Trung Quốc dưới bóng Tập Cận Bình : Ngọn lửa phản kháng âm thầm vẫn chưa tắt

Dưới bộ máy giám sát được xem là tinh vi nhất thế giới, những tiếng nói bất đồng tại Trung Quốc vẫn tiếp tục tồn tại, từ các nhà hoạt động lưu vong đến những người trẻ từng xuống đường trong phong trào "Giấy trắng". Bị cô lập, bị theo dõi và đối mặt với nguy cơ tù đày, họ vẫn tìm cách thách thức quyền lực của Bắc Kinh, chứng minh rằng ngay cả trong một chế độ kiểm soát chặt chẽ, khát vọng tự do vẫn chưa biến mất.

Công an Trung Quốc canh gác tại đại lộ Tràng An, Bắc Kinh ngày 04/06/2026. Đúng vào ngày này năm 1989 đã diễn ra vụ thảm sát Thiên An Môn, nhiều sinh viên biểu tình đòi dân chủ bị sát hại. Reuters - Maxim Shemetov

"Đả đảo phát-xít đỏ" : Một khẩu hiệu làm rung chuyển Trùng Khánh

Le Monde ngày 04/06/2026 có bài viết "Đơn độc ở Bắc Kinh : Làm thế nào các nhà ly khai Trung Quốc phản kháng chế độ", tiếp theo bài "Đơn độc ở Moskva" hôm qua. Kể từ năm 2020, ba năm "zéro Covid" với chính sách phong tỏa khắc nghiệt đã đánh thức một phần giới trẻ tham gia đấu tranh chính trị.

Bài điều tra bắt đầu với cuộc sống của Qi Hong đang tị nạn ở Anh, luôn trán mọi hoạt động và giữ khoảng cách với cộng đồng người Hoa. Đó là cái giá phải trả cho chiến tích của anh vào cuối tháng 8/2025, ở ngoại ô Trùng Khánh. Một câu khẩu hiệu được chiếu lên trên mặt tiền sáu tầng của một tòa nhà cao 20 tầng : "Đả đảo phát-xít đỏ, hãy lật đổ bạo quyền cộng sản !". Từ cửa sổ một phòng khách sạn đối diện, một máy chiếu công suất lớn phóng lên nhiều dòng chữ khác thay phiên "Đừng dối trá nữa, chúng tôi muốn sự thật ; đừng bắt làm nô lệ, chúng tôi muốn tự do".

Chuyên viên điện tử 43 tuổi đã chuẩn bị tỉ mỉ cú đòn này trước khi rời Hoa lục cùng với vợ và hai con gái. Anh mướn một phòng khách sạn ở độ cao cần thiết và thử nghiệm với vài câu vô hại, và 9 ngày sau khi ra đi mới kích hoạt từ xa. Các khẩu hiệu tồn tại được 50 phút trước khi năm công an lao vào phòng ngắt các thiết bị.

Đánh đập, tra tấn, kết án nặng nề, sách nhiễu người thân… công an Trung Quốc đã đàn áp được những tiếng nói phản kháng. Những vụ thành công như Qi Hong vô cùng hiếm hoi. Anh được gợi hứng từ Peng Lifa, hồi tháng 10/2022 ngay trước Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc đã giăng một băng-rôn lớn trên một chiếc cầu ngoại vi Bắc Kinh tố cáo việc phong tỏa Covid và nạn trấn áp. Người đàn ông 52 tuổi này bị kết án 9 năm tù.

Gọng kềm công nghệ của Bắc Kinh

Tại Trung Quốc, quốc gia đứng thứ 178/180 trong bảng xếp hạng của Phóng viên Không biên giới về tự do báo chí, tư pháp kết án trên 99% bị cáo. Một trong những người nổi tiếng nhất là giải Nobel hòa bình Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) đã chết trong tù năm 2017, hay nhà trí thức Duy Ngô Nhĩ Ilham Tohti bị lãnh án chung thân. Tại Hồng Kông, tỉ phú chủ báo Lê Trí Anh (Jimmy Lai) 78 tuổi bị 20 năm tù khổ sai.

