Dưới sức ép của Mỹ, tổng thống Ukraine chấp nhận tổ chức bầu cử nếu an ninh được bảo đảm

Bên cạnh thời sự nước Pháp là việc Quốc hội thông qua ngân sách, chiến tranh ở Ukraine được báo chí Pháp phân tích trên nhiều khía cạnh. Trung Quốc làm biến đổi vĩnh viễn môi trường ở Đông Nam Á cũng là vấn đề đáng chú ý.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky được thủ tướng Anh Keir Starmer đón tiếp tại số 10 Downing Street, Luân Đôn, Anh, ngày 08/12/2025. Reuters - Isabel Infantes

Zelensky chấp nhận bầu cử dù nhiều rủi ro

Liên quan đến Ukraine, Le Figaro cho biết "Dưới áp lực của Trump, Zelensky sẵn sàng tổ chức bầu cử tổng thống", nếu Mỹ và Châu Âu bảo đảm về an ninh cho Ukraine. Để ra khỏi bế tắc, Volodymyr Zelensky chấp nhận đặt cược tương lai của mình. Donald Trump vốn không ngừng nói theo giọng điệu của Vladimir Putin rằng tổng thống Ukraine "bất hợp pháp", coi Zelensky là "vật cản" cho việc đối thoại với Kremlin, gọi ông là "nhà độc tài không được bầu lên". Moskva mở cờ trong bụng, nói rằng tổng thống Trump đã đề cập đến "nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến".

Zelensky không muốn bị mất đi sự hỗ trợ của Mỹ về tình báo và phòng không, nhưng tổ chức bầu cử trong khi chiến cuộc đang ác liệt sẽ rất nhiều rủi ro, và bị cấm theo lệnh thiết quân luật. Gần 6 triệu người đã phải chạy khỏi Ukraine, 3 triệu người sơ tán trong nước, quân Nga chiếm đóng 20% lãnh thổ. Ngay cả nếu ngưng bắn, Moskva có thể tấn công tin học, tung ra những chiến dịch bóp méo thông tin, thao túng tâm lý như đã nhiều lần chứng tỏ. Thiết quân luật được dỡ bỏ sẽ khiến các nhân vật thân Nga tái xuất hiện trên chính trường, giành chiến thắng nơi phòng phiếu - tuy không thắng nổi trên chiến trường. Mưu toan can thiệp bầu cử ở Romania và Moldova từng cho thấy khả năng lũng đoạn của Kremlin. 

La Croix nhận xét, "Volodymyr Zelensky từ nay đơn độc ở Ukraine". Chánh văn phòng tổng thống phải ra đi, đánh dấu thất bại của cách điều hành dựa vào một nhóm nhỏ người thân tín và việc tiến cử những người từng làm việc chung trong công ty Kvartal 95. Một sự kiện mang tính biểu tượng nhưng lặng lẽ là hôm 14/11, các cổ đông công ty sản xuất phim ảnh Kvartal 95 do Zelensky sáng lập đã đăng ký một công ty mới mang tên Kvartal UA. Mục đích là giữ khoảng cách với người đồng thành lập là Timour Minditch, bạn thân của Volodymyr Zelensky, đang là trung tâm của xì-căng-đan tham nhũng được tiết lộ bốn ngày trước đó. Nhất là tên của hãng không còn bị gắn liền với hệ thống quản trị sau 2019, trong đó tình bạn và sự gần gũi với tổng thống được coi trọng hơn năng lực, kinh nghiệm.

Diều hâu Nga khiêu chiến Châu Âu

Trong khi đó Le Figaro cho biết "Tại Nga, những con diều hâu đã chuẩn bị cho cuộc chiến sắp tới với Châu Âu". Cố vấn chính trị Kremlin, Serguei Karaganov tuần trước đã lớn tiếng đe dọa khi trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Nga Pervyj Kanal, được tạp chí Le Grand Continent ghi lại. Ông ta tuyên bố : "Cuộc chiến đã bắt đầu, địch thủ thực sự của chúng ta là Châu Âu chứ không phải Ukraine". Tuy không phải là người thân tín của Putin, nhưng sau câu nói trên là các cuộc tấn công đa diện vào Châu Âu tăng vọt : drone xâm nhập, tiêm kích bay vào không phận Baltic, bom đặt dưới đường sắt Ba Lan, tin tặc…

­Financial Times khẳng định Châu Âu đã phá vỡ được nhiều âm mưu như làm xe lửa chở đầy khách bị trật đường rầy, thả chất độc vào hồ nước, phá đập… Chuyên gia Keir Giles của Chattam House lưu ý, công chúng chỉ biết được "phần nổi của tảng băng" mà thôi. Mục đích tấn công luôn nhằm làm dân chúng hoảng sợ, gây áp lực lên chính phủ để thôi ủng hộ Ukraine. Nhà nghiên cứu Tatiana Kastoueva-Jean của IFRI phân tích, cho đến nay Nga nghĩ rằng Mỹ là trở ngại chính, nhưng giờ xác định là Châu Âu.

