Tổng thống Volodymyr Zelenskiy ôm Đặc phái viên Hoa Kỳ Steve Witkoff, bên cạnh Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb tại Oslo, Na Uy, ngày 20/10/2026. NTB/Heiko Junge/thông qua Reuters.

Châu Âu tìm cách hòa giải rạn nứt Zelensky - Trump

Les Echos ngày 21/10/2026 nhận định "Xung khắc giữa Volodymyr Zelensky và Donald Trump khiến Ukraine và Châu Âu gặp khó". Giờ đây đến lượt Na Uy và Phần Lan nối lại đàm phán ngoại giao, hy vọng xoa dịu căng thẳng giữa hai nguyên thủ Ukraine và Hoa Kỳ. Hôm thứ Ba tại Oslo, ông Zelensky đã gặp thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre, tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, một trong số ít các nhà lãnh đạo Châu Âu vẫn còn được Donald Trump lắng nghe, và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff.

Sau một tuần lễ náo động với một loạt quyết định của tổng thống Mỹ có lợi cho Nga, viễn cảnh một thỏa thuận hòa bình giữa Moskva và Kiev lùi xa. Nhiều nước Châu Âu nay lo ngại quan hệ giữa Zelensky và Trump không còn cứu vãn được nữa, khiến Ukraine có thể bị buộc phải chấp nhận cách giải quyết vô cùng thiệt thòi trong cuộc kháng chiến.

Đàm phán vừa mới bắt đầu thì tổng thống Mỹ đã cảnh báo khi trao đổi với báo chí tại Nhà Trắng : "Zelensky phải có ý chí chấm dứt cuộc chiến này, nếu không kết cục sẽ rất tồi tệ". Trước mắt, tổng thống Ukraine chỉ hoan nghênh việc cung cấp trở lại thông tin tình báo, nhờ đó có thể được báo trước các vụ bắn hỏa tiễn đạn đạo của Nga. Ông nói "rất biết ơn phía Mỹ", đồng thời tiếp tục đòi được tham gia mọi cuộc thương lượng liên quan đến tương lai đất nước mình.

Hợp đồng diesel và dấu hỏi về sự bội phản đồng minh của Washington

Trump vẫn ngày càng gay gắt đối với Zelensky. Ông khẳng định "Hoa Kỳ cho Ukraine rất nhiều nhưng chẳng nhận lại gì cả", và còn nói là "Nga có thái độ đúng đắn với Ukraine". Bất chấp những đợt hỏa tiễn đạn đạo hàng ngày rơi xuống các thành phố Ukraine ! Donald Trump có vẻ đã đứng hẳn về phía Nga : Kiev không được tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, nhưng Moskva khủng bố thường dân thì Mỹ không phản ứng. Zelensky phải ra đi nhưng Putin thì không. Và điều kỳ lạ là kết nối Starlink trên bầu trời Ukraine bị đình trệ, hỏa tiễn Mỹ không còn được giao tuy đã được Châu Âu chi trả…

Việc phản bội đồng minh khiến ngay trong phe Cộng Hòa cũng bất mãn : mười mấy thượng nghị sĩ Cộng Hòa đã gởi thư cho tổng thống phản đối thỏa thuận diesel. Điện Kremlin chừng như đã thành công khi dùng các hợp đồng kinh tế béo bở làm mồi nhử. Bên cạnh đó Moskva còn gợi ý một cuộc gặp giữa Vladimir Putin, Donald Trump và Tập Cận Bình. Việc này nếu diễn ra sẽ là một thắng lợi rất lớn cho Putin vì được nâng lên ngang hàng với hai đại cường.

Le Monde phê phán "Ukraine : Sự phản bội của Donald Trump". Trước viễn cảnh thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Trump đã chọn lựa hy sinh thường dân Ukraine với ảo tưởng mua dầu diesel Nga sẽ làm giảm giá. Được tiền bạc Mỹ nuôi dưỡng, cỗ máy giết người của Nga sẽ hoạt động hết công suất. Sự bội phản này sẽ được tính bằng sinh mạng của con người trong những thành phố bị oanh tạc không ngơi nghỉ. Cách đây không quá lâu, một tổng thống Hoa Kỳ được coi là "nhà lãnh đạo của thế giới tự do", thừa hưởng từ thời chiến tranh lạnh. Nhưng hai chữ tự do cũng như dân chủ đã biến mất trong vốn từ của Washington thời Donald Trump. Lịch sử sẽ ghi nhớ !

Hắc Hải : Nga dùng vũ khí lương thực thách thức NATO

Trong khi đó "NATO đối mặt với mối đe dọa Nga ở Hắc Hải", khi trong mười ngày đã có sáu vụ drone tấn công vào các tàu chở hàng, làm trên 20 thủy thủ thiệt mạng hoặc mất tích, nhiều tàu bị chìm. Liên minh Bắc Đại Tây Dương họp lại hôm qua hứa sẽ gia tăng phương tiện giám sát, tình báo và điều tra cho Romania và Bulgaria.

