Tặng Putin một chiến thắng ngoại giao, Trump vẫn khó vãn hồi hòa bình ở Ukraine

Nỗi lo Donald Trump bắt tay với Vladimir Putin, dồn Ukraine vào thế kẹt được hầu hết báo Pháp hôm nay 11/08/2025 đề cập, bên cạnh việc thủ tướng Israel bị dư luận chỉ trích vì muốn chiếm đóng Gaza dù trong thời gian ngắn, và thỏa thuận hòa bình giữa Armenia và Azerbaijan.

Thành phố Marinka thuộc vùng Donetsk của Ukraine chỉ còn là đống đổ nát. Ảnh chụp từ drone ngày 07/08/2025. Reuters - Alexander Ermochenko

Thắng lợi đầu tiên của Putin

La Croix nhận định "Thượng đỉnh Trump-Putin là chiến thắng cho Moskva". Khi bật đèn xanh cho một cuộc gặp song phương, Donald Trump đã thuận theo yêu cầu lâu nay của Vladimir Putin, còn sự hiện diện của Volodymyr Zelensky mà Washington từng nêu ra đã bị Kremlin bác bỏ.

Bảy năm sau cuộc gặp song phương duy nhất, Donald Trump và Vladimir Putin sẽ gặp lại nhau ở Alaska để tìm lối thoát cho cuộc chiến ở Ukraine và cũng là lối thoát cho chính họ - tờ báo nhấn mạnh. Tổng thống Mỹ vốn đã hứa mang lại hòa bình trong 24 giờ, tỏ ra mất kiên nhẫn ; còn đồng nhiệm Nga thở phào sau giai đoạn Washington xích gần với Kiev trong những tuần lễ gần đây.

Đối với Vladimir Putin, bản thân cuộc họp này đã là chiến thắng đầu tiên. Ban đầu Donald Trump loan báo một cuộc gặp tay ba với tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nhưng chủ nhân điện Kremlin bác bỏ. Putin chỉ muốn thương lượng với tổng thống Mỹ như giữa hai đại cường với nhau, chẳng khác thời hoàng kim trong Chiến tranh lạnh. Theo báo chí Mỹ, Nhà Trắng đồng ý gặp là vì Moskva đã đổi giọng điệu, mở cửa cho việc trao đổi lãnh thổ.

Kiev cảnh cáo, Châu Âu họp khẩn

Dù "trao đổi" cách nào, Kiev cũng không thể nào chấp nhận việc tương lai của mình do kẻ khác định đoạt. La Croix dẫn lời tổng thống Volodymyr Zelensky cảnh báo "người Ukraine sẽ không từ bỏ lãnh thổ cho kẻ chiếm đóng".

Một cách ngoại giao hơn, các nhà lãnh đạo chủ chốt của Châu Âu ra tuyên bố chung, "con đường hòa bình cho Ukraine không thể được vạch ra mà không có Ukraine". Hoan nghênh "nỗ lực của tổng thống Trump", tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cùng với đồng nhiệm Phần Lan Alex Stubb, thủ tướng Giorgia Meloni (Ý), Friedrich Merz (Đức), Donald Tusk (Ba Lan), Keir Starmer (Anh) và chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen cho biết "sẵn sàng ủng hộ nỗ lực về ngoại giao và duy trì hỗ trợ quân sự, tài chánh".

Những động thái ngoại giao đang dồn dập diễn ra tại các thủ đô Châu Âu trước ngày 15/08. Lãnh đạo ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas hôm nay triệu tập một hội nghị "đặc biệt" giữa 27 nước thành viên để nhắc lại "nguyên tắc các biên giới quốc tế không thể bị thay đổi bằng vũ lực". Một thông điệp thẳng thừng chuyển đến phó tổng thống Mỹ J. D. Vance, được ngoại trưởng Anh David Lammy tiếp tại Luân Đôn hôm thứ Bảy. Còn về địa điểm, Alaska là sự chọn lựa không tệ : Moskva đã nhượng lại cho Hoa Kỳ năm 1867 sau một cuộc đàm phán thương mại. Một "deal" không dùng đến vũ lực.

Món quà vượt quá mong đợi cho Kremlin

Tương tự, Le Figaro cho rằng "Donald Trump đã gánh lấy rủi ro khi tặng cho Vladimir Putin một chiến thắng ngoại giao vượt quá kỳ vọng". Chấp nhận vô điều kiện một cuộc gặp tay đôi để quyết định số phận của Ukraine, tổng thống Mỹ đã giúp Nga giữ được số đất đã chiếm trong cuộc xâm lăng. Trump còn giúp Putin được quay lại trên trường quốc tế, chấm dứt việc bị phương Tây cô lập và viễn cảnh các vùng đất cướp từ tay Ukraine được công nhận.

