Ngưng giao vũ khí trong lúc Nga oanh tạc Ukraine ác liệt, Trump tạo lợi thế cho Putin

Thời sự quốc tế đáng quan tâm nhất hôm nay 03/07/2025 là Ukraine. Le Figaro cho rằng "Ukraine yếu thế sau quyết định của Trump ngưng giao vũ khí Mỹ". Trang nhất Libération đăng ảnh một người dân Ukraine hoảng loạn ôm chú chó đứng trước tòa nhà đang bốc cháy, chạy tít "Ukraine, nỗi sợ bị bỏ rơi".

Một phụ nữ và chú chó trú ẩn trong một trạm xe điện ngầm ở Kiev trong khi Nga oanh kích Ukraine, ngày 29/06/2025. Reuters - Alina Smutko

Thỏa thuận Việt-Mỹ rất bất lợi cho Việt Nam

Trước hết liên quan đến Việt Nam, nhật báo kinh tế Les Echos chú ý tới việc Donald Trump loan báo đạt được một thỏa thuận và đánh giá là rất bất công. Mỹ áp thuế 20% lên hàng Việt Nam, còn Hà Nội bỏ toàn bộ thuế đánh vào hàng Mỹ. Một thỏa thuận hoàn toàn bất đối xứng.

Les Echos nhận định trong số ba nước đầu tiên ký kết, Việt Nam có kết quả tệ hại nhất. Trung Quốc không mở cửa hoàn toàn thị trường cho Hoa Kỳ, đưa được thuế đối ứng về mức căn bản là 10%, lại chỉ xuất khẩu nhỏ giọt đất hiếm. Tóm lại, Trung Quốc có phương tiện để tự vệ. Ngược lại Anh quốc ở thế yếu, nên dù là đồng minh và cán cân thương mại đôi bên thăng bằng, vẫn bị áp thuế 10%.

Việt Nam có ít lá bài hơn Trung Quốc khổng lồ và Anh. Có đến 90% nguồn lợi của con rồng nhỏ Châu Á là từ xuất khẩu, và Hoa Kỳ là khách hàng chính. Thỏa thuận này là dấu hiệu tiêu cực cho các nhà đàm phán Châu Âu hiện đang ở Washington. Họ cố gắng thương lượng xong trước ngày 09/07, thời hạn mà thuế quan áp đặt cho Châu Âu có thể tăng lên 20% thậm chí 50% tùy theo vui buồn của Trump. Đến nay Mỹ mới ký kết với ba nước, còn rất xa so với mục tiêu "90 thỏa thuận trong 90 ngày". 

Nga gia tăng oanh kích, Mỹ ngưng giao vũ khí phòng không cho Ukraine

Tại Châu Âu, Le Figaro nhận định "Ukraine bị đe dọa bởi bom Nga và Mỹ không còn can dự". Sau khi phải chịu đựng suốt mấy ngày các đợt oanh kích quy mô của Nga, Kiev lại nhận được tin xấu : chính quyền Trump xác nhận thông tin của Politico các báo khác là muốn ngưng giao những loại vũ khí mà Ukraine đang rất cần.

Kho dự trữ của Mỹ vơi đi nhiều, Hoa Kỳ cần bảo vệ mình và các ưu tiên chiến lược mà đối với Donald Trump thì Ukraine không nằm trong số này. Đạn pháo chính xác, hỏa tiễn Hellfire và nhất là Patriot sẽ không còn được cung cấp. Không chặn được hỏa tiễn đạn đạo và hỏa tiễn hành trình của Nga, Ukraine rất dễ tổn thương trong khi Châu Âu không có vũ khí tương đương để thay thế.

