Trung Đông vẫn rực lửa : Hormuz – vũ khí chiến lược của Iran và đường lui của ông Trump

Diễn biến chiến sự tại Trung Đông vẫn là chủ đề chính trên các báo Pháp số ra hôm nay, 11/03/2026. Le Monde chạy tựa "Dầu lửa, làn sóng xung kích khắp quả địa cầu". Xã luận Le Figaro nhận định : "Thật khó tưởng tượng" khi Donald Trump và Benjamin Netanyahu đều không lường trước được những hậu quả đối với thị trường vàng đen và hoạt động vận tải biển.

Ảnh chụp tại eo biển Hormuz ngày 13/04/2024, cho thấy một chiếc trực thăng bay gần một tàu chở hàng. AP

Nếu Hoa Kỳ và Israel thể hiện sức mạnh quân sự qua các loại vũ khí tối tân chính xác cũng như kỹ nghệ tình báo thì Iran nắm trong tay loại vũ khí "chiến lược", "chết người", đó là eo biển Hormuz. Hơn 3000 tàu thương mại đang bị mắc kẹt ở khu vực này. Đối với Iran, nguy cơ khủng hoảng kinh tế toàn cầu là một quân bài buộc ông Trump phải cân nhắc về cuộc chiến đã khơi mào.

Theo Le Figaro, hiện giải pháp mà Mỹ đưa ra là hộ tống các tàu ra khỏi khu vực, nhưng không có một liên minh hải quân quốc tế, hạm đội Mỹ không đủ khả năng hoạt động một mình, để đối phó với các thủy lôi, drone hải quân, và các tàu tấn công nhanh của Iran. Trước sự thiếu chuẩn bị này, Pháp và Châu Âu coi đây là cơ hội, để "không bị gạt ra khỏi "cuộc chơi".

Dù con đường ngoại giao không bảo vệ được đồng minh Lebanon khỏi các đòn trả đũa của Israel, tổng thống Pháp quyết định phô trương sức mạnh ở miền đông Địa Trung Hải, triển khai tám tàu ​​khu trục và hai tàu sân bay trực thăng, ngoài tàu sân bay Charles de Gaulle mang theo 20 chiến đấu cơ Rafale (tương ứng với 80% hạm đội hiện có của Pháp). Lực lượng Pháp đã được đưa vào bản đồ xung đột và nếu không có hành động gì thì có nguy cơ bị chỉ trích, do lập trường "hoàn toàn phòng thủ" của Paris.

"Đây không phải là cuộc chiến của Macron", nhưng theo Le Monde, tổng thống Pháp muốn chứng minh rằng Pháp sẽ biết cách chiến đấu, nếu cần thiết, để bảo vệ công dân và các đồng minh của mình, trong bối cảnh "Trung Đông đang bốc cháy, giá dầu tăng vọt, các quốc gia vùng Vịnh đang run sợ, và Lebanon lại rơi vào chiến tranh". Pháp cũng bày tỏ sự quan ngại trước những toan tính khó lường của chính quyền Donald Trump. Cuộc tấn công của Mỹ - Israel được cho là chỉ làm suy yếu chế độ thần quyền, và làm gia tăng khát vọng trả thù phương Tây của của Iran.

Le Figaro cho rằng, trong bối cảnh bất ổn này, Châu Âu tự đặt mình vào thế sẵn sàng cho một cuộc xung đột quân sự rủi ro cao. Liệu Pháp và Châu Âu có từ chối hỗ trợ Mỹ nếu được yêu cầu giúp đỡ ở Hormuz trong suốt thời gian xung đột ? Liệu lập trường của Paris có thể giữ vững nếu một con tàu bị đánh chìm bởi thủy lôi hoặc máy bay không người lái hải quân Iran ? Với mong muốn đóng vai trò nào đó ở Trung Đông, Pháp chuẩn bị phải đưa ra những lựa chọn chiến lược trong một cuộc chiến mà họ không hề mong muốn, tờ báo kết luận.

Lối thoát nào cho Trump ra khỏi chảo lửa ở Trung Đông

Trong một bài đăng cùng hồ sơ này, Le Monde chỉ ra rằng "Donald Trump chật vật tìm lối thoát ra khỏi cuộc xung đột". Cuối tuần vừa qua, tổng thống Mỹ khẳng định các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran chỉ là một "cuộc dạo chơi nhỏ" (petite excursion) và sẽ kết thúc trong ngắn hạn.