Hàng triệu người khác, chủ yếu là "sắc tộc" bị tống vào trại cải tạo. Số tử tù bị hành quyết hàng năm tuy Bắc Kinh không công bố nhưng được cho là cao nhất thế giới. Gọng kềm càng siết chặt từ khi Tập Cận Bình lên cầm quyền năm 2012, với tài liệu nội bộ số 9, chỉ đạo bảy "giá trị phương Tây" cần chống lại trong đó có tự do báo chí, độc lập tư pháp, dân chủ hiến định. Năm 2015, mấy trăm luật sư bảo vệ nhân quyền bị bắt giam trong 48 giờ, và đến 2018, Tập Cận Bình đánh rơi chiếc mặt nạ với việc bỏ giới hạn hai nhiệm kỳ để làm chủ tịch trọn đời.

Các mạng xã hội như Weibo và WeChat tăng cường kiểm duyệt, trong khi cư dân mạng đã bị cắt rời khỏi thế giới vì hầu hết trang web nước ngoài không còn truy cập được từ cuối những năm 2000. Những địa điểm công cộng gắn đầy camera, biến Trung Quốc thành đất nước theo dõi người dân chặt chẽ nhất thế giới. Công nghệ giúp đàn áp hiệu quả hơn. Trước đây dân oan trốn được công an địa phương để đến Bắc Kinh khiếu kiện, nay họ bị cho vào danh sách đen, thậm chí không còn được lên xe lửa để đến thủ đô.

Những người bất đồng chính kiến không chịu biến mất

Trường hợp Qi Hong, một người vô danh nhưng video có đến 21,4 triệu lượt xem là nhờ hai blogger Lu Yuyu, người sáng lập nền tảng Yesterdayprotests, và Li Ying. Người nghệ sĩ 34 tuổi có 2,2 triệu người theo dõi trên X, sống lưu vong ở Milano chỉ gần đây mới dám đến "Chinatown" của thành phố, vì từ đầu tháng Ba Ý đã trục xuất 8 công dân Trung Quốc tham gia sách nhiễu các nhà ly khai trên đất Ý, trong đó có ba người trực tiếp theo dõi Li Ying. Nhưng tất cả người thân của anh ở Ý và Hoa lục đều bị trấn áp, từ bạn bè, người yêu cũ, bạn học, trong đó mẹ anh là nạn nhân bị an ninh hạch sách nhiều lần trong tháng.

Tài khoản "Li Laoshi" (Lý lão sư, tức giáo sư Lý) cung cấp những thông tin cụ thể về vụ hàng ngàn công nhân Foxconn đụng độ với lực lượng an ninh thời Covid, xe buýt đưa người đi cách ly bị tai nạn làm khoảng 40 người chết, cư dân Urumqi, thủ phủ Tân Cương biểu tình sau vụ hỏa hoạn khiến người bị phong tỏa thiệt mạng…

Cùng năm ấy ở Thượng Hải, sinh viên Arthur tham gia cuộc biểu tình với những tờ giấy A4 trắng, cùng hàng trăm người hát bài Quốc tế ca, Do You Hear the People Sing ? (Bạn có nghe người dân hát) – bài hát trong phim Pháp "Những người khốn khổ". Giây phút có người dám hô lên "Tập Cận Bình hãy từ chức ! Đả đảo đảng cộng sản !" là thời điểm không thể quên đối với những người trẻ tham gia hôm ấy.

Tại Hoa lục, hơn ba năm sau khi đại dịch kết thúc, phong trào phản kháng đã chuyển sang một dạng khác : "tangping" (thản bình, nằm dài không làm gì cả) trong bối cảnh kinh tế khủng hoảng. Những người tranh đấu không đòi được bầu ra người lãnh đạo, mà những quyền tự do căn bản : tự do lập hội, tự do ngôn luận, tự do biểu tình. Li Ying nhận xét, "đàn áp khiến có cảm giác bị cô lập, nhưng có nhiều nhà ly khai tại Trung Quốc hơn là người ta tưởng".

Drone Ukraine khuấy động "Davos của Nga"

Về cuộc chiến tranh ở Ukraine, Libération ghi nhận "Trước thềm "Davos" của Nga, drone Ukraine tấn công Saint Petersburg". Hôm thứ Tư 03/06 các địa điểm năng lượng đã trở thành mục tiêu chỉ vài giờ trước khi Nga khai mạc Diễn đàn Kinh tế Quốc tế (SPIEF), một sự kiện lớn hàng năm thường được gọi là "Davos của Nga", mà Vladimir Putin dự kiến ​​tham dự. Vụ tấn công rõ ràng đã được lên kế hoạch từ trước.