Lập tức Kremlin vui mừng tuyên bố : "Ít vũ khí cho Ukraine hơn sẽ đến gần hồi kết của chiến dịch quân sự đặc biệt". Bộ Ngoại giao Ukraine cảnh báo việc này chỉ khuyến khích kẻ xâm lăng tiếp tục khủng bố thay vì tìm kiếm hòa bình. Kiev đòi hỏi được giải thích vì không hề được Hoa Kỳ báo trước, đại biện Mỹ John Ginkel được triệu mời. Từ sáu tháng qua, Kiev thường xuyên không gặp may. Cho dù đã tự sản xuất được một phần lớn vũ khí, Ukraine vẫn lệ thuộc vào Hoa Kỳ trong những lãnh vực chính như phòng không hoặc tình báo.

Trong hội nghị thượng đỉnh NATO, Volodymyr Zelensky nói với Donald Trump là sẵn sàng mua các hỏa tiễn Patriot, nhưng tổng thống Mỹ chỉ trả lời một cách mơ hồ. Trên thực tế, một nước khi đặt hàng phải chờ đợi nhiều năm mới nhận được. Trước căng thẳng ở Cận Đông và có thể sắp tới tại Ấn Độ-Thái Bình Dương, quân đội Mỹ muốn lấp đầy lại kho vũ khí.

Tướng Pháp : Không thể để Nga chiến thắng vì họ chịu đựng được "lâu hơn 5 phút"

Giới quân sự Pháp lo ngại rằng Vladimir Putin - tự cho đang chiếm ưu thế - và một khi chưa có chiến thắng nào đáng kể, ông ta sẽ không dừng lại. Một sĩ quan nhận định cuộc chiến tiêu hao này có lợi cho Nga, dù binh sĩ chết như rạ : 250.000 lính Nga đã tử trận trong ba năm qua. Moskva theo đuổi chiến lược quấy nhiễu trên nhiều trục : dọc theo chiến tuyến và cả tấn công chiều sâu, nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự.

Quân Nga thay đổi chiến thuật để gây thiệt hại nhiều nhất cho thường dân. Thủ đô Kiev hồi tháng Giêng chỉ bị lãnh một hỏa tiễn của Nga, đến tháng 6 vọt lên 65 ; và Nga chơi trò đánh liên tiếp hai lần vào một chỗ, giết cả dân thường lẫn đội ngũ cấp cứu để gieo rắc khủng hoảng. Chỉ trong một tuần qua, quân Nga phóng sang 114 hỏa tiễn, 1.270 drone và 1.100 quả bom lượn, gây bão hòa phòng không Ukraine. Đến Chủ nhật, Kiev đã mất chiếc F-16 thứ ba. Libération nói thêm, phi công tài ba là trung tá Maksym Ustymenko đã hy sinh sau khi bắn hạ được bảy mục tiêu.

Trong tình thế bất lợi, người Ukraine vẫn tiếp tục chiến đấu. Thành công của các chiến dịch như "Mạng nhện" không đủ để lật ngược ván cờ trong một tương quan lực lượng quá chênh lệch. Le Figaro cho biết tổng tham mưu trưởng quân đội Pháp, tướng Thierry Burkhard tuần này cảnh báo trước Quốc hội : "Chiến thắng của Nga sẽ là thất bại của phương Tây". Vị tướng nêu ra một nghịch lý : "Nga đang chịu đựng một thất bại chiến lược, cuộc xâm lăng của Nga là một thất bại quân sự" - vì không chiếm nổi Ukraine, NATO củng cố biên giới và Moskva thành chư hầu của Bắc Kinh - nhưng Vladimir Putin vẫn ngoan cố. Tướng Burkhard lo ngại : "Không thể để cho Nga thắng được cuộc chiến này vì họ chịu đựng được lâu hơn chúng ta năm phút".

Cuộc "xổ số" bi thảm của người dân thủ đô Kiev

Libération nhận định "Washington nhìn sang hướng khác và Moskva càng tấn công dữ dội". Trong khi quân Nga oanh kích ngày càng ác liệt, Mỹ ngưng giao vũ khí cho Ukraine là tạo lợi thế cho Nga. Đối với Kiev, quyết định này là giấy phép tấn công cho Moskva. Thông tín viên của Libération tại Kiev đến thăm địa điểm số 31 đại lộ Vasclav-Havel, hai tuần sau khi tòa nhà bị hỏa tiễn Nga cắt gọn gàng làm đôi, bụi vẫn còn phủ đầy. Hôm 17/06, 28 thường dân Kiev thiệt mạng và 172 người khác bị thương.

