Tổng thống Mỹ đối mặt với áp lực từ tư pháp và lập pháp

Chính quyền Trump loay hoay đối mặt với các vấn đề tư pháp và lập pháp về cuộc chiến thuế quan và cuộc xung đột ở Iran, Đức lần đầu mất ghế tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, những lo ngại xung quanh luật nhập cư mới của Châu Âu và tương lai địa chính trị của Nga được thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Saint-Petersburg. Trên đây là những nội dung chính được các báo Pháp số ra hôm nay, 05/06/2026, quan tâm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng, Washington, DC vào ngày 04 tháng 6 năm 2026. Getty Images via AFP – Kevin Dietsch

Chính quyền của tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục là chủ đề được các tờ Le Monde và Le Figaro dành nhiều sự chú ý. Nhật báo Le Monde phân tích cách ông "Trump lách phán quyết của Tòa án Tối cao về vấn đề thuế quan". Chính quyền Trump dự định áp đặt các loại thuế mới đối với sản phẩm của khoảng sáu mươi quốc gia bị cáo buộc là quá lỏng lẻo trong việc xử lý vấn đề lao động cưỡng bức. Liên Hiệp Châu Âu (EU), Canada, Mexico và Vương quốc Anh sẽ phải chịu mức thuế 10%, trong khi các quốc gia khác như Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ sẽ chịu mức thuế 12,5%. Đây là kết luận của cuộc điều tra do Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, ông Jamieson Greer, khởi xướng và được công bố tối ngày 02/06.

Nhìn bề ngoài, cuộc "điều tra" này được tiến hành nhân danh cuộc chiến chống lao động cưỡng bức, một mục tiêu cao cả, nhưng thực chất lại là phản ứng mới nhất của Donald Trump nhằm lách một quyết định của Tòa án Tối cao. Vào tháng Hai, định chế tư pháp cao nhất của nước Mỹ đã yêu cầu chính quyền Trump hoàn trả các khoản thuế đã thu trái quy định trong suốt sáu tháng qua, với tổng giá trị khoảng 166 tỷ đô la Mỹ. 

Đứng trước việc phải bồi hoàn, Donald Trump không vì thế mà nản chí : đội ngũ của ông đã chuẩn bị sẵn một kế hoạch B gồm hai bước. Dựa trên một đạo luật khác từ những năm 1970, Đạo luật Thương mại (Trade Act), Nhà Trắng đã ngay lập tức áp đặt một hàng rào thuế quan mới ở mức 10% đối với tất cả các quốc gia trên thế giới, với lý do là nhằm giải quyết tình trạng mất cân bằng trong cán cân thanh toán của Hoa Kỳ.

Lập luận này có thể sẽ bị kiện ra tòa, điều đó đồng nghĩa với việc chính quyền Trump có thể phải thực hiện thêm một đợt hoàn trả thuế nữa. Nhưng dù sao đi nữa, biện pháp này chỉ có hiệu lực trong vòng năm tháng và thực chất chỉ được sử dụng như một giải pháp tạm thời, trong khi chờ bước thứ hai được triển khai : chính là các cuộc điều của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ.

Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại cho phép chính quyền áp dụng thuế quan trừng phạt khi một quốc gia khác có những hành vi thương mại bị coi là không phù hợp. Vì vậy, chính quyền Mỹ đã mở hai cuộc điều tra : một cuộc liên quan đến việc không thực hiện đầy đủ các biện pháp chống lao động cưỡng bức và một cuộc khác về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất.

Các đảng viên Cộng Hòa đang dần quay lưng với tổng thống Trump ?

Trong khi đó Le Figaro lại tập trung vào vấn đề lập pháp mà chính quyền Trump đang phải đối mặt. Trong bài "Ông Trump chỉ trích cuộc bỏ phiếu của Hạ Viện chống chiến tranh", tờ báo cho biết Hạ Viện Mỹ lần đầu tiên đã thông qua một nghị quyết buộc tổng thống phải xin Quốc Hội bỏ phiếu chấp thuận nếu muốn tiếp tục các hoạt động quân sự quá thời hạn sáu mươi ngày ; nếu không, ông phải rút lực lượng Mỹ trong vòng ba mươi ngày tiếp theo.