Ông Trump ca ngợi các thành công vang dội trên thực địa, cho rằng Mỹ và Israel đang đi trước lịch trình vận hành khi hoàn thành khối lượng công việc của một tháng chỉ trong vài ngày. Ông liệt kê rằng 90% năng lực tên lửa đạn đạo và 80% năng lực drone của Iran đã bị tiêu diệt. Le Monde cũng nói về sự mơ hồ trong chiến lược của nguyên thủ Hoa Kỳ, chưa đưa ra lộ trình rút quân, cũng chưa quyết định số phận của người kế nhiệm là Mojtaba Khamenei, con trai cố giáo chủ Ali Khamenei. Ông Trump bày tỏ ưu tiên cho một giải pháp chuyển đổi nội bộ theo "mô hình Venezuela" nhưng lại không đưa ra cách thức thực hiện cụ thể trong khi vẫn tiếp tục ném bom.

Một điểm đáng chú ý khác, theo Le Monde, là ông Trump khẳng định nếu không tấn công trước, Iran sẽ kiểm soát Trung Đông hoặc tấn công các đồng minh của Mỹ, nhưng các chuyên gia cho rằng Iran hiện đã quá yếu để thực hiện điều đó. Nội bộ chính quyền Trump cũng có nhiều bất đồng, khi ông Trump lần đầu thừa nhận J.D. Vance có quan điểm "khác biệt về mặt triết học" và ít hào hứng hơn với việc phát động chiến tranh.

Cha truyền con nối ở Iran

Bài đăng về chủ đề này của Libération thì mô tả bầu không khí tận thế ở Iran sau những cuộc oanh kích của liên minh Mỹ - Israel cùng với diện mạo của tân lãnh đạo Mojtaba Khamenei, vốn ít được biết đến và cũng ít xuất hiện trước công chúng.

Mặc dù truyền thông Iran đã đăng tải phim tài liệu cũng như nhiều thông tin về tiểu sử của tân lãnh đạo, nhưng chính sự im hơi lặng tiếng trong nhiều năm qua, thậm chí được mô tả là bí ẩn, thiếu kinh nghiệm, của Mojtaba đã gây ra nhiều tranh cãi, ngay cả đối với những người ủng hộ chế độ. Việc "cha truyền con nối" cũng là một trong những điều khó chấp nhận được trong một chế độ thần quyền.

Tuy nhiên, Motjaba lại nhận được sự ủng hộ của lực lượng Vệ vinh cách mạng Hồi giáo và Văn phòng lãnh đạo Tối cao, vẫn là bên kiểm soát phần lớn quyền lực thực sự của đất nước. Tại Iran, nhiều người cũng bày tỏ quan ngại rằng "Khamenei trẻ lại 30 tuổi, Iran thụt lùi 30 năm", Tehran có thể sẽ tiếp tục sử dụng bạo lực, đàn áp, đe dọa để tạo dựng tính chính danh mà tân lãnh đạo không có, để bình ổn quyền lãnh đạo mong manh của người kế nhiệm Ali Khamenei.

Israel và Iran, quan hệ "từ tuần trăng mật đến kẻ thù truyền kiếp"

Về phần mình, La Croix điểm lại quan hệ giữa Iran và Israel, từng là hai đồng minh "kín đáo" nhưng trở thành kẻ thù không đội trời chung.

Khi Israel được thành lập vào năm 1948, Iran là quốc gia Hồi giáo thứ hai công nhận Israel và trở thành "cầu nối" giúp người Do Thái di cư, dựa trên những giao thoa văn hóa Do Thái – Ba Tư lâu đời. Dưới thời triều đại Pahlavi, hai nước hình thành liên minh quân sự và kinh tế ngầm. Iran cung cấp dầu mỏ cho Israel, đổi lại Israel hỗ trợ xây dựng đường ống dẫn dầu, đào tạo cảnh sát chính trị (Savak) và hợp tác phát triển tên lửa. Israel chủ động bắt tay với Iran để phá thế bị cô lập giữa các láng giềng Ả rập thù địch. Ngược lại, Quốc vương Iran dùng Israel như một "cửa ngõ" để thắt chặt quan hệ với Mỹ. Hai bên thậm chí còn ngầm hợp tác trong một chương trình chế tạo tên lửa tầm ngắn. Giai đoạn này được coi là thời kỳ "tuần trăng mật" của hai nước.

Thế nhưng Cách mạng Hồi giáo 1979 đã tạo ra một bước ngoặt lớn, Iran chuyển sang ủng hộ Palestine và gọi Israel là tiểu Satan (Quỷ nhỏ). Quan hệ hai bên vẫn chưa đứt gãy ngay lập tức, và Israel vẫn ngầm bán vũ khí cho Iran trong cuộc chiến với Iraq cuối thập niên 80. Kể từ thập niên 90, Iran chính thức đưa ra lập trường chống Israel. Nhà nước Do Thái, dưới ảnh hưởng của Benjamin Netanyahu, từ nghị sĩ, dần trở thành thủ tướng, nhiều lần công khai phát biểu coi Iran là "mối đe dọa sinh tồn". Việc Iran mở rộng ảnh hưởng tại các nước trong khu vực, hỗ trợ các lực lượng bán quân sự ở Iraq, Syria và Lebanon, cùng với chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo đã đẩy hai nước vào thế đối đầu trực diện. Theo giới chuyên gia, đây không chỉ là cuộc chiến giữa hai nước mà còn là cuộc cạnh tranh khốc liệt giành quyền thống trị khu vực.