Khi khoe khoang cuộc gặp ở Alaska thay vì trừng phạt vào ngày tối hậu thư hết hạn, tổng thống Mỹ đã đi ngược lại mọi phân tích cho rằng ông đã xoay trục sang Kiev. Thậm chí Trump cũng chẳng nêu tên Ukraine trong loan báo cuộc gặp với Putin. Trump lần lượt từ bỏ các điều kiện tiên quyết trước đó cho một cuộc gặp thượng đỉnh, như ngưng bắn, hay sự tham gia của Ukraine. Cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton nhận xét cuộc gặp này giúp Putin có được tính chính danh với phương Tây.

Ngược với nguyên tắc do John F. Kennedy đề ra trong cuộc khủng hoảng Berlin năm 1961 "không thể nói chuyện với những ai nói rằng những gì của họ là của họ, còn những gì của bạn thì có thể thương lượng", tổng thống Trump sẵn sàng công nhận chủ quyền của Moskva ở những vùng đất mà quân Nga chiếm được - kể cả những nơi đã dùng vũ lực vẫn chưa giành nổi. Chi tiết về sự "trao đổi" vẫn chưa rõ nhưng khá mất thăng bằng vì chỉ "chia sẻ" đất của Ukraine.

Kiev: Chịu mất đất hay tiếp tục chống xâm lăng ?

Theo Bloomberg được Le Figaro dẫn lại, Putin đòi Ukraine nhìn nhận chủ quyền của Nga không chỉ ở Crimea, mà cả toàn vùng Donbass dù mới kiểm soát được một phần. Ukraine phải đơn phương rút quân khỏi Luhansk và Donetsk, từ bỏ các chiến tuyến vẫn giữ vững từ 2014 đến nay. Đổi lại Nga chỉ tạm ngưng tấn công ở Kherson và Zaporizhzhia trong thời gian đàm phán, và có thể từ bỏ vài địa điểm đánh mãi vẫn không giành được ở Kharkiv và Sumy.

The Wall Street Journal cho biết đặc phái viên Steve Witkoff trong cuộc điện đàm với nhiều lãnh đạo Châu Âu nói rằng đề nghị của Nga gồm hai giai đoạn : Ukraine rút quân và các chiến tuyến được đóng băng, sau đó Putin và Trump sẽ quyết định kế hoạch hòa bình, rồi mới đến thương thảo với Zelensky. Đây sẽ là thắng lợi quan trọng cho Putin, lâu nay vẫn tìm cách đàm phán trực tiếp với Hoa Kỳ, gạt Ukraine và các đồng minh Châu Âu ra ngoài lề. Kiev sẽ phải chọn lựa, hoặc mất đất mà không hề được bảo đảm an ninh, hoặc tiếp tục chiến đấu chống lại một kẻ thù đông đảo hơn mà không có viện trợ Mỹ. Châu Âu thì đành đóng vai trò giám sát ngưng bắn trong khi Putin củng cố lại quân đội.

Trở ngại ngay trong Hiến pháp Nga và Ukraine

Les Echos cho biết "Châu Âu từ chối mọi thỏa hiệp không có Ukraine", nhắc lại cần phải duy trì áp lực lên Kremlin, trong khi Trump dường như muốn buộc Kiev phải từ bỏ các thành phố vùng Donbass. Hồi năm 1940 Winston Churchill từng nói : "Nhà hòa giải là người cho cá sấu ăn với hy vọng mình là người cuối cùng bị nó ăn thịt". Và Châu Âu không muốn tổng thống Mỹ biến Ukraine thành miếng mồi cho "krokodil" (cá sấu trong tiếng Nga) Putin trong cuộc gặp ở Alaska ngày 15/08.

Một nhà đàm phán Châu Âu nhấn mạnh : "Không thể khởi động một tiến trình hòa bình bằng việc nhường lại lãnh thổ ngay trong lúc đang chiến đấu". Chẳng biết có thể "trao đổi" những gì, vì Ukraine chỉ còn giữ được khoảng 3 km2 ở vùng Kursk, còn quân Nga đang chiếm đóng 110.000 km lãnh thổ của Ukraine đã được quốc tế công nhận. Một trở ngại lớn nữa là việc sáp nhập năm tỉnh của Ukraine là Kherson, Zaporizhzhia, Donetsk, Lugansk và Crimea đã được ghi vào Hiến pháp Nga, ai phản đối có nguy cơ lãnh án 5 năm tù. Còn Hiến pháp Ukraine cũng không cho phép từ bỏ chủ quyền lãnh thổ, và Volodymyr Zelensky đã nhấn mạnh điều này.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định : "Tương lai Ukraine không thể được quyết định mà không có người Ukraine". "Châu Âu cần tham gia vào giải pháp vì liên quan đến an ninh châu lục". Trong lúc cuộc họp thượng đỉnh được chuẩn bị, các trận đánh vẫn tiếp diễn. Hôm qua Kiev tái chiếm được làng Bezsalivka thuộc tỉnh Sumy, trong khi quân Nga đe dọa Kostiantynivka và Pokrovsk của Donbass và thành phố chiến lược Kupiansk ở phía bắc.