Tác động thực tế của nghị quyết này còn hạn chế. Văn bản còn phải được Thượng Viện thông qua và không có giá trị như một đạo luật bắt buộc thi hành. Tuy nhiên, cuộc bỏ phiếu mang ý nghĩa biểu tượng, cho thấy sự suy giảm mức độ ủng hộ trong đảng Cộng Hòa đối với cuộc chiến đã bước sang tháng thứ tư mà kết cục vẫn còn rất bất định. Nhiều nghị sĩ đang quan ngại về cuộc bầu cử lập pháp giữa kỳ vào tháng 11 tới cũng như về tỷ lệ không được lòng dân tại các khu vực bầu cử của họ, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiên liệu đã tăng, kể từ khi nổ ra chiến tranh Iran.

Cuộc chiến do Hoa Kỳ và Israel phát động chống Iran vào ngày 28/02 vừa qua đã vượt quá thời hạn này. Tuy nhiên, ngày 01/05, ông Trump đã gửi thư tới Quốc Hội, giải thích rằng ông không cần sự phê chuẩn vì Mỹ và Iran đã thiết lập lệnh ngừng bắn từ ngày 08/04. Trong khi ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định rằng các chiến dịch quân sự chống Iran đã "kết thúc" và các cuộc không kích mới của Mỹ, nếu có, chỉ mang tính chất "phòng vệ". Về vấn đề Iran, Donald Trump cũng phải tính đến một bộ phận đảng viên Cộng Hòa phản đối việc nhượng bộ quá nhiều cho Tehran. Nhóm này tiếp tục chủ trương lập trường cứng rắn, thậm chí ủng hộ khả năng nối lại các hành động quân sự.

Vì sao Đức lần đầu mất chức thành viên không thường trực tại Hội đồng Bảo an ?

Về tình hình Châu Âu, việc Đức lần đầu thất bại trong việc giành ghế thành viên không thường trực ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, được Le Monde và La Croix chú ý.

Là cơ quan quyền lực nhất của Liên Hiệp Quốc, Hội đồng Bảo an gồm năm thành viên thường trực và mười thành viên không thường trực được bầu với nhiệm kỳ hai năm. Năm trong số mười ghế này được thay mới mỗi năm và việc đắc cử đòi hỏi có được hai phần ba số phiếu. Việc Đức, một trong những nước đóng góp tài chính lớn nhất cho Liên Hiệp Quốc, giành được ghế này từ trước đến nay vẫn được xem gần như chắc chắn. Nhưng năm nay, Bồ Đào Nha giành được 134 phiếu, Áo 131 phiếu, trong khi Đức chỉ đạt 104 phiếu trong cuộc bỏ phiếu hôm 03/06.

Vậy vì sao Đức thất bại ? Trước hết, Bồ Đào Nha và Áo đã vận động tích cực trong nhiều năm để giành chiếc ghế này, trong khi Đức chỉ chính thức công bố ứng cử vào cuối năm 2024. Việc thủ tướng Đức Friedrich Merz vắng mặt tại kỳ họp Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc tháng 09/2025 cũng được nhắc đến như một tín hiệu thiếu cam kết ngoại giao.

Lập trường truyền thống thân Israel của Đức cũng có thể đã gây bất lợi cho Berlin trong bối cảnh chiến tranh Gaza, khi có tới 127 trong số 193 quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc đã công nhận Nhà nước Palestine. Mặc dù luôn khẳng định gắn bó với luật pháp quốc tế, Đức đã nhiều lần lựa chọn bỏ phiếu trắng đối với một số nghị quyết liên quan đến cuộc xung đột. Sự im lặng của Berlin trước cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela hồi tháng Giêng, cũng như vào thời điểm bắt đầu chiến dịch quân sự chống Iran hai tháng sau đó, đã bị nhiều nước lưu ý và chỉ trích.

Trong khi đó La Croix dẫn lời ngoại trưởng Đức, ông Johann Wadephul, nhận định rằng thất bại này đến từ chiến dịch vận động của Nga, vốn được cho là "không hề mong muốn nhìn thấy một quốc gia ủng hộ mạnh mẽ Ukraine có mặt tại bàn họp của Hội đồng Bảo an". Tuy nhiên, thất bại này cũng đánh dấu một sự suy giảm rõ rệt về uy tín của chính sách đối ngoại Đức trên trường quốc tế, như rất nhiều cơ quan truyền thông và nhà quan sát đã nhận định.

