Trump đe dọa "hủy diệt Iran", chiến tranh khoét sâu rạn nứt với đồng minh

Sau chiến dịch giải cứu ngoạn mục phi công Mỹ, tổng thống Donald Trump tiếp tục leo thang với những lời đe dọa cực đoan nhắm vào Iran. Cuộc chiến còn đặt thế giới trước những lựa chọn đầy rủi ro. Libération ví von Trump như "trên cung trăng", Le Figaro chạy tít trang nhất "Chiến tranh Iran đào sâu thêm hố ngăn cách giữa Trump và Châu Âu".

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước báo chí tại Nhà Trắng, Washington, Hoa Kỳ ngày 06/04/2026. AP - Mark Schiefelbein

Trump leo thang, thế giới đối mặt nguy cơ "vực thẳm"

Libération nhận định trong bài xã luận "Trump leo thang, có thể lo ngại điều tồi tệ nhất" : Người ta ngỡ rằng đã nhìn thấy những điều tệ hại nhất nơi Donald Trump, nhưng mỗi ngày trôi qua lại nhận ra rằng đại họa vẫn chưa đến. Tối thứ Hai 06/04, tổng thống Mỹ đe dọa : "Cả nước Iran có thể bị hủy diệt chỉ trong một đêm và đó có thể là tối thứ Ba".

Sự dấn tới một cách chóng mặt này cho thấy ông coi thường người dân Iran và có nguy cơ làm chế độ Tehran thêm cứng rắn. Ở giai đoạn này, các bên đều không thể lùi bước. Tiếp tục chiến tranh có thể là thảm họa cho Donald Trump, vốn có vẻ ngày càng mất phương hướng ; cộng đồng quốc tế bị một cú sốc dầu lửa có thể tệ hại hơn đe dọa ; còn Iran bị nhấn chìm dưới một trận mưa bom và hỏa tiễn, cả chế độ lẫn dân chúng. Chính trong bối cảnh này mà nhiều quốc gia làm trung gian hòa giải – Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập – đã tuyệt vọng nỗ lực đề nghị một kế hoạch kết thúc chiến tranh.

Iran lập tức từ chối vì cảm thấy gió không đổi chiều thuận lợi cho Trump và những tràng từ ngữ sỉ nhục của ông. Chế độ của các giáo sĩ – ít nhất là những gì còn lại – cũng có thể nghi ngờ về thực tế ngưng bắn nếu giống như Gaza. Như vậy tình hình hoàn toàn trong ngõ cụt, Donald Trump luôn đòi hỏi người Iran nổi dậy trong khi họ đang sợ hãi vì bom Mỹ và Israel và vì sự tàn ác của một chế độ không còn gì để mất. Và thế giới đành phải ngồi nhìn một cách bất lực trước cuộc lao dốc không phanh về phía vực thẳm.

Giải cứu phi công : Quân đội Mỹ cứu vãn hình ảnh tổng thống

Trong một bài bình luận khác, Libération nhận xét "Trump được quân đội của mình cứu vãn". Với việc giải cứu các phi công trên chiếc máy bay bị bắn rơi ở Iran, tổng thống Mỹ có thể tự ca ngợi thành công, trong khi các cuộc thăm dò ngày càng bất lợi cho ông.

Tehran đã biến eo biển Hormuz thành chiếc bẫy, trấn lột tàu bè đi qua, bóp nghẹt kinh tế thế giới. Nhưng Trump không thể rút lui khỏi chiến trường. Từng chế giễu phi công John McCain, người hùng nước Mỹ bị Việt Cộng bắt giam trong chiến tranh Việt Nam là "loser" (người thất bại), liệu ông có ra lệnh giải cứu hai "loser" khác ? Có thể hình dung bộ tổng tham mưu Hoa Kỳ áp đặt cho tổng thống quy luật bất biến : Luôn phải giải thoát tất cả các phi công bị nạn. Những người bị cho là "loser" ấy thực ra đã cứu ông Trump với chiến dịch quy mô huy động hàng trăm đặc nhiệm, phi cơ và các thiết bị tối tân.

"Cánh cửa địa ngục" :  Mỹ nắm chìa khóa, đồng minh lưỡng nan

Le Figaro với bài xã luận "Một mình trước cánh cửa địa ngục" cho rằng ông Donald Trump đã ấn định tối hậu thư cho Iran cũng như cho chính ông. Đe dọa "địa ngục", ông có thể kéo theo cả thế giới vào cuộc leo thang nguy hiểm.

