Tử huyệt eo biển Trung Đông : Giá dầu phi mã dồn các cường quốc vào thế khó

Cú đánh chiếm chớp nhoáng của phe Houthi tại eo biển Bab el-Mandeb cùng việc tuyến đường ống chiến lược của Saudi Arabia bị tê liệt đã chính thức kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu mới. Giá dầu vượt ngưỡng lịch sử khiến Donald Trump chao đảo trước phòng phiếu và nước Pháp lo sợ bóng ma "Áo Vàng" trở lại. Moskva dội mưa bom tàn khốc tại Ukraine trong khi thanh niên Nga âm thầm di tản. Bắc Kinh khống chế thượng đỉnh BRICS.

Ảnh vệ tinh cho thấy cận cảnh thiệt hại tại đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Saudi Arabia - tuyến đường ống chạy ngang qua Bán đảo Ả Rập - sau vụ tấn công ngày 11/09/2026. via Reuters - VANTOR

Khủng hoảng dầu lửa : Trump gặp khó, bóng ma "Áo Vàng" trở lại ở Pháp

Libération ngày 15/09/2026 chạy tít trang nhất "Khủng hoảng dầu lửa : Giá dầu tăng vọt, Trump nao núng". Từ từ nhưng chắc chắn, cuộc chiến tranh do Donald Trump và Benjamin Netanyahou khởi động ở Iran đang gây bất ổn không chỉ trong khu vực mà cả ở Hoa Kỳ và Châu Âu. Eo biển Hormuz tê liệt, phe Houthi kiểm soát một phần lớn bờ biển Hồng Hải ở Yemen, khiến việc cung ứng dầu ngày càng khó khăn và giá dầu lửa cho đến nay trồi sụt bất thường, lại tăng vọt. Và không thể nào biết có thể kềm được giá hay không.

Việc dân quân thân Iran chiếm được eo biển chiến lược Bab el-Mandeb mới đây là thảm họa cho Saudi Arabia. Nhân dịp này Riyadh hiểu rằng không thể trông chờ vào sự giúp đỡ của đồng minh Mỹ, Trump hai lần khước từ khi thái tử Mohammed bin Salman cầu cứu. Điều này càng củng cố quyết tâm của vương quốc trong việc xem xét lại các liên minh chiến lược. Chẳng hạn hôm 07/08 Saudi Arabia đã ký "thỏa thuận Mecca" với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan.

Rõ ràng Donald Trump còn rất ít khả năng xoay sở tại khu vực này, trong bối cảnh các cử tri của ông bắt đầu mất kiên nhẫn trước tình trạng giá dầu diesel leo thang : lần đầu tiên trong lịch sử đã vượt quá 6 đô la một gallon. Trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ bắt đầu từ tuần tới tại một số bang. Tổng thống Mỹ thừa biết ông đang đối mặt với nguy cơ thất bại thảm hại tại các phòng phiếu, điều này khó lòng giúp cải thiện trạng thái tâm lý vốn bất ổn của ông, đồng thời làm dấy lên những mối lo ngại về tính minh bạch của cuộc bỏ phiếu.

Donald Trump không phải là nhà lãnh đạo phương Tây duy nhất phải đối mặt với sự bất mãn của người dân". Tại Pháp, giá dầu làm nhiều lãnh vực chao đảo, trên mạng xã hội đã có những lời kêu gọi xuống đường phản đối vật giá gia tăng tại nhiều thành phố. Một số còn đòi hỏi quay lại với phong trào Áo Vàng trong tháng 10. Một cơn thịnh nộ mà dường như rất nhiều ứng cử viên tổng thống đang chật vật tìm lời giải, ngoại trừ - thật đáng buồn - những người theo xu hướng bài xích thể chế cầm quyền, theo Libération.