Quy chế siết chặt nhập cư mới của Châu Âu vẫn gây nhiều tranh cãi

Vẫn về thời sự Châu Âu, tờ La Croix và mục xã luận của Le Monde đều quan tâm đến việc Nghị Viện Châu Âu thông qua Quy chế Hồi hương hồi đầu tuần. Theo La Croix, sau nhiều tháng tranh luận và đàm phán, Nghị Viện Châu Âu và 27 thành viên Liên Hiệp Châu Âu đã thông qua văn bản pháp lý này nhằm gia tăng khả năng của các quốc gia EU trong việc trục xuất những người đang cư trú bất hợp pháp.

Các trung tâm hồi hương là nội dung gây tranh cãi nhất của quy chế này. Văn bản cho phép những quốc gia thành viên có nhu cầu ký kết các thỏa thuận với các nước ngoài Liên Hiệp Châu Âu nhằm thiết lập các trung tâm tiếp nhận. Những trung tâm này có thể đóng vai trò : hoặc là điểm đến cuối cùng của người bị trục xuất ; hoặc là điểm trung chuyển trước khi họ được đưa tới một quốc gia khác.

Mặc dù việc thông qua quy chế này sẽ tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc hơn cho các trung tâm hồi hương, nhưng những mối lo ngại vẫn không thay đổi. Các vấn đề được đặt ra bao gồm : thời gian giam giữ ; điều kiện giam giữ ; các cơ chế bảo đảm để ngăn chặn việc đưa họ trở lại một quốc gia mà tại đó họ có thể phải đối mặt với nguy hiểm.

Trong khi đó bài xã luận Le Monde chỉ trích rằng trên thực tế, quy chế này đồng nghĩa với việc bỏ tiền ra để giao phó cho những quốc gia nghèo và ít tôn trọng nhân quyền như Rwanda, Uganda hoặc Uzbekistan nhiệm vụ tiếp nhận những người nhập cư không giấy tờ không thể bị trục xuất về quê hương của họ.

Quyết định này được một số quốc gia xem là có tác dụng răn đe. Nhưng theo Le Monde, quy chế mới thể hiện sự thoái thác trách nhiệm của Liên Hiệp Châu Âu đối với các nguyên tắc nhân đạo vốn là nền tảng của khối, vừa là một màn phô trương mang tính dân túy của một "giải pháp" thực chất không hiệu quả.

Điều đó được chứng minh qua việc Anh Quốc từ bỏ dự án đưa người nhập cư bất hợp pháp sang Rwanda, một dự án bị đánh giá là kém hiệu quả và tốn kém ; thất bại của "Kế hoạch Albanie" do thủ tướng Giorgia Meloni thúc đẩy tại Ý ; cũng như hiệu quả hạn chế của các thỏa thuận tương tự mà tổng thống Trump đã ký với nhiều quốc gia ở Mỹ Latinh và Châu Phi nhằm tiếp nhận người bị trục xuất.

Nga sẽ tiếp tục các cuộc chiến trong "hai thập niên tới" ?

Về thời sự nước Nga, Les Echos chạy tựa "Tại Diễn đàn kinh tế Saint-Petersburg, Nga tìm kiếm hướng đi". Tối thứ Tư, Diễn đàn kinh tế Saint-Petersburg đã diễn ra với sự tham gia của những người theo đường lối cứng rắn ở Nga. Các kịch bản mà họ đưa ra cho tương lai địa chính trị của Nga, mà họ gọi là những kịch bản "tích cực", bao gồm cả việc sử dụng vũ khí hạt nhân hoặc sáp nhập các thành phố Odessa và Kiev...

Ông Andrei Bezrukov, cựu đại tá của SVR (Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga), tuyên bố rằng tình trạng chiến tranh ở Nga sẽ kéo dài ít nhất hai thập niên và sẽ "định hình hai thế hệ người Nga".

Như để minh họa cho những phát biểu đó, vào sáng thứ Năm, ba mẫu xe bọc thép mới đã được trưng bày ngay trước lối vào khu vực dành cho báo chí. Có tới sáu công ty sản xuất drone tham dự sự kiện, bên cạnh nhiều doanh nghiệp an ninh mạng. 

Một chủ đề tranh luận khác tại diễn đàn liên quan đến triển vọng cải thiện quan hệ với phương Tây. Khía cạnh này được thể hiện qua sự hiện diện tích cực của Chủ tịch Phòng thương mại Mỹ tại Nga. Xuất hiện thường xuyên trong các cuộc tọa đàm và trên các phương tiện truyền thông địa phương, ông liên tục nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp Mỹ đang hoạt động tại Nga không gặp khó khăn đáng kể nào. 

Minh Phương