Địa ngục có thể mang nhiều bộ mặt. Hoặc một sự hủy diệt quy mô cơ sở hạ tầng dân sự, với nguy cơ làm dư luận Iran bất bình, gây thảm họa nhân đạo, dẫn đến luồng di dân sang Châu Âu. Hoặc gởi biệt kích sang, chấp nhận nguy hiểm cao độ như vụ giải cứu phi công vừa qua. Hoặc là cả khu vực bùng cháy, giá dầu tăng vọt, phe Shia ở Iraq liên kết với Iran, các vương quốc vùng Vịnh vào cuộc để giải tỏa eo biển Hormuz, vấn đề sống còn của họ… Vào lúc bắt đầu tuần thứ sáu của cuộc chiến, khó thể đoán trước được gì vì chỉ có Trump và đồng minh Israel ở trước cổng địa ngục đang nắm giữ chiếc chìa khóa vận mệnh chúng ta.

Được kêu gọi hỗ trợ một cách muộn màng, các đồng minh của Mỹ không tuân theo : Họ không quyết định khởi chiến nên cũng không muốn theo đuôi. Tất cả thành viên Châu Âu trong NATO đều từ chối hoặc đặt điều kiện cho việc sử dụng các căn cứ trên đất mình hay bay qua không phận, cho thấy tầm vóc hố sâu ngăn cách đã tạo ra từ 15 tháng qua. Trump gieo gió gặt bão : Đơn phương áp thuế, dọa sáp nhập Greenland, nghi ngờ liên minh, can thiệp chính trị… ông đã đoàn kết được các nhà lãnh đạo Châu Âu cùng chống lại mình hơn bao giờ hết.

Tuy vậy, tổng thống Mỹ đã đặt thế giới trước một chọn lựa lịch sử. Dù ông quyết định như thế nào đi nữa, hành động hay tránh né, chúng ta sẽ phải chịu đựng hậu quả. Đó là thế lưỡng nan, trong khi ngày càng thấy rõ : Con đường duy nhất dẫn đến chiến thắng hoàn toàn trong cuộc chiến tranh này là sự thay đổi thực sự chế độ Tehran.

Quan hệ Anh-Mỹ rạn nứt, vua Charles III vào vai "cứu hỏa"

Trong bối cảnh đó, vào cuối tháng "Quốc vương Charles III sang thăm Hoa Kỳ để cứu vãn ‘mối quan hệ đặc biệt’ đang gặp nguy hiểm". Le Figaro mong "Chúa phù hộ cho nhà vua" và nhà vua thì cứu được mối quan hệ này, nhờ tổng thống Mỹ luôn bị mê hoặc trước hoàng gia Anh.

Vua Charles III và hoàng hậu sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Hoa Kỳ từ ngày 27 đến 30/04, để "kỷ niệm mối quan hệ lịch sử và quan hệ song phương giữa Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, nhân dịp 250 năm ngày độc lập của Mỹ". Nhà vua dự kiến ​​sẽ phát biểu trước Quốc hội. Donald Trump tỏ ra rất hào hứng, nói rằng rất mong được gặp người mà ông "vô cùng kính trọng", "sẽ rất tuyệt vời và đáng nhớ".

Mối quan hệ đặc biệt Anh-Mỹ không còn đặc biệt nữa. Từ đầu cuộc chiến tranh với Iran, Anh Quốc là đồng minh bị chính quyền Trump chỉ trích nhiều nhất. Donald Trump gọi thủ tướng Keir Starmer là "Winston Churchill rẻ tiền", chế giễu "những món đồ chơi" của Hải quân Hoàng gia, do Anh Quốc miễn cưỡng cho phép sử dụng các căn cứ không quân nhất là Diego Garcia ở Ấn Độ Dương cho các phi vụ Mỹ ở Trung Đông, giới hạn ở mức "phòng vệ". Thủ tướng Anh cũng từ chối gởi chiến hạm giúp mở lại eo biển Hormuz.

Tại Luân Đôn, đối lập cũng đổi giọng không còn chỉ trích ông Starmer và theo thăm dò của YouGov, gần phân nửa dân Anh (49%) phản đối chuyến thăm Washington của quốc vương. Nhiều nghị sĩ cũng cho rằng nên hoãn lại chuyến công du. Thủ lãnh đảng Dân chủ Tự do Ed Davey cho rằng vinh dự này "không nên dành cho một người thường xuyên sỉ nhục đất nước chúng ta".

