Trump "thay lòng đổi dạ" : Ukraine phấn chấn, Nga vẫn còn hy vọng

Sự thay đổi của tổng thống Mỹ về chiến tranh ở Ukraine, cuộc họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, không phận Châu Âu tiếp tục bị xâm nhập, tranh cãi về việc đánh thuế người giàu ở Pháp, minh tinh màn bạc Ý Claudia Cardinale qua đời là những sự kiện được báo chí ngày 25/09/2025 đề cập nhiều nhất.

Một chiến binh Ukraine chuẩn bị phóng đi một drone Avenger tại Kharkiv, ngày 24/09/2025. AP - Yevhen Titov

Trump xoay chiều về Ukraine : Chỉ là bực tức nhất thời ?

Les Echos nhận xét, người ta chờ đợi việc công nhận Nhà nước Palestine thu hút mọi sự chú ý, nhưng rốt cuộc Ukraine lại sáng lên rực rỡ tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Người mang đến ánh sáng lại chính là tổng thống Hoa Kỳ.

Chống lại giải pháp hai Nhà nước như đồng minh Benjamin Netanyahu, Donald Trump bỗng dưng bênh vực Kiev - trước đây bị ông cáo buộc đã gây ra cuộc chiến - cho rằng Ukraine sẽ giành lại được các lãnh thổ đã bị Nga chiếm. Có nên coi đây là một sự thay đổi quan điểm hay không ? Nhật báo kinh tế cho rằng đó có lẽ là kết quả một sự bực tức thì đúng hơn : Bốn tuần lễ sau cuộc gặp thượng đỉnh ở Alaska, Donald Trump không có được bất kỳ nhượng bộ nào từ ông chủ điện Kremlin.

Trump cũng nhấn mạnh đến những khó khăn kinh tế của Nga. Tuy nhiên ông không hứa viện trợ bổ sung cho Volodymyr Zelensky khi gặp gỡ tại New York, chỉ sẵn sàng bán cho NATO các loại vũ khí mà Ukraine cần. Việc Trump "chúc may mắn" cho cả hai bên tham chiến không thể làm an tâm. Sự kiện cuộc kháng chiến vệ quốc Ukraine được đề cao không che giấu được sự chán nản của Donald Trump trước một cuộc chiến tranh mà ông không giải quyết được, lẫn cảm giác bị phản bội bởi Putin - người mà ông ngưỡng mộ.

"Chúc may mắn cho tất cả" nghe như là "Hãy tự xoay sở đi mà không có tôi". Nga đang chật vật trên chiến trường và trắc nghiệm NATO với những vụ xâm nhập không phận, cảm thấy mục tiêu đang trở thành hiện thực : Đối đầu với một Ukraine chỉ có được sự hỗ trợ của Châu Âu.

Zelensky đả kích Nga trên diễn đàn Liên Hiệp Quốc

Le Figaro ghi nhận "Tại Liên Hiệp Quốc, Zelensky đả kích Nga sau khi được Trump cổ vũ". Là tổng thống một quốc gia có chủ quyền bị Nga - thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An xâm lăng từ hơn ba năm qua - phát biểu của ông không giống với những nguyên thủ khác.

Zelensky nói : "Thế kỷ 21 không khác lắm với quá khứ. Nếu một dân tộc muốn hòa bình thì luôn phải vũ trang. Đó là điều đáng tiếc nhưng lại là thực tế : Không phải luật pháp quốc tế, sự hợp tác, mà vũ khí mới quyết định ai sẽ sống sót. Khi máu bắt đầu đổ, không có định chế quốc tế nào kết thúc được. Từ nhiều năm qua Sudan, Somalia, Palestine hay những dân tộc khác đang chịu đựng chiến tranh có thể chờ đợi gì từ hệ thống quốc tế hay Liên Hiệp Quốc ? Chỉ có những tuyên bố và tuyên bố ! Cuộc chiến do Nga khởi động tại đất nước tôi vẫn tiếp diễn, người chết hàng ngày..".. 

Zelensky cảnh báo các quốc gia thành viên khác : "Ngay cả tham gia một liên minh quân sự vững chắc cũng không phải tự động được an toàn".

Ông nêu ra các vụ khiêu khích mới đây của Nga đối với các nước NATO, mà Ukraine chỉ là nạn nhân đầu tiên. "Trước đây chỉ những nước mạnh nhất mới dùng drone vì đắt tiền và chế tạo phức tạp, nay những drone đơn giản nhất cũng bay được hàng ngàn cây số. Công nghệ chiến tranh không còn quan tâm đến địa lý". Mới đây các phi trường Châu Âu phải đóng cửa do các drone không biết đến từ đâu. Tổng thống Ukraine đặt câu hỏi, chuyện gì sẽ xảy ra khi các nhóm khủng bố hay tập đoàn tội phạm muốn loại drone nào cũng có ?

