Trump lùi bước phút chót : Ngừng bắn hai tuần với Iran, khủng hoảng chưa hạ nhiệt

Chỉ hơn một giờ trước khi tối hậu thư hết hạn, tổng thống Donald Trump bất ngờ chấp nhận ngừng bắn hai tuần với Iran, tạm thời tránh được leo thang quân sự. Nhưng phía sau khoảng lặng mong manh này là những toan tính chiến lược chưa ngã ngũ, từ eo biển Hormuz đến thế cân bằng quyền lực khu vực. Xuất bản sớm, báo giấy ngày 08/04/2026 không đưa kịp nhưng trên trang web các báo đều theo dõi sự kiện và cập nhật.

Tổng thống Mỹ trong một cuộc họp báo tại Phòng James S. Brady của Nhà Trắng, Washington, Hoa Kỳ, ngày 6/4/2026. © Evan Vucci / Reuters

Chấp nhận ngưng bắn với Iran : Thêm một lần Donald Trump gia hạn

Chỉ hơn một tiếng đồng hồ trước khi hết hạn, với đe dọa "xóa sổ cả một nền văn minh", tổng thống Donald Trump bất ngờ chấp nhận hoãn tấn công Iran và ngừng bắn hai tuần. Thỏa thuận đạt được nhờ trung gian của Pakistan và được Israel đồng ý một phần, dù vẫn còn bất đồng liên quan tới Lebanon.

Diễn biến này giúp giảm nguy cơ leo thang quân sự ngay lập tức : Các kế hoạch tấn công vào hạ tầng năng lượng và cầu của Iran tạm thời được đình lại. Tuy nhiên, hòa bình vẫn còn xa vời khi giao tranh vẫn lẻ tẻ diễn ra trong đêm. Đổi lại, Washington kỳ vọng Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Nhưng việc mở cửa này có điều kiện, đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Tehran. Phía Iran nhanh chóng tuyên bố "chiến thắng", nhấn mạnh họ vẫn nắm lợi thế chiến lược và kinh tế tại khu vực.

Theo Libération, hai tuần tới sẽ là giai đoạn cực kỳ nhạy cảm : vừa khôi phục lưu thông hàng hải, vừa tiến hành đàm phán hướng tới một thỏa thuận dài hạn. Các cuộc thương lượng có thể diễn ra trực tiếp tại Islamabad, xoay quanh kế hoạch 10 điểm do Iran đề xuất, văn bản mà chính Trump trước đó còn bác bỏ, nhưng nay lại coi là "cơ sở làm việc".

Dù Nhà Trắng ca ngợi đây là thành công ngoại giao, nhiều dấu hiệu cho thấy Washington đã phải nhượng bộ đáng kể để thoát khỏi một cuộc xung đột ngày càng bất lợi, đặc biệt khi tác động tiêu cực lan rộng tới kinh tế toàn cầu. Thị trường đã phản ứng tích cực : Giá dầu giảm mạnh, chứng khoán Châu Á tăng lên.

Cuộc chiến cũng bộc lộ chia rẽ trong nội bộ Mỹ. Theo truyền thông, quyết định tấn công ban đầu chịu ảnh hưởng từ Israel, trong khi nhiều quan chức cấp cao tỏ ra hoài nghi. Sau hơn một tháng giao tranh tốn kém hàng chục tỉ, mục tiêu ban đầu - đặc biệt liên quan chương trình nguyên tử Iran - vẫn chưa đạt được. Dù tạm lắng vẫn còn nhiều hệ lụy : Iran vẫn duy trì năng lực quân sự, còn người dân phải gánh chịu hậu quả kinh tế và nguy cơ đàn áp. Hai tuần "đình chiến" vì thế có thể chỉ là khoảng lặng mong manh trong một cuộc khủng hoảng chưa có hồi kết.

Vai trò then chốt của Pakistan trong giờ cuối

Le Figaro cho biết thêm về những nỗ lực cuối cùng của Pakistan nhằm cứu vãn đàm phán, vào lúc chỉ còn vài giờ là tối hậu thư của Donald Trump hết hạn, và các cuộc oanh tạc của Israel cũng như Mỹ vẫn tiếp diễn. Theo hãng tin Irna, phía Iran bác đề nghị 10 điểm mà Islamabad đề nghị, đòi phải ngưng chiến hẳn, dỡ bỏ mọi trừng phạt. Cho đến sáng thứ Ba 07/04, tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Mounir vẫn tiếp xúc trắng đêm với phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc sứ Steve Witkoff, và ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.