Ca sĩ nhạc rock Taras Tapolia nói : "Đó là một cuộc xổ số bi thảm". Hôm ấy, một hỏa tiễn đạn đạo Nga rơi xuống tòa nhà đối diện, căn hộ của anh chỉ còn lại bốn bức tường và cũng sắp sập. Serhiy, một cựu chiến binh Donbass sống gần đó, gặp may vì hôm Nga tấn công đang ở Đức, lưu ý rằng Ukraine luôn oanh kích chính xác vào các mục tiêu quân sự, còn Nga lại nhắm vào thường dân.

Tuần này, cơ quan quốc gia về tình trạng khẩn cấp (DSNS) Ukraine đã yêu cầu người dân từ bỏ "quy tắc giữa hai bức tường", theo đó khi có báo động nên trú ẩn tại một căn phòng không cửa sổ, được bảo vệ bằng hai bức tường kiên cố. Các drone Shahed cải tiến, nhanh hơn và mang nhiều chất nổ hơn, có thể phá hủy hoàn toàn. DSNS cảnh báo :"Hãy chạy xuống hầm, đừng trông cậy vào vận may". Chúng bay ngày càng cao rồi bỗng dưng bổ nhào xuống mục tiêu, súng máy và pháo phòng không rất hiệu quả cách đây hai năm, nay không thể đủ.

Ukraine không ảo tưởng về Donald Trump

Serhy Pritula, điều hành một quỹ hỗ trợ quân đội nói, đồng minh tốt nhất của người Ukraine nay chỉ là chính mình, là "liên kết giữa xã hội dân sự và quân đội, giữa quân và dân". Olena Tregub, nhà nghiên cứu về quốc phòng không ngạc nhiên trước quyết định của Donald Trump mà về sự thờ ơ của một số nhà lãnh đạo và chuyên gia Châu Âu. "Nếu Trump sẵn sàng bỏ rơi Ukraine, thì làm sao tin rằng ông ấy sẽ đứng cạnh Châu Âu ?".

Trả lời Libération, nhà chính trị học Volodymyr Fesenko cũng cho biết, các chính khách và chuyên gia Ukraine chưa bao giờ có ảo tưởng về Donald Trump. Trong tháng đầu tiên của nhiệm kỳ Trump II, phân nửa dân số Ukraine vẫn hy vọng tổng thống Mỹ sẽ giúp chấm dứt chiến tranh. Nhưng nay hầu hết chỉ trích ông Trump : ngưng viện trợ quân sự, thỏa thuận khoáng sản, và việc hạ nhục ông Zelensky tại Phòng Bầu dục – đã làm tỉ lệ ủng hộ tổng thống Ukraine tăng lên. Tất nhiên người Ukraine mong muốn chiến tranh kết thúc, nhưng đại đa số nói rằng ủng hộ chiến đấu đến cùng, vì không còn cách nào khác.

Kiev, nạn nhân của sự thờ ơ

Về thái độ của cộng đồng quốc tế, bài xã luận của Libération nhấn mạnh "Không làm gì cả là để cho Putin chiến thắng". Nhật báo thiên tả chỉ trích tổng thống Emmanuel Macron sau ba năm không liên lạc đã nhấc điện thoại để nói chuyện trực tiếp với Vladimir Putin, nhưng mối quan tâm chính lại là hồ sơ nguyên tử Iran chứ không phải Ukraine. Le Monde cho rằng cuộc gọi này là "con dao hai lưỡi", trong khi tại Đức, thủ tướng Metz từ chối mọi đối thoại với Moskva. Berlin đánh giá lời nói của ông chủ điện Kremlin "chẳng có giá trị gì".