90% tù binh Ukraine bị tra tấn, "sống không bằng chết"

Về số phận các quân nhân Ukraine bị bắt, Le Monde nhận xét, việc trao đổi tù binh với số lượng lớn gần đây đã cho thấy tầm cỡ nạn tra tấn trong các nhà tù Nga. Phóng sự của tờ báo tả lại cảnh khoảng 100 phụ nữ chờ đợi đoàn xe từ Nga đi qua Belarus để về đến nơi trao trả ở Tchernihiv, với hy vọng sẽ gặp lại chồng, người yêu, con trai hoặc em trai. Đoàn công-voa kỳ này chỉ đưa về những tù binh dưới 25 tuổi. Một phụ nữ nhìn thấy vị hôn phu, đầu cúi xuống, đôi má hóp, bơi trong chiếc áo khoác màu nhà binh rộng thùng thình, nhưng anh tiến về phía bệnh viện nơi đón tiếp mà không nhận ra cô. Những người đi đón hô to số hiệu đơn vị người thân, hy vọng có được đồng đội cho biết thông tin, nhưng các quân nhân được thả, gầy yếu với cặp mắt trũng sâu, hầu như chẳng nghe hay nhìn thấy gì.

Có đến 90% tù binh được trao trả đã bị tra tấn tại Nga, tình trạng hết sức thảm hại cả về thể chất lẫn tinh thần. Thường xuyên có những tù binh qua đời chỉ vài tuần sau khi được hồi hương. Ngay khi bị đưa vào trại giam Nga, họ bị đánh đập có khi đến 12 tiếng đồng hồ, bị đánh thức hai lần trong đêm để không ngủ được, bị buộc phải đứng suốt ngày, đi bộ trong tình trạng phải cúi khom với đôi tay bị trói lưng, bỏ đói, biệt giam lâu ngày…

Tra tấn là phổ biến ở trại tạm giam, nhà tù hay bất kỳ nơi nào như trong hầm tối, kể cả với thường dân. Chẳng hạn ở trại tạm giam số 2 ở Volgograd, việc thẩm vấn diễn ra như thời Xô-viết với trò "Tapik", quấn dây điện vào bộ phận sinh dục hay toàn thân người tù để hành hạ nhưng bị buộc phải hô lên "Chúng tôi hạnh phúc"… Kinh khủng nhất là nhà tù số 2 ở Tangarod gần Rostov trên sông Đông. Trong đợt trao trả 1.000 tù binh cuối tháng 5, các bác sĩ phát hiện một thương binh Ukraine đã bị phẫu thuật viên Nga dùng dao mổ điện khắc lên bụng dòng chữ "Slava Rossii" (Vinh quang cho Nga). Hoặc một tù binh khác bị các quản giáo ở Donetsk khắc lên trán một chữ thập quốc xã.

Hòa ước Armenia-Azerbaijan : Mỹ dẫm chân lên sân sau của Nga

Không chỉ với Ukraine, Washington còn đứng ra dàn xếp để chấm dứt một cuộc xung đột khác. Les Echos nhận xét "Armenia-Azerbaïdjan : Thỏa thuận báo hiệu một thế trận địa chính trị mới ở vùng Kavkaz". Le Monde cho rằng "Trump dẫm chân lên sân sau của Putin". Sau nhiều thập niên chiến tranh, Armenia và Azerbaijan đã ký hòa ước tại Washington hôm thứ Sáu. Qua thỏa thuận này, Mỹ sẽ kiểm soát được một con đường thương mại Á-Âu chiến lược : việc phát triển, quản trị và an ninh được giao cho Hoa Kỳ trong 99 năm.

Lần đầu tiên trong lịch sử Kavkaz, các đơn vị tư nhân Mỹ thâm nhập được khu vực cho đến nay vẫn do Nga thống trị, với việc thành lập một khu trung chuyển xuyên qua Armenia, nối Azerbaijan với vùng đất hẻo lánh Nakhitchevan ở phía tây. Khu vực này sẽ được đặt tên là "Con đường Trump vì hòa bình và thịnh vượng quốc tế" (Trump Route for International Peace and Prosperity, viết tắt là TRIPP). Hoa Kỳ có thể dấn lên tại vùng đất mang tính chiến lược và giàu tài nguyên dầu khí. Đây là cái tát cho Nga và Iran, những nước từ lâu vẫn phản đối hành lang này. Tuy nhiên, vấn đề nhạy cảm là Thượng Karabakh không được nhắc đến. Le Monde cho rằng nhân lúc Moskva bị yếu đi ở Armenia và Azerbaijan, Washington đã đâm sau lưng Vladimir Putin, vài ngày trước cuộc gặp với Donald Trump.

Thụy My