Theo Le Figaro, khi nhắm vào các tàu chở ngũ cốc, Nga tìm cách bóp nghẹt Ukraine vì 90% sản lượng được vận chuyển qua Hắc Hải. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tố cáo "hành động tội phạm", vừa gây thiệt hại cho các nước liên quan vừa bỏ đói các nước Châu Phi, Ai Cập và những nước nghèo nhập khẩu ngũ cốc. Đại diện ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas lên án Moskva "dùng lương thực làm vũ khí". Gây rối Hắc Hải cộng với việc phong tỏa eo biển Hormuz và Bab al-Mandab đã tạo nên một trận phong ba cho thương mại thế giới.

Các nhà lãnh đạo Romania và Bulgaria đã đề nghị tổng thư ký NATO Mark Rutte và tướng Mỹ Alexus Grynkewich, tổng tham mưu trưởng lực lượng NATO ở Châu Âu hỗ trợ, theo Điều 4 của hiệp ước. Các nghị sĩ Châu Âu như ông Adrian-George Axinia (Romania) đòi hỏi Liên Hiệp Châu Âu và NATO hành động khẩn cấp. Tobias Cremer (Đức) nhấn mạnh "Putin sao chép chiến thuật khủng bố của chế độ Iran ở eo biển Hormuz", Sergey Lagodinsky (Đức) tố cáo "Không thể nói là chiến tranh đa diện khi người ta đốt tàu (dân sự). Chúng ta đang trong tình thế trước chiến tranh với Nga".

Cựu nhà báo RFI trở thành thủ tướng Romania

Libération cho biết ông Luca Niculescu được bầu làm thủ tướng "để đưa Romania ra khỏi ngõ cụt". Hôm 20/10, ông được Quốc hội Romania bầu lên, năm tháng sau kiến nghị bất tín nhiệm làm chính phủ Ilie Bolojan của đảng Quốc gia tự do (PNL) sụp đổ. Phải mất ba lần lập chính phủ thất bại, rốt cuộc một khuôn mặt trung dung được các bên đồng ý chọn lựa, chấm dứt tình trạng tê liệt lâu nay. Ông Luca Niculescu từng là trưởng ban tiếng Romania của RFI đồng thời là thông tín viên của Libération, sau làm đại sứ Romania tại Pháp, và không tham gia bất cứ đảng phái nào.

Nhà phân tích Razvan Petri lưu ý, Luca Niculescu chưa hề có kinh nghiệm chính trường, đứng đầu một chính phủ thiểu số, có thể mang lại một khuôn mặt nhân văn hơn cho một chính quyền ít được ưa thích. Bên cạnh khó khăn kinh tế, một hồ sơ nhạy cảm khác là an ninh. Nằm gần Ukraine, Romania đối mặt với những vụ xâm nhập thường xuyên của drone Nga. Nhận thức được những khó khăn đang chờ đợi mình, Luca Niculescu đang cố gắng trấn an công chúng : "Tôi không hứa hẹn điều kỳ diệu, nhưng tôi hứa hẹn sự nghiêm túc".

Gọng kìm Hormuz : Mưu toan tính thao túng giá năng lượng của Iran

Liên quan đến Trung Đông, Le Monde ghi nhận "Áp lực Iran gia tăng tại eo biển Hormuz". Sau một thời gian tạm lắng, các vụ tấn công của Tehran nay mở rộng tại vùng vịnh Ba Tư. Theo báo cáo mới nhất của United Kingdom Maritime Trade Operation (UKMTO) tuần trước đã có 12 vụ tấn công trong đó 10 vụ ở eo biển Hormuz, hai vụ còn lại ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Nhà phân tích Peiman Salehi ở Tehran giải thích, những ngày gần đây, Iran leo thang để làm tăng giá năng lượng trước bầu cử Mỹ với hy vọng làm Donald Trump thất bại trước phe Dân Chủ. Áp lực chính trị nội bộ lên tổng thống Mỹ sẽ giúp Tehran rảnh tay hơn. Mohsen Rezai, thư ký Hội đồng An ninh Tối cao Iran, loan báo sẽ lập ra một đặc khu trên biển bên ngoài eo biển Hormuz, trải rộng từ đường biên phong tỏa của Hải quân Mỹ cho đến vịnh Ba Tư.

Hồi mùa hè, khi giá một thùng dầu trên 100 đô la, Tehran không cần phải gia tăng tấn công. Nhưng khi Hoa Kỳ, với sự trợ giúp của Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất và Oman, biến hành lang phía nam hữu dụng hơn, tạo điều kiện cho các nhà sản xuất dầu lửa trong khu vực, giá dầu bắt đầu giảm xuống. Hồi tháng 9, nhiều viên chức Mỹ khẳng định eo biển đã mở, chẳng cần phải nhượng bộ Iran. Phe Houthi, đồng minh của Tehran ở Yemen vào cuộc, đe dọa cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến hàng hải.