Nguy cơ "chiến thắng kiểu Pyrrhus" của Hoa Kỳ

Les Echos giải thích "Vì sao ông Trump có nguy cơ thất bại về ngoại giao ở Iran ngay cả khi Hoa Kỳ chiến thắng". Sớm muộn gì tổng thống Donald Trump cũng sẽ loan báo rút quân khỏi Iran và tuyên bố thắng trận. Ưu thế trên không của Mỹ và Israel thật đáng nể, nhưng có thể đây là "chiến thắng kiểu Pyrrhus", tức người thắng bị thua thiệt nhiều và giúp Trung Quốc "ngư ông đắc lợi".

Để làm hài lòng cử tri, Donald Trump sẽ phải nhanh chóng kết thúc những cuộc viễn chinh, mở lại eo biển Hormuz. Nhưng để bảo đảm tự do hàng hải, đối phó với hỏa tiễn, drone, thủy lôi của Vệ binh Cách mạng, sẽ phải ở lại lâu dài. Trump đã hàm ý là có thể bỏ rơi tuyến đường này, và các nhà nhập khẩu dầu khí Châu Âu, Châu Á sẽ phải tự xoay sở. Iran muốn buộc những tàu buôn đi qua phải trả phí, như Ai Cập ở kênh đào Suez, có thể là 1 đô la 1 thùng dầu, tức một tàu dầu lớn sẽ mất 2 triệu đô la. Vệ binh Cách mạng có thể ca khúc khải hoàn trong khi lẽ ra bị yếu đi vì cuộc chiến. Để tránh trừng phạt, các giao dịch này có thể được thực hiện bằng bằng nhân dân tệ và Trung Quốc trở thành người thắng lớn trong chiến tranh Iran.

Trung Quốc không thiếu dầu mỏ nhờ trữ lượng khổng lồ. Là quốc gia dẫn đầu trong lãnh vực xe điện và năng lượng tái tạo, Trung Quốc sẽ được hưởng lợi từ sự tăng vọt nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm này. Và Bắc Kinh thích thú theo dõi tình trạng Hoa Kỳ cạn kiệt đạn dược ở Trung Đông, cách xa Đài Loan.

Châu Á bị đẩy lên tuyến đầu, đồng minh Mỹ loay hoay thích ứng

Tại Châu Á, "Hàn Quốc và Nhật Bản bị đẩy lên tuyến đầu trước Trung Quốc" – theo Le Figaro. Donald Trump cáo buộc Seoul "không hữu dụng" trong chiến tranh với Iran, nói rằng nên để việc bảo vệ eo biển Hormuz cho Nhật Bản, nước "cần đến 90% dầu lửa từ đó". Tổng thống Mỹ gây bối rối cho hai đồng minh đang lệ thuộc vào sự bảo vệ an ninh của Hoa Kỳ trước mối đe dọa nguyên tử từ Bình Nhưỡng và sự hung hăng của Tập Cận Bình. Nhà nghiên cứu Paik Wooyeal, đại học Yonsei ở Séoul nhận xét : "Hàn Quốc và Nhật Bản phải chuẩn bị chiến đấu với rất ít yểm trợ".

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vận động cho một "liên minh các quốc gia độc lập". Trong chuyến công du Nhật Bản và Hàn Quốc ông kêu gọi "một con đường thứ ba" giữa Bắc Kinh và Washington, đa dạng hóa các đối tác, nhìn Châu Âu và Pháp theo một cách mới mẻ. Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung và đồng nhiệm Pháp đồng ý nâng lên mức "đối tác chiến lược toàn diện" và cùng hợp tác trong vấn đề Hormuz. Thủ tướng Nhật Takaichi cùng đồng thuận về xuống thang Trung Đông và an toàn kinh tế.

Tuy nhiên Hàn Quốc và Nhật Bản đều tránh mọi chỉ trích trực diện ông Trump. Seoul và Tokyo đầu tư những số tiền rất lớn vào Hoa Kỳ, Hàn Quốc không thể để mất thị trường Mỹ còn đối với Nhật Bản thì cái giá cho một "kế hoạch B không có Mỹ là khổng lồ - theo chuyên gia Robert Dujarric của Temple University ở Tokyo.