Sáng thứ Tư, một cột khói dày đặc có thể nhìn thấy từ trung tâm thành phố, và những tiếng nổ lớn sau khi hàng chục drone tiến đánh các cơ sở hạ tầng công nghiệp ở ba quận của thành phố (Kronstadt, Kirovsky và Krasnoselsky) và vùng Leningrad. Thiệt hại nặng nhất là ở quận Luzhsky với bốn ngôi nhà bị hư hại nhưng không có thương vong. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết drone Ukraine đã tấn công cảng dầu lửa Saint Petersburg, một trong những cảng quan trọng nhất trên Biển Baltic.

Khu vực này có nhiều nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu dầu, vốn thường xuyên bị lực lượng Ukraine tấn công trong những tháng gần đây. Tổng thống Ukraine nhấn mạnh đó là những mục tiêu quân sự thuần túy, bao gồm căn cứ không quân Kronstadt. Tại Saint Petersburg, nơi hàng trăm người tham dự Diễn đàn bắt đầu đến, giao thông và liên lạc bị gián đoạn đáng kể vì drone. Khoảng 30 chuyến bay dự kiến ​​khởi hành từ sân bay Pulkovo đã bị hủy. Từ sáng sớm, cư dân thành phố này, bắt đầu nhận được tin nhắn cảnh báo về các mối đe dọa tiềm tàng và sự bất ổn của mạng internet di động.

Bằng cách nhắm vào Saint Petersburg - quê hương của Vladimir Putin - ngay trước khi Diễn đàn khai mạc, Ukraine làm sự kiện thường niên quan trọng này xấu đi ngay từ đầu. Các drone của Ukraine rơi cách trung tâm triển lãm lớn ở ngoại ô thành phố, nơi diễn ra sự kiện, chỉ 17 kilomet. Mặc dù đã mất uy tín kể từ năm 2022, và các bên tham gia phương Tây phần lớn đã được thay thế bởi "các nước phương Nam", Moskva vẫn trông cậy vào SPIEF để thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt là kinh tế Nga đang tập trung cho chiến tranh.

Lần đầu tiên từ nhiều năm sẽ có một phái đoàn chính thức của Mỹ. Đức cũng trở lại với các doanh nghiệp muốn bảo vệ các khoản đầu tư của họ tại Nga (hơn 100 tỉ euro) và duy trì vị thế của mình trong một thị trường ngày càng bị Trung Quốc cạnh tranh. Nếu hoạt động được, mạng xã hội Nga chắc chắn sẽ theo dõi các ngôi sao như diễn viên người Mỹ Steven Seagal vốn có cảm tình với Nga ; và Errol Musk, cha của người sáng lập SpaceX.

Kiev trước cơn mưa hỏa tiễn siêu thanh

Về phía Ukraine, Le Monde cho biết "Nga lợi dụng việc thiếu hỏa tiễn Patriot để tấn công Kiev và Dnipro bằng hỏa tiễn siêu thanh". Trong vụ oanh kích ồ ạt ngày 02/06 làm 23 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương, quân Nga dùng các loại hỏa tiễn mà chỉ có vũ khí Mỹ mới chặn lại được. Đêm hôm ấy, 41 hỏa tiễn tấn công vào lãnh thổ Ukraine trong đó có 33 hỏa tiễn đạn đạo Iskander-M và 8 hỏa tiễn hành trình Tsirkon. Tổng thống Volodymyr Zelensky kêu gọi đồng minh phương Tây cung cấp thêm nhiều vũ khí đánh chặn.

Hiện nay chỉ có hỏa tiễn loại PAC-3, được tập đoàn Mỹ Lockheed Martin sản xuất khoảng 50 chiếc một tháng dành cho các giàn Patriot mới hạ được hai loại hỏa tiễn trên của Nga, nhưng Hoa Kỳ đã dùng hết mấy trăm chiếc trong cuộc chiến Trung Đông. Phiên bản mới của SAMP/T Mamba NG do Pháp và Ý sản xuất đang trong giai đoạn thử nghiệm. Không có hỏa tiễn nào trong số 8 chiếc Tsirkon nhắm vào Kiev đêm đó bị bắn hạ, trong khi Ukraine chặn được 26/27 hỏa tiễn hành trình Kh-101, 3/5 hỏa tiễn Kalibr và 92% số drone tấn công tầm xa. Moskva biết rõ số vũ khí đánh chặn của Kiev đang cạn, và các thành phố lớn Ukraine sẽ còn bị nguy hiểm lâu dài.