Nghịch lý Trung Đông : Thế bế tắc của "kẻ mạnh"

Les Echos phân tích "Sự bất lực của những kẻ mạnh ở Trung Đông". Tác giả Dominique Moisi nhận thấy Tehran đã yếu hẳn đi, thậm chí coi như phá sản sau gần 8 tháng chiến tranh, phe Houthi gánh chịu những thiệt hại rất lớn từ khi Saudi Arabia can thiệp năm 2015. Nhưng nhờ lãnh thổ rộng lớn (Iran rộng gấp ba Pháp, Yemen thì gần bằng nước Pháp), các tay súng Houthi và Iran có thể kháng cự. Họ lẩn vào một địa hình được nắm rõ, và quyết tâm dựa trên tinh thần dân tộc chủ nghĩa và cuồng tín rất khó bẻ gãy. Nếu kẻ yếu mạnh hơn, thì kẻ mạnh lại có những điểm yếu. Saudi Arabia chi số tiền khổng lô (83 tỉ đô la năm 2025) bằng 1/8 chi tiêu quốc phòng của cả thế giới, nhưng không nhấn chìm được Houthi dưới mưa bom, và dường như muốn giao việc bảo vệ an ninh cho đồng minh cũ Mỹ hay đồng minh mới Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan.

Về kinh tế, Le Figaro giải thích "Dầu lửa, hàng đổi hàng và bitcoin : Làm thế nào Tehran sống sót dưới trừng phạt". Tuy chế độ chưa hề tỏ dấu hiệu đầu hàng, nhưng 90 triệu người dân Iran phải trả giá. Lạm phát vượt quá 73%, đồng rial chưa bao giờ mất giá đến thế, cúp điện xảy ra thường xuyên.

Còn đối tác Trung Quốc của Iran thì nền kinh tế đang đứng trước một tình trạng mất quân bình kéo dài, theo Le Monde. Chỉ nhờ xuất khẩu công nghệ và thặng dư thương mại mới khắc phục được phần nào. Tỉ lệ tăng trưởng trong quý II/2026 thấp nhất từ ba năm qua. Tiêu thụ nội địa vẫn thấp, khủng hoảng địa ốc tiếp diễn. Tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên lên đến 18,9%, dù chỉ cần làm việc một tiếng đồng hồ mỗi tuần là đã không tính vào số thất nghiệp trong thống kê.

Bạo loạn tại Pháp : Khi không gian dân chủ bị ô nhiễm bởi những thuật toán thù hận

Bạo loạn ở Pháp vẫn là chủ đề lớn của các báo. La Croix chạy tít trang nhất "Bạo lực dưới thuật toán" (algorithms), nêu ra vai trò của các mạng xã hội trong các vụ cướp phá ngày 17/10 trên cả nước. Trong bài xã luận "Những kẻ vô trách nhiệm", nhật báo mỉa mai : Chiêu trò tinh vi nhất của quyền lực là thuyết phục bạn rằng họ chẳng có quyền gì cả.

Đành rằng các nền tảng được lập ra từ bên kia đại dương đã phát triển từ 20 năm qua, thậm chí xâm nhập không gian công cộng của nước Pháp. Sẽ buồn cười nếu khẳng định mạng xã hội đã tạo ra các vụ nổi dậy hôm 17/10, vì biểu tình đã có trước Facebook và không đợi đến Snapchat ra đời thì vua Pháp mới bị trảm. Nhưng chưa thể đủ để phủi trách nhiệm. Nghị sĩ Châu Âu Raphaël Glucksmann cáo buộc mạng xã hội kích thích người ta bắt chước, cựu thủ tướng Gabriel Attal thậm chí còn đòi "phong tỏa tạm thời" nếu cần. Nhưng đó chỉ là những tiếng nói lẻ loi.

Nhân danh tự do ngôn luận, Tham chính Viện cho rằng quân đội ngưng mạng xã hội trong vụ nổi dậy ở Tân Calédonie năm 2024 là bất hợp pháp. Dù có thể hiểu được về mặt pháp lý, nhưng lại là một sai lầm chính trị lớn, đã giúp các mạng xã hội của Mark Zuckerberg, Elon Musk… phủi bỏ trách nhiệm, từ vụ tấn công đồi Capitol đến tin giả trong chiến dịch Brexit. Họ chẳng làm gì cả, chỉ tạo ra những thuật toán để lan truyền những ngôn từ thù hận, sai trái… theo quy mô công nghiệp ; gây ô nhiễm những trao đổi dân chủ, làm lợi cho các phe cực đoan vì mô hình kinh tế của các nhân tố tư nhân này dựa trên sự phân cực. Theo nhật báo, như vậy đã đủ để tỉnh thức, củng cố các quy định Châu Âu hiện có.

Thụy My