Tình báo Israel mạnh đến đâu ? 

La Croix nhắc lại chiến dịch "chặt đầu rắn" ở Iran "chỉ mất 40 giây", quân đội Israel đã thực hiện một cuộc tấn công chuẩn xác, làm tê liệt bộ máy cấp cao của Iran, giết chết lãnh đạo tối cao và 8 quan chức cấp cao khác hôm 28/02/2026.

Theo nhật báo công giáo, thành công của chiến dịch này không chỉ ở sức mạnh hỏa lực, mà còn nhờ vào mạng lưới tình báo, có khả năng thâm nhập sâu rộng vào bộ máy Nhà nước Iran. Trong nhiều thập kỷ qua, Israel đã cài cắm người vào mọi ngóc ngách của chính quyền.

Cơ quan tình báo Israel - Mossad ưu tiên tuyển dụng chính người bản địa, đặc biệt là nhóm thiểu số có thù hận với chế độ, hoặc mua chuộc các quan chức tham ô, chấp nhận phản bội chế độ. Chính nguồn tin ở Iran đã đưa ra xác nhận cuối cùng để Israel cho khai hỏa vào ngày 28/02. Một sĩ quan tình báo Israel đã tuyên bố với Financial Times "chúng tôi thông thuộc Tehran như ở Jerusalem". Từ đầu những năm 2000, Israel cũng đã thực hiện một chiến dịch ám sát lớn nhằm cản trở chương trình hạt nhân của Iran, nhắm vào các nhà khoa học hạt nhân. Nhà nước Do Thái cũng đã thực hiện các cuộc tấn công mạng, sử dụng virus Stuxnet để làm hư hại các máy ly tâm của Iran.

Bầu cử ở Pháp

Về thời sự nước Pháp, cuộc bầu cử ở cấp địa phương được nhiều báo số ra hôm nay quan tâm. Xã luận báo Le Monde cho rằng trong bối cảnh địa chính trị bất ổn hiện nay, do các cuộc xung đột quốc tế, cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 15/03 này được cho là một quãng thở cần thiết cho nền dân chủ. Hơn 900 000 ứng viên, trong hơn 50 000 danh sách tranh cử để giành quyền lãnh đạo tại 34 875 khu vực ở Pháp.

Cuộc bầu cử này, theo Le Monde, phản ánh lịch sử chính trị lâu dài của nước Pháp. Dù tâm lý chống đối giới cầm quyền vẫn chưa lắng xuống từ năm 2017, nhưng các cử tri vẫn gắn bó với thị trưởng của mình.

Trong các cuộc bầu cử địa phương, người Pháp quan tâm đến các vấn đề liên quan đến nơi họ sinh sống và các dự án thường bị bỏ quên hoặc lãng quên trong các cuộc bầu cử cấp quốc gia. 76% số người được khảo sát sẽ bỏ phiếu dựa trên tình hình địa phương, và 88% trong số họ cho rằng họ bỏ phiếu chủ yếu dựa trên chương trình tranh cử. Dù vậy, Le Monde cũng cho rằng các cuộc bầu cử địa phương không miễn nhiễm với các cuộc khủng hoảng quốc gia và quốc tế.

Phải nhắc lại năm 2020 và những gián đoạn nghiêm trọng bởi đợt phong tỏa đầu tiên do đại dịch Covid-19 gây ra. Năm 2026, các cử tri sẽ không tránh khỏi những lo lắng do chiến tranh ở Iran gây ra. Tờ báo kết luận rằng cần phải rút ra những bài học quốc gia từ các cuộc bầu cử này, diễn ra chỉ hơn một năm trước cuộc bầu cử tổng thống, đặc biệt là về khả năng đột phá của cánh cực hữu ở các thành phố cỡ trung.

Về phần mình, La Croix nêu ra phép so sánh phe cựu hữu – đảng Tập Hợp Dân Tộc (RN) và phe cực tả - Nước Pháp Bất Khuất (LFI), hiện đang được các phe cánh trung đặt ngang hàng nhau. Nếu như đảng của bà Marine Le Pen và Jordan Bardella đang dần hoàn tất quá trình "bình thường hóa" để trở nên chính thống hơn, LFI lại chọn chiến lược tự "diabolisation" (tự quỷ hóa hình ảnh) bằng những phát ngôn gai góc và phá vỡ quy tắc nghị trường.