Hormuz, điểm nghẽn quyết định của đàm phán

Chuyên gia Raz Zimmt nhận xét, đôi bên ý thức được việc leo thang có thể vượt tầm kiểm soát, nên quan tâm đến ngưng bắn, nhưng không phải với bất kỳ điều kiện nào. Eo biển Hormuz là điểm nghẽn của đàm phán, hơn cả các bất đồng về nguyên tử. Các nhà chiến lược Iran tìm cách khai thác tối đa Hormuz, nhưng Hoa Kỳ và các vương quốc vùng Vịnh không chấp nhận việc Tehran độc chiếm tuyến đường này.

Le Monde dẫn lời hai nhà nghiên cứu Mohammad Eslami và Zeynab Malakouti : "Trump muốn thắng một trận đánh, nhưng Iran muốn thắng cả một cuộc chiến tranh. Trong kế hoạch của Tehran, eo biển này không phải là công cụ để kết thúc cuộc chiến, mà là một nhân tố bền vững cho thời hậu chiến". Từ đầu cuộc xung đột, thế giới bị mất khoảng 11 triệu thùng dầu một ngày. Chuyên gia Jeffrey Lewis nhận xét : "Eo biển Hormuz mang lại cho Iran quyền lực vô biên và ngay lập tức. Ngược với vũ khí nguyên tử, có thể đóng mở eo biển tùy theo đối phương chấp nhận yêu sách ở mức nào. Đã kiểm soát được, tại sao giờ đây Iran phải từ bỏ ?"

Giá dầu hạ nhiệt, người tiêu dùng chưa được hưởng lợi

Libération giải thích thêm "Thỏa thuận ngừng bắn ở Iran : Vì sao giá nhiên liệu sẽ giảm chậm hơn so với tốc độ tăng". Giá dầu đã giảm mạnh hơn 15% chỉ sau một đêm, xuống dưới mốc 100 đô la/thùng. Tuy nhiên, tại các trạm xăng, giá cả vẫn không thay đổi. Và điều này là có lý do. Các nhà phân phối nhiên liệu định giá dựa trên chi phí của lần giao hàng cuối cùng.

Khi giá tăng, người lái xe đổ xô đi đổ xăng, nhưng khi giá dầu giảm, người ta chờ giá giảm tiếp. Hơn nữa, ngay cả khi các cuộc đàm phán đạt được kết quả, cũng sẽ mất ít nhất vài tuần để các tuyến vận chuyển trở lại bình thường. Chưa kể đến năng lực sản xuất đã bị phá hủy ở cả hai phía do bom đạn và sẽ mất nhiều năm để xây dựng lại... giả sử các quốc gia như Iraq còn có đủ nguồn lực. Niềm tin của nhà đầu tư cũng vậy. Thế nên giá dầu và các sản phẩm phái sinh của nó chỉ có thể giảm dần, với điều kiện giao tranh không tái diễn.

"Ám ảnh tối hậu thư" : Nghệ thuật gây áp lực của Trump

Le Monde phân tích "Donald Trump và ám ảnh tối hậu thư". Ngay từ nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã thường xuyên áp dụng kỹ thuật đàm phán đặc biệt này để tạo áp lực với cả đồng minh lẫn đối thủ, từ thương mại đến quân sự. Gần đây nhất là việc gây áp lực buộc Iran mở lại eo biển Hormuz, với lời đe dọa sẽ hủy diệt cơ sở hạ tầng.

Chiêu thức này vừa thể hiện sức mạnh vừa tạo hình ảnh linh hoạt : Trump có thể thay đổi thời hạn hoặc điều kiện, khiến đối phương luôn trong trạng thái căng thẳng - như chuyên gia Jérôme Viala-Gaudefroy nhận xét. Từ thương chiến với Canada và Mexico đến hoạt động quân sự ở Venezuela, Iran hay Ukraine, các tối hậu thư của Trump vừa là đòn chiến lược vừa là công cụ truyền thông, giúp ông giữ vai trò trung tâm trong mọi diễn biến.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Lauric Henneton, đe dọa tối đa rồi đôi khi lùi bước, khiến độ khả tín bị nghi ngờ. Các hạn chót Trump đặt ra thường biến động, và kết quả thực tế không luôn trùng khớp với lời hứa ban đầu. Trong khi với cử tri MAGA, các chiêu thức này củng cố hình ảnh "lãnh đạo quyết đoán", thì với đối với thế giới bên ngoài lại tạo ra cảm giác "khủng hoảng liên tục" khó thể theo dõi.