Zelensky lưu ý, Ukraine không có hạm đội nhưng đẩy lùi được hải quân Nga ở Hắc Hải nhờ drone hải chiến, chiến dịch Spider (Mạng nhện) dùng drone phá hủy và làm hư hại mấy chục oanh tạc cơ chiến lược Nga, cho thấy các vũ khí mới có thể làm được những gì. Cuộc cách mạng công nghệ quân sự chỉ mới bắt đầu, và theo Zelensky "Chúng ta đang sống trong cuộc chạy đua vũ trang mang tính hủy diệt nhất trong lịch sử nhân loại vì có sự tham dự của trí thông minh nhân tạo (AI). Cần có các quy định quốc tế ngay từ bây giờ về việc dùng AI trong vũ khí, cũng khẩn cấp như chống phổ biến vũ khí hạt nhân".

Moskva vờ coi là "chuyện nhỏ"

Về phía Moskva cố giảm nhẹ tác động từ sự thay đổi của tổng thống Mỹ. Những tiếng nói chính thức và báo chí cho rằng đó là do cuộc gặp trước đó giữa Donald Trump và Volodymyr Zelensky. Theo phát ngôn viên điện Kremlin, Dimitri Peskov được Le Figaro trích dẫn, ông Trump nghe lời kể từ Zelensky, và chỉ lặp lại. Điều này cho thấy Moskva vẫn muốn thao túng ông Trump, tuy bất nhất nhưng vốn chủ trương xích gần với Nga.

Hung hăng nhất vẫn là Dimitri Medvedev mà tờ báo gọi là "dư luận viên có giấy phép", nhắm vào tổng thống Zelensky và Châu Âu. Ông ta cho rằng đó là do Trump gặp "những tên hề ở Kiev và Paris", nhưng có lẽ vài ngày nữa tổng thống Mỹ sẽ thay đổi thái độ. Một cách hàn lâm hơn, các nhà phân tích tin rằng Trump muốn đứng ra ngoài một cuộc chiến không thể giải quyết, từ bên tham gia trở thành quan sát viên và nhà buôn vũ khí.

Dù vậy tuyên bố của Donald Trump được đưa ra vào một thời điểm tế nhị cả về quân sự lẫn kinh tế cho Nga. Peskov nhìn nhận đang trong giai đoạn căng thẳng của chiến tranh. Quân Nga chỉ tiến được rất chậm với cái giá nhân mạng vô cùng lớn trước lực lượng Ukraine ít ỏi hơn. Thành phố chiến lược Pokrovsk đánh mãi vẫn không chiếm nổi, quân Nga không làm được đột phá nào lớn để thay đổi hẳn tình hình chiến trường. Nhà chính trị học nhều ảnh hưởng Serguei Karaganov đánh giá, sẽ không có chiến thắng nào tương tự như hồi 1812 (trước quân đội Napoléon) hay 1945 (trước Đức quốc xã).

Về kinh tế, tổng thống Mỹ cứa sâu vào vết thương của chế độ, khi các dấu hiệu báo động xuất hiện cùng khắp trong bộ máy sản xuất, nhất là phức hợp kỹ nghệ vũ khí đang đóng vai trò đầu tàu. Tạp chí Novaia Gazeta công bố một nghiên cứu cho thấy tỉ lệ tuyển dụng thấp chưa từng thấy trong lãnh vực chiến lược này. Thị trường đã bão hòa cả về sản phẩm lẫn lao động, trừ drone và hỏa tiễn.

Tuy Nga chưa quỵ hẳn với 19 gói trừng phạt quốc tế, nhưng hậu quả của cuộc xâm lăng sẽ được nhận ra về lâu về dài. Trước mắt, bộ tài chánh đề nghị tăng thuế trị giá gia tăng (VAT) từ 20 lên 22%, để thu thêm 1.000 tỉ rúp (hơn 10 tỉ euro). Les Echos nói thêm, sắp tới sẽ có các sắc thuế khác như 5% đánh vào các vụ cá cược. Ngày càng nhiều người Nga mong muốn nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến với Ukraine.

Ukraine : Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh

Trên chiến trường, Les Echos cho biết trên 70.000 phụ nữ đang phục vụ trong quân đội Ukraine. Hôm 12/09, Bộ Tổng tham mưu Ukraine lần đầu tiên loan báo ký hợp đồng với các cô gái 18-24 tuổi. Trước đây chỉ làm các nhiệm vụ hành chánh, hậu cần hay quân y, nay nhiều nữ chiến binh điều khiển drone ở tuyến đầu. Việc các cô tham gia nhiệm vụ đặc biệt này vừa cho thấy quân đội Ukraine biết thích ứng với thực tế công nghệ của chiến tranh hiện đại, vừa cho phép phụ nữ hội nhập nhiều hơn.

