhắc nhở một thực tế là chiến tranh với Iran trực tiếp ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng năng lượng, thương mại hàng hải, đầu tư và lịch trình chuyển đổi kinh tế hậu dầu khí. Abu Dhabi, Riyad và Doha đều đã hiểu lời cảnh báo này. Hiện không có một giọt dầu nào ra khỏi Qatar, còn Abu Dhabi vẫn nhớ là lần trước Iran đã phá hủy được hai trong ba trung tâm dữ liệu lớn của Amazon tại nước mình. Libération dẫn lời giáo sư Abdulla Banndar Al-Etaibi, đại học Qatar cho rằng ý tưởng nguy hiểm hiện nay ở Trung Đông là phải chọn lựa giữa Israel và Iran, mà thật ra phải chọn giữa ổn định hay chiến tranh thường xuyên. Ông nhấn mạnh đến vai trò cần thiết của Hoa Kỳ để bảo vệ vùng Vịnh, vì "Iran không thể dịch chuyển và Israel không thể bị phớt lờ".

Chuyên gia Danny Citrinowicz nhận định trên Le Figaro, việc Iran đe dọa vùng Vịnh đã phát huy tác dụng. Các nước này chừng như nhận ra không thể cản được Iran đáp trả quy mô hoặc leo thang khu vực, và đang lấy lại được một phần ảnh hưởng đối với Washington. New York Times dẫn lời các viên chức quân sự Mỹ cho rằng Donald Trump nhượng bộ vì Iran đã hiệu quả hơn trong việc theo dõi các hoạt động của không quân Mỹ, cải thiện phòng không và phát hiện những dấu hiệu báo trước một cuộc tấn công bất ngờ.

Lợi dụng ngưng bắn, Tehran giải tỏa thành công tất cả địa điểm chứa hỏa tiễn đạn đạo bị oanh tạc, dịch chuyển một số lớn giàn phóng cơ động trên toàn quốc. Theo nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi, Trump tin rằng đe dọa tái diễn chiến tranh sẽ buộc được Iran lùi bước, tuy nhiên vấn đề là chỉ làm Tehran nghi ngờ giải pháp ngoại giao, và nói mà không làm nhiều lần khiến lời hăm dọa không còn khả tín.

Iran muốn áp luật chơi lâu dài trên tuyến hàng hải sống còn

Trong khi đó, Le Monde lưu ý là "Iran chuẩn bị kiểm soát eo biển Hormuz lâu dài", Les Echos nêu ra "Mối đe dọa mới từ Iran : đánh thuế những đường cáp dưới đáy biển chạy qua Hormuz". Hôm thứ Hai, Tehran loan báo thành lập một cơ quan mới để siết chặt kiểm soát eo biển chiến lược. Theo hãng tin Fars, Iran tung ra dịch vụ bảo hiểm bằng bitcoin dành cho các công ty hàng hải, có thể giúp chế độ thần quyền thu được trên 10 tỉ đô la.

Cơ quan tư vấn Iran TABA cho biết bên cạnh đó là một khung pháp lý, nhằm cấm các tàu của các nước bị cho là thù địch (Hoa Kỳ, Anh quốc, Israel) đi qua. Tàu quân sự nước ngoài buộc phải xin phép trước, còn các tàu thương mại phải tuân thủ những quy định mới và hợp tác với chính quyền Iran. Thậm chí Tehran còn muốn đi xa hơn.

CNN đưa tin Vệ binh Cách mạng dự định áp đặt thuế lên các tập đoàn nước ngoài như Google, Amazon, Meta, Microsoft có đường cáp ngầm chạy qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên theo TeleGeography, các tuyến cáp này chỉ chiếm chưa đầy 1% băng thông quốc tế trong năm 2025. Những hành động của Iran hoàn toàn vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải.