Nhưng chuyên gia quân sự Ukraine Ievhen Dyky nhận xét Iskander-M không hiệu quả như quảng cáo, độ chính xác thay vì 8 mét thực tế là 200-500 mét. Kiev đang chuẩn bị triển khai chương trình hỏa tiễn đạn đạo. Đã có một loại hỏa tiễn được đặt tên là "Sapsan" nhưng chưa chuyển giao cho quân đội, hai dự án khác là FP-7 và FP-9 đang trong giai đoạn thử nghiệm. Kỹ nghệ quốc phòng Ukraine đã nhanh chóng đưa ra loại drone tầm xa để đánh vào các nhà máy lọc dầu Nga. Theo Le Monde, sớm muộn gì Moskva cũng sẽ phải chịu đựng chiếc boomerang quay trở lại phía mình khi sử dụng hỏa tiễn đạn đạo sát hại thường dân.

Chiến tranh "low cost" làm đảo lộn kỹ nghệ quốc phòng

Les Echos cho biết từ Kiev đến Abu Dhabi, các cuộc tấn công bằng những drone trị giá 20.000 đô la đang làm đảo lộn phương trình kinh tế của các tập đoàn kỹ nghệ quân sự lâu đời. Bên cạnh áp lực về chi phí, một sự tái cấu trúc quốc phòng đang dần hình thành. Các loại vũ khí "low cost" (chi phí thấp) hay thậm chí "low tech" (công nghệ thấp) đang chiếm ưu thế so với các giải pháp công nghệ cao đắt đỏ. Armin Papperger, ông chủ tập đoàn xe tăng Đức ở Düsseldorf nói : "Họ có các máy in 3D trong nhà bếp và làm ra các bộ phận của drone. Hoàn toàn khác với công nghệ của Lockheed Martin, General Dynamics hay Rheinmetall".

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã tóm tắt điều này một cách khéo léo : "Nếu mọi bà nội trợ ở Ukraine đều sản xuất được drone, thì mỗi người trong số họ đều có thể trở thành CEO của Rheinmetall". Giá cổ phiếu của nhà sản xuất xe tăng Panther đã bắt đầu giảm, một số nhà đầu tư đang nghi ngờ có nên đặt mua hàng loạt xe bọc thép đắt tiền. Với hơn 1.000 xe tăng Nga bị phá hủy trong chiến đấu, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine đã tận dụng "low cost", chỉ tiêu là dưới 1.000 đô la để tiêu diệt một kẻ thù.

Để giảm giá thành, Đức đặt hàng rốc-kết số lượng lớn, Không quân Mỹ cũng muốn có nhiều hỏa tiễn hành trình có giá rẻ bằng 1/6 Tomahawk. Theo nhà nghiên cứu Olivier Schmitt, cần có cả số lượng lẫn chất lượng, có thể tạo hiệu ứng bão hòa bằng cách hy sinh hàng ngàn xe tăng cũ và drone giá rẻ thay vì dùng vài chục chiếc Leopard 2 và phi cơ tiêm kích, sau đó khai thác khoảng trống trong năng lực phòng thủ của địch bằng các phương tiện high-tech. Vấn đề là tỉ lệ như thế nào. Olivier Schmitt cảnh báo, từ thuốc súng, đại bác đến cơ giới hóa, trong lịch sử tất cả những thay đổi trong chiến tranh đều đến từ việc giảm giá thành.

Bước đi táo bạo của Giáo hoàng Leo XIV

Tại Vatican, một phụ nữ ngoại đạo vừa được chọn làm người đứng đầu cơ quan truyền thông. Le Figaro cho rằng phía sau tính biểu tượng, còn là một bước ngoặt thực sự. Roma dưới cú sốc : Quyết định bất ngờ của Giáo hoàng Leo XIV hôm 02/06 đã làm giảm đi ảnh hưởng Ý tại Tòa Thánh. Đây là vụ bổ nhiệm táo bạo nhất của tân giáo hoàng người Mỹ kể từ khi được bầu lên. Bà Mariaq Montserrat Alvarado, biệt danh "Montse", là một người Mexico nhập tịch Mỹ, 39 tuổi ; nói tiếng Tây Ban Nha, Anh, Pháp. Với 550 nhân viên, bộ truyền thông có nhân sự đông đảo nhất và chiếm ngân sách lớn nhất của Tòa Thánh, trong đó có thể kể Radio Vatican, trang Vatican News có 40 ngôn ngữ…

Thụy My