Nhà độc tài Nga biết rằng một cuộc chiến tiêu hao có lợi cho mình. Trước thái độ dửng dưng của Trump, ông ta tung ra những đợt không kích dữ dội chưa từng thấy vào Ukraine. Những con số khiến người ta phải rùng mình : chỉ trong một đêm, 440 drone và 32 hỏa tiễn ập xuống đất nước này kể cả thủ đô Kiev.

Các nhà lãnh đạo Ukraine đang cần sự ủng hộ mạnh mẽ của phương Tây. Không thể chờ đợi gì nơi ông chủ Nhà Trắng, chính Châu Âu phải có cách chận đứng và tỏ quyết tâm kết thúc cuộc chiến tranh này, với các điều kiện mà người Ukraine có thể chấp nhận được, trong bối cảnh quốc tế hiện nay không thuận lợi. Đành rằng phải chấm dứt chiến tranh nhưng không phải bằng bất kể giá nào, sự thờ ơ làm thiệt hại cho bên không thể là người chiến bại – theo Libération.

Sáu nước Châu Âu quay lại với mìn chống cá nhân

Trong tình thế yếu chống mạnh, phải tự lực tự cường, tổng thống Volodymyr Zelensky hôm Chủ nhật loan báo rút khỏi công ước Ottawa – cấm sử dụng mìn chống cá nhân cách đây ba thập niên. Le Figaro ghi nhận "Mìn chống cá nhân quay lại trên đất Châu Âu".

Gần như toàn bộ sườn phía đông Châu Âu đều muốn dùng mìn để bảo vệ biên giới chống quân Nga. Phần Lan, Ba Lan và ba nước Baltic đã khởi động tiến trình ra khỏi công ước, vốn kéo dài sáu tháng. Estonia và Litva loan báo đã chính thức báo cho Liên Hiệp Quốc, Quốc hội Phần Lan thông qua với 157 phiếu thuận và 18 phiếu chống. Ba Lan và Phần Lan đã phá hủy lượng mìn dự trữ khoảng 1 triệu quả, nay đang cân nhắc tái sản xuất.

Thỏa thuận bất ngờ của Donald Trump ở Châu Phi

Trở lại với "ông vua đàm phán" ở Washington, Le Monde nói về "Các ‘deal’ bất ngờ của ông Trump". Donald Trump chỉ biết có hai điều về cuộc chiến giữa Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo (RDC) : "Họ đã chiến đấu nhiều năm, họ có dao rựa" - ông nói đơn giản. Thực tế hòa ước giữa hai nước do Hoa Kỳ làm trung gian đã kết thúc một cuộc chiến gần 30 năm làm nhiều triệu người chết, không chỉ bằng dao rựa. Tổng thống Mỹ còn biết ít nhất hai điều khác : khu vực này có trữ lượng lớn đất hiếm, và Trung Quốc đầu tư rất nhiều vào đây. Bị coi là theo chủ nghĩa biệt lập, nhưng Trump can thiệp vào nơi ít ngờ đến nhất.

Tuy có hai hồ sơ quan trọng là Ukraine và Gaza, nhưng các đặc phái viên của Trump không hề thất nghiệp. Nhà tỉ phú địa ốc Steve Witkoff xông pha hết Gaza, Ukraine đến Nga, Iran. Tướng Keith Kellogg vừa sang Minsk, nhà độc tài Alexandre Lukashenko đồng ý thả 14 tù nhân chính trị. Vai trò Mỹ trong cuộc đối đầu Ấn Độ-Pakistan thì vẫn chưa rõ lắm. Tại Châu Phi, người thân tín được Trump gởi đến Kinshasa và Kigali để giải quyết xung đột, không ai khác hơn là "ông sui" Massad Boulos, cha chồng của Tiffany – con gái Trump. Cũng như trong các hồ sơ khác, Paris và Bruxelles đành phải đứng bên lề.

Thụy My