Đường ống Đông - Tây tê liệt : Saudi Arabia bên bờ vực suy thoái

Les Echos nhận xét "Đến lượt kinh tế Saudi Arabia lung lay". Eo biển Hormuz hầu như đóng, eo biển Bab el-Mandeb ở cửa ngõ Hồng Hải bị phe Houthi kiểm soát, và nay đường ống nối vịnh Ba Tư với Hồng Hải cũng phải đóng sau khi drone từ Iraq tấn công. Vào tháng Tám, Cơ quan Năng lượng Quốc tế ước lượng Saudi Arabia sản xuất gần 6 triệu thùng dầu một ngày, chỉ bằng phân nửa năng lực.

Cho đến nay, kinh tế Saudi Arabia vẫn chống chọi được tốt hơn các nước khác như Kuwait, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất. Riyad có thể tránh được eo biển Hormuz, vận chuyển phần lớn sản lượng bằng đường ống chạy xuyên qua đất nước từ đông sang tây đến cảng Yanbu ở Hồng Hải. Kinh tế nước này cũng bắt đầu đa dạng hóa. Nhưng sự cố cuối tuần qua đã thay đổi tất cả, đường ống đông tây bị đóng là mỗi tuần GDP của Saudi Arabia mất 0,3%. Và nếu tình hình kéo dài, sẽ rơi vào suy thoái kể từ cuối tháng Mười. Câu hỏi lớn khác là liệu Saudi Arabia có chận được bước tiến của Houthi hay không.

Ấn-Trung : Cú bắt tay dè dặt và tham vọng bá quyền của Bắc Kinh

Trong khi đó "Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS, Tập Cận Bình bắt đầu xích lại gần Narendra Modi một cách dè dặt". Le Figaro nhận thấy Trung Quốc tạm gác xung đột biên giới ở Himalaya, khẳng định vị thế bá quyền tại khối các nước mới trỗi dậy. Hai nhà lãnh đạo chỉ bắt tay nhau, chứ không có dạ yến tưng bừng. Ông Tập khẳng định hai người khổng lồ Châu Á "là đối tác chứ không phải đối thủ". Hội nghị này đánh dấu bước khởi đầu trong việc hâm nóng trở lại quan hệ.

Con voi Ấn Độ luôn nghi ngại con rồng Trung Hoa – đối tác chủ chốt của địch thủ Pakistan. Sự hiện diện của Tập Cận Bình chỉ được xác nhận vào giờ chót, chuyến đi gấp rút đến gặp Vladimir Putin và đồng nhiệm Iran Massoud Pezechkian, đã khẳng định vị thế thống trị của Bắc Kinh trong khối BRICS chống phương Tây. Và nhân đó đả kích Hoa Kỳ, đang chao đảo với cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz.

Dù vậy, khối BRICS vẫn không hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của Bắc Kinh. Khối này gồm các quốc gia đầy dị biệt, từ Brazil, Saudi Arabia cho đến Thổ Nhĩ Kỳ - một thành viên của NATO - không thống nhất nổi về chiến tranh ở Iran cũng như tại Ukraine. Giáo sư Đồ Tân Tuyền (Tu Xinqan) Đại học Kinh tế và Thương mại Quốc tế Bắc Kinh nhận định : "BRICS không phải là một liên minh. Trong đó nhiều quốc gia thân cận với Mỹ như Ai Cập hay Saudi Arabia". Với New Delhi, ông Tập cố gắng dẫn dụ các đối tác dựa vào các tiến bộ công nghệ, đề nghị một "khu vực trí thông minh nhân tạo (AI) mã nguồn mở" để chống lại các mô hình khép kín của Anthropic hay OpenAI của Mỹ, nhưng các nước có vẻ không hào hứng.

Đối với các nhà chiến lược đỏ, hòa dịu với Ấn Độ nằm trong khuôn khổ cuộc so găng với Mỹ, với một mùa thu dày đặc hoạt động ngoại giao. Sau Kyrgyzstan và Ai Cập, Tập Cận Bình liên tục di chuyển trong lúc nhà lãnh đạo "Nước Mỹ trên hết" bận rộn với Iran và bầu cử giữa kỳ. Chuyên gia Jean-Pierre Cabestan nhận xét ông Tập công du nhiều để tăng cường vị thế trước cuộc gặp Trump, và ngăn cản mọi dấu hiệu xích lại gần Mỹ tại các nước trong khu vực. Với tổng sản phẩm nội địa trên đầu người gấp 2,5 lần, Bắc Kinh sẽ tiếp tục coi thường New Delhi trong một thời gian dài nữa.