Trước mắt, Kremlin nhắm vào Ukraine, đòi nhường lại những phần đất vẫn chưa chiếm được bằng vũ lực. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cảnh báo, nếu nhượng Donetsk cho Moskva, sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Nga tấn công mạnh hơn sau này. Chính Karaganov cũng khẳng định ngưng bắn chỉ là giải pháp tạm thời để dấn lên. "Nga là một đất nước của chiến tranh, chưa bao giờ biết cách sống ngoài tình trạng chiến tranh. Tham gia chiến đấu nằm trong gien của người Nga" - kể cả chống lại Liên Hiệp Châu Âu và NATO. Với sự hỗ trợ của Donald Trump và phe MAGA : Mỹ rút khỏi Châu Âu sẽ tạo ra cả một đại lộ cho Vladimir Putin tung hoành.

Tịch thu tài sản phong tỏa của Nga hay không ?

Về tài chánh cho Kiev, Les Echos cho biết "Viện trợ quân sự của Châu Âu khó thể thay thế được Hoa Kỳ". Theo Viện Kiel, từ đầu mùa hè, viện trợ của 27 nước Liên Hiệp Châu Âu cộng với Anh và Na Uy vào khoảng 2 tỉ đô la mỗi tháng so với lúc trước là 5 tỉ đô, thấp nhất từ bốn năm qua. Trong khi đó Châu Âu vẫn còn do dự về việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa.

Liệu thủ tướng Bỉ, người đang nắm trong trong tay tương lai tự chủ chiến lược của Liên hiệp Châu Âu, liệu có dám quyết định hay không - Les Echos đặt câu hỏi. Cựu thị trưởng Anvers, trở thành thủ tướng Bỉ vào tháng Hai nhờ những thương lượng gay gắt, nay là trung tâm chú ý. Vai trò của ông Bart de Wever, khiến bà Ursula von der Leyen và thủ tướng Đức Friedrich Merz, phải tổ chức bữa ăn tối để cố thuyết phục, và ông cũng sẽ là ngôi sao trong hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu ngày 17 và 18/12. Bỉ lo sợ bị Nga trả đũa, đòi hỏi những bảo đảm chắc chắn của các quốc gia thành viên.

Sở dĩ phải chờ đến gần bốn năm mới nêu ra, là vì việc sử dụng 140 tỉ euro của Nga bị phong tỏa lâu nay vẫn là đề tài cấm kỵ. Liên Hiệp Châu Âu, trung thành với nhà nước pháp quyền, chỉ dùng đến tiền lời sinh ra để viện trợ cho Ukraine. Nhưng từ khi Donald Trump quay lại Nhà Trắng, Châu Âu phải đối mặt với sự rút lui của Washington. Gánh nặng tài chánh lâu nay vẫn chia sẻ, giờ đây đặt lên một mình EU, còn về chính trị, bản kế hoạch 28 điểm gây sững sờ. Kế hoạch của thủ tướng Merz vừa là lời đáp, vừa đánh dấu một giai đoạn quan trọng : khởi động tự chủ chiến lược của cựu lục địa. Một động thái căn cơ, có thể tiếp diễn trong kinh tế và công nghệ.

Đây sẽ là thông điệp gởi đến Washington, và điều này cho thấy Châu Âu trực tiếp đối đầu Với Moskva. Đối với công dân Liên Hiệp Châu Âu, chứng tỏ rằng cái giá của cuộc chiến không thể do người đóng thuế Châu Âu trả, mà kẻ đã gây chiến phải chi ra. Nhưng bước ngoặt này trước hết phải bắt đầu từ Bart de Wever. Riêng Le Monde quan tâm đến đoàn tàu ma của Nga, đang bị nhiều nước tìm cách giới hạn, truy lùng những nhóm chuyên thương lượng với một số quốc gia nhỏ để thuê cờ.