Tờ báo cũng nêu ra những điểm khác biệt chính, khó có thể đặt lên bàn cân so sánh. Cả hai đều chống lại giới tinh hoa, nhưng RN nhắm vào "tinh hoa toàn cầu hóa" (gây ra nhập cư), còn LFI nhắm vào "tinh hoa tư bản tài chính". Nếu RN duy trì chủ nghĩa quốc gia, ưu tiên người bản địa, thì LFI thúc đẩy chủ nghĩa quốc gia mở theo khái niệm "hòa huyết" (créolisation), nhưng bị giới chuyên gia chỉ trích là rơi vào tâm lý "ám ảnh căn tính" và sắc tộc hóa chính trị. Về bản chất hệ tư tưởng, RN vẫn dựa trên thuyết quốc gia là trên hết, nhưng đây là sự phân biệt đối xử có hệ thống, đi ngược lại các nguyên tắc nền tảng của Cộng hòa Pháp và quyền con người từ năm 1789. Về phần LFI, dù bị chỉ trích hung hăng và lôi kéo các cử tri có xuất thân khác nhau, nhưng đảng không có chủ trương phân biệt đối xử như RN.

Cánh tả bị "hữu hóa"

Báo Libération thì nêu cách mà cánh tả Pháp đang phải thay đổi chiến lược về vấn đề an ninh, không còn né tránh, và nhất là không để chủ đề này rơi vào phe cánh hữu và phe cực hữu. Xã luận của nhật báo cảnh tả chỉ ra rằng các thành phố lớn do cánh tả quản lý, như Nantes và Bordeaux hiện nay chủ động thực hiện và công khai các biện pháp vốn được coi là của cánh hữu như : tăng cường cảnh sát đô thị và lắp đặt camera giám sát. Nếu như phe cực tả LFI coi hành động này là hiện tượng "hữu hóa" trong cánh tả, thì những chính khách cánh tả, hiện đang nắm quyền, thì lại cho rằng vấn đề này ảnh hưởng đến tầng lớp lao động bình dân, và thừa nhận thực tế phức tạp của nạn buôn ma túy đang gia tăng.

Xã luận Libération mô tả một cánh tả đang tỏ ra thực dụng hơn, nhưng vẫn cố gắng giữ khoảng cách, kết hợp chính sách về an ninh với các hỗ trợ xã hội, chống lại các định kiến mà cánh hữu và cực hữu sử dụng nhắm vào một số nhóm dân cư.

Tân lãnh đạo trẻ nhất lịch sử Nepal

Nhìn sang Châu Á, Libération quan tâm đến "hiện tượng Balendra Shah", từ rapper đến thủ tướng tương lai của Nepal. Cùng với đảng Rastriya Swatantra (RSP), Shah đã thắng lớn trong cuộc bầu cử lập pháp hôm 05/03 vừa qua, 6 tháng sau cuộc nổi dậy của Gen Z, lật đổ chính phủ của Khadga Prasad Sharma Olo. Theo kết quả sơ bộ, đảng RSP đã giành được 125/165 ghế bầu trực tiếp và 58/110 ghế đại diện theo tỷ lệ.

Khi kết quả chính thức được công bố, tổng thống sẽ bổ nhiệm thủ tướng, người lãnh đạo đảng về đầu trong cuộc bầu cử và Balendra Shah sẽ trở thành thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Nepal, 36 tuổi (sinh ngày 27/04/1990). Chiến thắng của ông còn đánh dấu một bước ngoặt lớn, làm chao đảo những đảng phái chính trị truyền thống được cho là tham nhũng và lỗi thời, thổi vào Nepal một luồng gió mới, quét sạch những di dản cũ của nền chính trị Nepal.

Libération vẽ lại chân dung của nhà lãnh đạo mới. Vốn được đào tạo là kỹ sư có bằng thạc sĩ tại Ấn Độ, nhưng Shah nổi tiếng rộng khắp với tư cách là một rapper (nghệ danh "Balen") có hàng triệu lượt xem, chuyên dùng âm nhạc để chỉ trích bất công xã hội. Vào năm 2022, ông Balendra shah bất ngờ đắc cử thị trưởng Katmandu và dần trở thành tiếng nói đại diện cho phong trào phản kháng của giới trẻ hồi tháng 9 năm ngoái. Lúc đó, nhiều người trẻ đã kêu gọi Shah lên lãnh đạo đất nước. Cuối năm 2025, Balendra Shah đã gia nhập đảng RSP, rời chức thị trưởng hồi tháng Giêng năm nay để tập trung cho cuộc bầu cử lập pháp.

Tân thủ tướng theo đuổi hệ thống kinh tế tự do đi kèm công bằng xã hội, cam kết miễn phí giáo dục, y tế cho người nghèo và tạo ra 1,2 triệu việc làm. Ông cũng khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi âm nhạc ngay cả khi đã là Thủ tướng như một phương thức biểu đạt cá nhân.

Chi Phương