Oanh tạc diện rộng : Moskva nhắm vào cấu trúc quốc gia Ukraine

Liên quan đến chiến tranh Ukraine, Le Figaro đánh giá "Các vụ oanh tạc có hệ thống của Nga tiến gần Châu Âu một cách nguy hiểm". Bốn năm rưỡi trôi qua, Nga vẫn không chiếm được toàn bộ Donbass như mong muốn. Bế tắc về chiến thuật ngoài mặt trận, Moskva tìm cách làm yếu đi toàn bộ nền kinh tế Ukraine.

Không chọc thủng nổi phòng tuyến, quân Nga nhắm vào quân đội của đối thủ ít hơn là cấu trúc đất nước Ukraine., Nga oanh tạc bất kể ngày đêm. Tranh thủ lúc Kiev thiếu hỏa tiễn đánh chặn, Moskva chuyển dịch từ tư duy tiêu hao lực lượng quân sự sang chiến lược cưỡng ép. "Các cuộc oanh tạc bằng hỏa tiễn và drone của Nga giờ đây nhắm vào toàn bộ cấu trúc nền tảng của xã hội Ukraine : từ hệ thống năng lượng, nguồn cung cấp nước, các trạm xăng, cho đến những nhà kho dược phẩm hay thực phẩm… Những kệ hàng siêu thị bắt đầu thưa thớt.

Các cảng biển và tàu bè chở lúa mì của Ukraine trên Hắc Hải một lần nữa trở thành mục tiêu, làm tổn hại nghiêm trọng đến một trong những nguồn thu kinh tế chủ lực. Các trục lộ giao thông huyết mạch cũng bị nhắm tới : một con đường cao tốc dẫn sang Ba Lan đã bị tấn công. Hôm Chủ nhật, ngay sau khi các phái đoàn nước ngoài rời Kyiv vì vừa tham dự Diễn đàn YES – một diễn đàn quốc tế cấp cao, một tuyến đường sắt đã bị phá hoại chỉ cách biên giới hai kilomet. Nhiều yếu nhân như cựu thủ tướng Anh Boris Johnson hay cựu giám đốc CIA David Petraeus đã buộc phải chuyển sang tàu khác.

Điện Kremlin mưu toan cô lập Kiev

Đại diện ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas tố cáo vụ oanh kích này nhằm gây sợ hãi cho những nước phương Tây, khiến các viên chức không dám đến Kiev để bày tỏ sự ủng hộ. Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot lên án mưu toan đe dọa các đối tác của Ukraine. Le Figaro nhắc lại, hồi tháng Tám chiếc cầu nối Ukraine với Moldova đã bị oanh tạc. Nga muốn cô lập Ukraine cả về địa lý, và đang theo đuổi chiến lược khủng bố thường dân – mà Ukraine không muốn áp dụng. Không chỉ gây ảnh hưởng tâm lý khi gây rối đời sống thường nhật, Moskva muốn phá hoại kinh tế và tác động đến các nhà máy vũ khí.

Cách đây vài tháng, mỗi ngày khoảng 10.000 drone Nga tấn công vào tất cả chiến tuyến trong "kill zone", và nay là 16.000. Tuần trước, Nga phóng sang 2.100 drone loại Shahed, 1.700 quả bom lượn và 78 hỏa tiễn. Các drone Geran nay có động cơ phản lực khó chặn hơn, hỏa tiễn được sản xuất khoảng 100 chiếc mỗi tháng, đang chuẩn bị ra phiên bản mới của hỏa tiễn đạn đạo Iskander có tầm bắn 1.000 kilomet. Chuyên gia Marcus Welsh của CSIS phân tích, hệ quả từ chiến dịch leo thang của Nga không diễn ra lập tức. Bởi vì logic của chiến lược cưỡng ép nhắm vào các điều kiện lâu dài về chiến đấu, tái thiết, quản trị và đàm phán của một quốc gia.