Nhìn chung, tối hậu thư với Trump không chỉ là công cụ chính trị, mà còn là sân khấu để ông kể câu chuyện về quyền lực, sự kiểm soát và hình ảnh cá nhân trong chính sách đối ngoại, nơi kết quả đôi khi ít quan trọng hơn cách thức biểu diễn. Hai nhà nghiên cứu trên cho rằng Donald Trump chưa bao giờ thua thiệt thực sự, ít nhất là trong thế giới MAGA của ông. Sự kiện sau làm mờ nhạt mất sự kiện trước đó, và Lauric Henneton tự hỏi : "Ai nhớ được tối hậu thư đã loan báo vào lúc hết hạn ? Chẳng có mấy người".

Hai chiến dịch giải cứu phô diễn sức mạnh quân sự Mỹ

Le Figaro và Le Monde quay lại với sự kiện Washington huy động tối đa phương tiện để giải cứu hai phi công chiếc F-15 Strike Eagle bị bắn rơi trên đất Iran. Những chi tiết về chiến dịch ngoạn mục này dần dà được báo chí Mỹ tiết lộ. Ông Trump đã áp dụng đúng nguyên tắc "no man left behind" (không bỏ lại ai phía sau). Một quyết định đầy rủi ro, một sự biểu hiện kỹ năng của Mỹ trong cuộc chạy đua với thời gian để tránh bị Iran dùng tù binh làm áp lực và tuyên truyền. 

Theo lời kể của ông Trump, không phải một mà là hai chiến dịch giải cứu cam go. Chiến dịch thứ nhất mang mật danh Dude 44 Alpha. Nhờ được định vị nhanh chóng, phi công được cứu thoát chiều 03/04, phải huy động trên 20 phi cơ và mất 7 tiếng đồng hồ giữa thanh thiên bạch nhật dưới những tràng đạn bắn rát sát bên. Hai trực thăng HH-60W Jolly Green được trang bị đặc biệt cho các nhiệm vụ loại này bị trúng đạn, có những thành viên phi hành đoàn bị thương nhưng đã mang phi công F-15 ra khỏi được không phận Iran nhờ được Hercules C-130 tiếp liệu.

Phi công thứ hai rơi cách xa nhiều cây số khiến Lầu Năm Góc phải tiến hành chiến dịch kế tiếp rất quy mô Dude 44 Bravo, với 155 phi cơ gồm 4 oanh tạc cơ, 64 tiêm kích, 48 phi cơ tiếp liệu, 13 phi cơ cứu hộ điều từ nhiều nơi đến bảy địa điểm khác nhau để đánh lạc hướng Iran. Bị mất máu rất nhiều ở mắt cá chân, viên đại tá Mỹ sống sót nhờ được huấn luyện chu đáo và ý chí kiên cường, đi bộ 20 kilomet và leo lên vách núi ở độ cao 2.000 mét, ẩn núp trong một khe đá. Theo Louis Saillans, một cựu biệt kích Pháp, trên đỉnh cao dễ được cứu hơn và vị trí dễ nhận ra bằng pháo hiệu.

Tiếp lãnh đạo đối lập Đài Loan : Trung Quốc gởi tín hiệu cho Hoa Kỳ

Tại Châu Á, việc Trung Quốc đón tiếp bà Trịnh Lệ Văn (Cheng Li Wun), tân lãnh đạo Quốc dân đảng (KMT) đối lập tại Đài Loan, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên trong vòng 10 năm và mang nhiều ý nghĩa chính trị.  Le Monde cho biết chuyến đi kéo dài 5 ngày từ Thượng Hải đến Nam Kinh - biểu tượng lịch sử của Quốc dân đảng - và kết thúc bằng cuộc gặp chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

Theo bà Trịnh Lệ Văn, mục tiêu là giảm căng thẳng và nối lại đối thoại hai bờ eo biển, vốn gián đoạn từ khi Đảng Dân Tiến (DPP) lên nắm quyền năm 2016 với lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, chuyến thăm không mang tính chính thức, do bà không đại diện chính quyền Đài Loan.