NATO trước áp lực "Châu Âu hóa" và điều chỉnh chiến lược

Trước những thay đổi trong chính sách của Donald Trump, các nước Châu Âu trong NATO buộc phải thích ứng với một phương trình an ninh mới. Washington tiếp tục giữ vai trò trung tâm, nhưng ngày càng yêu cầu các đồng minh Châu Âu gánh vác nhiều hơn trách nhiệm bảo vệ lục địa. Xu hướng này được mô tả là "Châu Âu hóa" liên minh.

Sau bốn năm chiến tranh Ukraine và trong bối cảnh Mỹ tập trung vào Trung Đông, chiến lược quân sự của NATO đang chuyển hướng rõ rệt. Các cuộc tập trận "Defender" sẽ được thay thế bằng loạt "Sword", từ triển khai lực lượng xuyên Đại Tây Dương sang khả năng tác chiến trực tiếp tại Châu Âu. Mục tiêu không còn là tái chiếm lãnh thổ bị xâm lăng, mà là giữ vững ngay từ đầu.

Song song đó, sáng kiến răn đe sườn đông (EFDI) do Mỹ thúc đẩy đề nghị xây dựng hệ thống cảm biến, phòng không và hỏa lực tầm xa dọc biên giới phía đông Châu Âu. Tuy nhiên, nhiều quốc gia Châu Âu còn thiếu năng lực kỹ thuật cần thiết và phản ứng đối với sáng kiến này vẫn chưa đồng nhất. Dù những phát ngôn gây tranh cãi của Donald Trump tạo ra bất ổn chính trị, khả năng Mỹ rút khỏi NATO hiện chưa được đặt ra. Tuy vậy, xu hướng giảm can dự có thể khiến nguồn lực hỗ trợ cho Châu Âu bị hạn chế trong tương lai.

Artemis 2 : Con người trở lại gần Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ

Trên lãnh vực không gian, phi thuyền Orion trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II đã bay sát Mặt Trăng ở độ cao khoảng 6.500 km, đánh dấu lần đầu trong lịch sử con người tiến xa nhất khỏi Trái Đất. Sau 5 ngày rời Florida, bốn phi hành gia của NASA thực hiện hành trình bay vòng quanh Mặt Trăng theo quỹ đạo hình số 8 trước khi quay về.

Khác với các chương trình Apollo trước đây, Artemis 2 không hạ cánh mà chỉ thực hiện một chuyến bay "lướt qua". Phi thuyền sử dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng để tăng tốc trở lại Trái Đất. Trong quá trình tiếp cận, các phi hành gia đã quan sát trực tiếp bề mặt Mặt Trăng, chụp ảnh các miệng hố, ghi nhận hiện tượng "Trái Đất mọc" và "Trái Đất lặn" từ không gian.

Chuyến bay cũng mang ý nghĩa biểu tượng khi phá kỷ lục khoảng cách của Apollo 13, đạt hơn 406.000 km. Một khoảnh khắc đáng chú ý là khi tàu đi vào vùng khuất sau Mặt Trăng, mất liên lạc với Trái Đất trong khoảng 40 phút. Đây cũng là lúc phi hành đoàn chứng kiến một hiện tượng hiếm : nhật thực khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời. Bên cạnh yếu tố khám phá, Artemis 2 còn phục vụ mục tiêu khoa học lâu dài. Dù Mặt Trăng đã được nghiên cứu kỹ qua các vệ tinh, việc quan sát bằng mắt người mang lại giá trị khác biệt. Theo NASA, khả năng nhận diện màu sắc, kết cấu và bối cảnh của con người vượt xa thiết bị máy ảnh, có thể giúp đặt ra những câu hỏi khoa học mới về lịch sử địa chất của Mặt Trăng.

Phi hành đoàn được giao nhiệm vụ chụp ảnh các khu vực quan trọng, bao gồm các địa điểm hạ cánh lịch sử của Apollo và những khu vực tiềm năng cho các sứ mệnh tương lai, đặc biệt là vùng cực Nam – nơi được cho là có băng tồn tại hàng tỉ năm. Nguồn tài nguyên này không chỉ có ý nghĩa khoa học, mà còn mang giá trị chiến lược. Nước có thể được sử dụng để duy trì sự sống hoặc sản xuất nhiên liệu, mở ra khả năng xây dựng căn cứ lâu dài và biến Mặt Trăng thành trạm trung chuyển cho các chuyến bay tới Hỏa tinh. Artemis 2 vì thế không chỉ là chuyến bay biểu tượng, mà còn đặt nền móng cho giai đoạn thám hiểm không gian tiếp theo của nhân loại.

Thụy My