Cuộc chiến giành giật bầu trời của ngành đường sắt Ukraine từ trong boong-ke

Riêng trong lãnh vực giao thông, Le Figaro mô tả "Từ một boong-ke, công ty đường sắt quan sát bầu trời". Kể từ khi đóng cửa không phận Ukraine ngay từ đầu cuộc xâm lăng, đường sắt đã thay chân để nối liền đất nước với phần còn lại của thế giới. Những gia đình bị chia cách vì chiến tranh, các nhà hoạt động nhân đạo, nhà ngoại giao, chính khách đều dùng xe lửa để đến Kiev. Những chuyến xe lửa cũng là mối liên hệ duy nhất giữa mặt trận miền đông với hậu phương ở miền tây.

Moskva rất hiểu điều đó và những tháng gần đây, drone Nga điên cuồng tấn công vào các toa tàu chở hàng cũng như chở khách. Chính từ một trong các trung tâm giám sát nằm trong một boong-ke tại một địa điểm bí mật ở Kiev, mà chuyến tàu chở các viên chức cao cấp Châu Âu đã tránh được thảm họa. Cảnh báo được đưa ra kịp thời, phải mất từ 3 dến 7 phút để sơ tán hành khách trước khi drone bay đến.

Trên tuyến Odessa-Kiev, thường là tàu đêm, nay thường phải xuống khỏi toa năm, sáu lần để chờ drone Shahed hay Geran bay qua trên đầu. Tuy làm chậm trễ, nhưng theo Oleksandr Pertsovsky, giám đốc công ty đường sắt UZ, giúp tránh được thương vong "trong 99% trường hợp". Trong số 160.000 công nhân, đã có 59 người thiệt mạng ở nơi làm việc kể từ đầu cuộc xâm lăng. Mới đây một hỏa tiễn đạn đạo đã tấn công một nhà kho chứa các đầu máy, lực lượng phòng không không có phương tiện bắn chặn nên 8 công nhân đã tử thương.

Trước giờ bỏ phiếu, thanh niên Nga âm thầm tìm đường lánh nạn

Trước nguy cơ leo thang chiến tranh, Le Monde cho biết "Tại Nga, nam giới trong độ tuổi động viên cố gắng chạy ra nước ngoài". Những công dân bình thường không muốn bị ném vào một cuộc chiến không hồi kết. Một số đã mua vé máy bay, sẵn sàng ra đi nếu lệnh tổng động viên được ban hành sau kỳ bầu cử Quốc Hội từ 18 đến 20/09.

Gruzia, Armenia và Serbia được nhắm đến nhiều nhất. Ba nước này không đòi hỏi visa đối với người mang hộ chiếu Nga. Tại Tbilissi, thủ đô Gruzia, hiệp hội The Ark ghi nhận trong tháng Tám số người muốn chạy sang tăng gấp mười, đặc biệt là những người trong ngành y. Tại Armenia, Oleg Novikov, điều phối viên của một hiệp hội chuyên hỗ trợ lính Nga đào ngũ, cho biết nhận được lời kêu cứu của nhiều thanh niên sắp tốt nghiệp. Giá nhà ở thủ đô Erevan đã tăng lên.

Khác với đợt chạy trốn quy mô năm 2022, những người chạy sang Armenia không chỉ từ Nga mà còn từ Gruzia vì chính quyền nước này xích lại gần Moskva. Tuy chỉ có 50.000 trên tổng số 200.000 người Nga di tản ở lại Armenia – đa số tìm cách chạy tiếp sang Châu Âu – nhưng giới công nghệ đã giúp mang lại thu nhập lớn. Một khác biệt nữa so với 2022 làn sóng di cư "đang diễn ra một cách lặng lẽ và có tổ chức" - theo một hiệp hội. Tuy Vladimir Putin nhiều lần cải chính tin đồn tổng động viên, nhưng hệ thống đăng ký điện tử đã được tăng cường từ tháng 8/2025, tất cả nam giới đủ điều kiện động viên đều đã được liệt kê. Một khi Putin ra lệnh, mọi thứ đã sẵn sàng.

Thụy My