Thời điểm chuyến thăm được cho là có tính toán : Diễn ra ngay trước chuyến đi dự kiến của tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh vào giữa tháng 5. Giới phân tích nhận định Bắc Kinh muốn tận dụng việc này để gửi thông điệp tới Washington rằng vấn đề Đài Loan vẫn có thể giải quyết bằng biện pháp chính trị, qua đó làm giảm áp lực quân sự và hạn chế việc Mỹ bán vũ khí cho đảo quốc.

Quốc dân đảng đang trở thành đối tượng "tranh giành ảnh hưởng" giữa Mỹ và Trung Quốc. Washington muốn Đài Loan tăng chi tiêu quốc phòng, trong khi Bắc Kinh tìm cách làm chậm quá trình này. Hiện tại, Quốc dân đảng cùng các lực lượng đối lập đang có khả năng cản trở các đề xuất ngân sách quốc phòng lớn của chính phủ.

Chuyến đi cũng tiềm ẩn rủi ro chính trị đối với bà Trịnh Lệ Văn. Chính quyền Đài Loan cảnh báo nguy cơ bà bị cuốn vào chiến lược tuyên truyền của Bắc Kinh. Trong nội bộ Quốc dân đảng, cũng có không ít ý kiến lo ngại việc xích lại quá gần Trung Quốc có thể gây phản tác dụng trong dư luận, như từng xảy ra trước đây. Trong bối cảnh Trung Quốc gia tăng hoạt động quân sự quanh eo biển Đài Loan, chuyến thăm này vừa là nỗ lực ngoại giao, vừa là phép thử chính trị quan trọng đối với bà Trịnh Lệ Văn, được xem là ứng viên tiềm năng cho cuộc bầu cử tổng thống Đài Loan năm 2028.

Belarus "sáp nhập không chính thức" vào quỹ đạo Nga

Ở Châu Âu, kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, Belarus đã dần trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống quân sự và kinh tế của Nga. Sự chuyển hướng này đánh dấu bước ngoặt đối với chính sách của tổng thống Alexandr Lukashenko, người từng cố duy trì vị thế trung gian giữa Đông và Tây. Sau cuộc bầu cử gây tranh cãi năm 2020 và các lệnh trừng phạt quốc tế, Belarus dần bị cô lập và buộc phải dựa vào Nga.

Quan hệ song phương được tăng cường thông qua khuôn khổ "Nhà nước Liên minh", với hàng loạt chương trình hội nhập về tài chính, năng lượng và công nghiệp. Khi chiến sự Ukraine nổ ra, Belarus đã cho phép Nga sử dụng lãnh thổ làm bàn đạp quân sự, đồng thời hỗ trợ hậu cần và cơ sở hạ tầng.

Về kinh tế, sự lệ thuộc ngày càng rõ rệt : Tỉ trọng xuất khẩu sang Nga hiện chiếm khoảng 70%, thậm chí có thể lên tới 90% nếu tính cả các chuỗi cung ứng gián tiếp. Nhiều ngành công nghiệp chủ lực, từ khai khoáng đến cơ khí, đã được tái cơ cấu để phục vụ nhu cầu quân sự của Nga. Khoảng 500 doanh nghiệp Belarus hiện tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào kỹ nghệ quốc phòng Nga, sản xuất từ linh kiện điện tử đến hệ thống vũ khí. Belarus đồng thời trở thành kênh trung gian quan trọng giúp Nga né các biện pháp trừng phạt.

Dù không chính thức tham chiến, Belarus đã gắn chặt tương lai kinh tế và an ninh của mình với Nga. Quá trình này được nhiều chuyên gia mô tả là một hình thức "sáp nhập không chính thức", khi Minsk vẫn giữ chủ quyền danh nghĩa nhưng ngày càng phụ thuộc vào quyết định từ Moskva. Trong dài hạn, những biến đổi này có thể khó đảo ngược, bất kể diễn biến của chiến sự tại Ukraine.

Thụy My