Nay các nữ chiến binh chiếm 7% trong quân đội. Trong số đó, khoảng 5.500 nữ quân nhân chiến đấu nơi tiền tuyến. Bộ Quốc phòng chi 230 triệu hryvnia năm 2024-2025 để sản xuất quân phục, áo giáp và thiết bị dành riêng cho phụ nữ. Sự thay đổi này là kết quả một quá trình đấu tranh lâu dài để nhìn nhận vai trò phụ nữ trong quân đội. Ngay từ 2014, nhiều tình nguyện viên nữ đã cầm súng bảo vệ Donbass, nhưng không được chính thức công nhận. Trong quân đội chính quy, các cô không được giao vị trí tác chiến nhưng thực sự là những tay súng bắn tỉa hay xạ thủ súng máy. Cái nhìn của xã hội cũng dần dà thay đổi, đặc biệt kể từ cuộc xâm lăng của Nga tháng 2/2022

NATO phân vân giữa trả đũa và kềm chế khi Nga xâm phạm không phận

Trong khi đó, Libération nhận định "Khiêu khích của Nga : Đối với NATO đó là trắc nghiệm trên bầu trời". Từ năm 2022 - nếu không phải là 2014 - Nga toan tính làm mờ đi biên giới giữa hòa bình và chiến tranh trong quan hệ với phương Tây. Các động thái của Moskva vượt dần ngưỡng cảnh báo một cách có tính toán. Từ các hoạt động bí mật gây rối xã hội Châu Âu – phóng hỏa trung tâm thương mại, vẽ các hình graffiti gây hấn – nay đến khiêu khích quân sự thẳng thừng.

Kể từ tháng Tám, ít nhất năm nước, tất cả đều là các quốc gia ủng hộ Ukraine mạnh mẽ, bị xâm phạm không phận. Đầu tiên là Litva rồi đến Ba Lan, Romania, Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch… Ba Lan và Estonia kích hoạt Điều 4 hiệp ước NATO. Tổng thống Emmanuel Macron hôm qua mong muốn các nước NATO "nâng mức trả đũa" trong trường hợp Nga tiếp tục khiêu khích, vì cho đến nay trước các "trắc nghiệm" của Moskva, "chúng ta vẫn chưa khai hỏa".

Nhà phân tích Tomas Jermanlavicius, thuộc Trung tâm quốc tế về quốc phòng và an ninh (ICDS) cho rằng không phải ngẫu nhiên mà Kremlin chọn thời điểm này : Donald Trump không quan tâm đến NATO và nỗ lực quốc phòng của các nước Châu Âu còn lâu mới đạt kết quả. Theo ông, chiến dịch ít tốn kém của Nga sẽ còn gia tăng, sự kềm chế của phương Tây chỉ kích thích Moskva đi xa hơn.

Chuyện gì sẽ xảy ra khi giọt nước tràn ly ? Sự đáp trả còn tùy theo từng nước. Thủ tướng Ba Lan đe dọa bắn hạ mọi phi cơ xâm phạm không phận. Quốc hội Litva hôm thứ Ba cho phép quân đội tiêu diệt lập tức các drone bay vào lãnh thổ, biện pháp này không áp dụng đối với chiến đấu cơ vì sẽ do các thành viên khác của NATO luân phiên bảo vệ không phận các nước Baltic quyết định. Trong khi chờ đợi xem xét lại các quy định, các quốc gia Châu Âu thận trọng tham vấn các đồng minh, đứng đầu là Hoa Kỳ. Các bộ tham mưu bắt đầu lên tinh thần khi hôm thứ Ba tổng thống Donald Trump đồng tình với việc bắn hạ các phi cơ Nga xâm nhập.

"C.C". Claudia Cardinale, huyền thoại điện ảnh Ý qua đời tại Pháp

Trên lãnh vực văn hóa, thêm một ngôi sao điện ảnh vừa tắt. Libération đăng ảnh "Nữ hoàng Cardinale" trên trang nhất và dành đến bốn trang khổ lớn cho nữ diễn viên nổi tiếng Ý Claudia. Le Figaro chạy tít "Claudia Cardinale, vinh danh một nữ minh tinh huyền thoại", La Croix bình luận về "Tiếng nói của Claudia Cardinale". Từ phim "Con báo" của Luchino Visconti đến "Tám rưỡi" của Federico Fellini, nữ diễn viên "không muốn tham gia ngành điện ảnh" đã tạo dấu ấn sâu đậm lên điện ảnh Ý, tương đương với Sophia Loren và Gina Lollobrigida. Bà qua đời hôm thứ Ba tại Nemours, ngoại ô Paris, ở tuổi 87.

Sinh tại Tunis, được bầu làm hoa hậu người Ý ở Tunisia, Claudia Cardinale, gọi tắt là C.C. bước chân vào nghệ thuật thứ bảy một cách bất đắc dĩ. Nữ nghệ sĩ đã tham gia 150 bộ phim của các đạo diễn nổi tiếng nhất nước Ý thời đó, có phim đóng chung với thần tượng Brigitte Bardot tức B.B. Sắc đẹp, tài năng và tính cách của Claudia Cardinale được các báo ca ngợi, Libération nhắc đến việc bà "từ chối là một cái tên trong danh sách" chinh phục của những tên tuổi lẫy lừng như Alain Delon, Marlon Brando…

Thụy My