Cũng như cú sốc dầu lửa 1973 khiến phương Tây phải thích ứng để giảm lệ thuộc vào vàng đen, cuộc khủng hoảng Hormuz thúc đẩy các quốc gia vùng Vịnh tìm cách tránh dần eo biển này. Cảng Duqm, hành lang Fujairah ở Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia xuyên qua Hồng Hải có thể dần dà trở nên quan trọng hơn về mặt chiến lược.

Washington tăng áp lực để làm lung lay chế độ La Havana

Tại Châu Mỹ la-tinh, Le Monde nhận xét "Chính quyền Trump đang gia tăng áp lực để thay đổi chế độ ở Cuba". Liệu chế độ Castro ở Cuba có thể tồn tại hay không, khi đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng ? Không còn xăng dầu, khủng hoảng nhân đạo trầm trọng, nhưng chính quyền không có ý tưởng nào khác ngoài việc đàn áp người dân của mình.

Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel Bermudez hôm thứ Hai cảnh báo một hành động quân sự của Mỹ có thể dẫn đến "một cuộc tắm máu với những hậu quả khôn lường". Nhưng Nhà Trắng, vốn coi toàn bộ lục địa là sân sau của mình, dường như không mấy nao núng trước những lời đe dọa này. Lý do thực sự khiến Hoa Kỳ kềm chế là hiện bận tập trung vào Iran. Nhưng Nhà Trắng đang siết chặt chế độ La Havana về dầu lửa, cấm vận, thủ tục pháp lý dù chỉ mang tính biểu tượng.

Theo báo chí Mỹ, bộ Tư pháp sắp sửa truy tố cựu lãnh đạo Raul Castro, 94 tuổi, đã rời bỏ quyền lực vào năm 2021. Lý do : Năm 1996, hai máy bay dân dụng do tổ chức nhân đạo Mỹ Brothers to the Rescue điều hành đã bị bắn rơi. Fidel Castro lúc đó đang lãnh đạo đất nước, còn em trai từ lâu là bộ trưởng Quốc phòng.

Drone Cuba và nỗi lo an ninh sát sườn nước Mỹ

Ngày 14/05, giám đốc CIA John Ratcliffe đã đến đảo quốc để gặp các nhà lãnh đạo Cuba, trong đó có bộ trưởng Nội vụ Lazaro Alvarez Casas. Việc xác nhận chuyến đi này là lời cảnh báo công khai : "Cuba không còn là nơi trú ẩn an toàn cho các đối thủ ở Tây bán cầu". Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng đề nghị viện trợ nhân đạo khẩn cấp 100 triệu đô la, sẽ do các tổ chức phi chính phủ, chủ yếu là Giáo hội Công giáo, phân phối, nhưng chính quyền Cuba không vội vã chấp nhận.

Ngoại trưởng Mỹ gốc Cuba Marco Rubio cho biết ông không nghĩ là Cuba sẽ thay đổi khi nào những người đang nắm quyền vẫn tại vị. Đó là một đất nước mà người dân phải bới rác tìm thức ăn trên đường phố, trong khi có một công ty kiểm soát tất cả những hoạt động béo bở, nắm trong tay 15-16 tỉ đô la. Ông muốn nói đến tập đoàn Gaesa do quân đội kiểm soát.

Hôm thứ Hai, bộ ngoại giao Mỹ đã thêm vào danh sách đen ba định chế nhà nước và 11 cá nhân. Theo Marco Rubio, việc này nằm trong một "chiến dịch rộng lớn nhằm giải quyết các mối đe dọa an ninh cấp bách do chế độ cộng sản ở Cuba gây ra". Hôm 17/05, trang mạng Axios tiết lộ Cuba đã mua 300 drone quân sự từ Nga và Iran, có thể tấn công vào vịnh Guantanamo, và có thể huy động 5.000 quân để giúp Nga chiến đấu ở Ukraine. Mario Diaz-Balart, dân biểu Cộng Hòa ở Florida, nhấn mạnh mối đe dọa từ drone nay chỉ cách các cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ có 90 hải lý.

Thụy My