Quốc Hội Mỹ chưa sẵn sàng quay lưng với Châu Âu

Bên cạnh đó, cũng có một tin vui là "Tại Washington, Quốc hội phản đối việc giảm hẳn quân Mỹ ở Châu Âu". Les Echos nhận thấy Quốc hội Hoa Kỳ chưa sẵn sàng quay lưng với Châu Âu. Phiên bản cuối cùng của luật quốc phòng 2026, vừa được Hạ Viện thông qua đã hạn chế phạm vi của Lầu Năm Góc về vấn đề quân Mỹ viễn chinh. Văn bản trên 3.000 trang là kết quả thỏa hiệp giữa hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ, và giữa Hạ Viện với Thượng Viện.

Khoảng mười mấy sắc lệnh của Donald Trump đã được chuẩn y, trong đó có việc triển khai quân ở biên giới Mêhicô, và "Golden Dome" (Vòm Vàng), chống chính sách đa dạng, công bằng, hòa nhập (DEI) trong quân ngũ. Nhưng Hạ Viện nhân đó phản ứng với National Defense Authorization Act (NDAA) liên quan đến vị thế của Hoa Kỳ trên thế giới, được mô tả trong chiến lược quốc phòng mới.

Các đại biểu cảm thấy khó xử trước ưu tiên của chính quyền Donald Trump tại Châu Âu Á, Ukraine, Venezuela. Lầu Năm Góc không thể giảm số quân viễn chinh trường trực tại Châu Âu xuống dưới con số 76.000, hay tự ý rút khỏi vai trò chỉ huy trong NATO mà không giải trình trước Quốc Hội, và không báo trước cho các đồng minh Châu Âu, tương tự đối với quân Mỹ ở Hàn Quốc. Quốc Hội rút kinh nghiệm từ vụ bất ngờ rút quân Mỹ khỏi Romania, và không muốn việc này lặp lại. Riêng về Ukraine, Quốc Hội thông qua 400 triệu đô la vũ khí viện trợ cho Kiev trong hai năm tới.

Đi đầu về năng lượng xanh, nhưng Bắc Kinh phá hoại môi trường Đông Nam Á

Tại Châu Á, Les Echos phân tích "Trung Quốc làm biến đổi môi trường ở Đông Nam Á như thế nào". Dù tỏ ra gương mẫu trong hội nghị COP30 ở Brazil, Bắc Kinh lại tiến hành các dự án cơ sở hạ tầng khổng lồ về năng lượng, giao thông và địa ốc, gây tác động môi trường không thể đảo ngược khu vực này.

Trở thành nhà vô địch về năng lượng xanh chỉ sau một thập niên, nhưng Trung Quốc đang âm thầm gây ra những tác hại khó lường cho các láng giềng ở đông-nam Châu Á. Nền kinh tế thứ nhì thế giới đang tạo ra các mạng lưới tàu cao tốc (TGV) xuôi ngược Lào, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam và Indonesia, những siêu dự án thực hiện bằng tiền vay từ các ngân hàng Trung Quốc khiến các nước liên quan bị lệ thuộc về tài chánh.

Lợi dụng việc được Pháp, Đức, Nhật chuyển giao công nghệ ồ ạt trong thập niên 80, Trung Quốc đã trở thành quốc gia có có đến 48.000 km tàu cao tốc trong thời gian kỷ lục, chiếm đến 87% mạng lưới của cả thế giới. Và cũng như trong nguyên tử dân sự, Bắc Kinh vận dụng kỹ năng này với tuyến tàu cao tốc nối Côn Minh với Vientiane, Bangkok, Hải Phòng và cả Singapore - một công trình vĩ đại chưa từng thấy. Những tuyến khác đang được xây dựng ở Indonesia, Miến Điện. Tác hại cho môi trường vô cùng lớn ở những nơi tàu chạy qua : những khu rừng nguyên sinh, đất canh tác, các địa điểm mang dấu ấn lịch sử bị tàn phá.

Từ thủy điện đến thành phố ma đắt giá nhất thế giới

Lào chỉ có 8 triệu dân, nằm trong số những nước nghèo nhất hành tinh, phải gánh thêm món nợ 5,9 tỉ đô la, để du khách từ Hoa lục có thể từ Vân Nam sang thưởng ngoạn các thắng cảnh. Các dự án địa ốc bằng tín dụng Trung Quốc trong khuôn khổ "Con đường tơ lụa mới" cũng nở rộ.

Tại Malaysia, "Forest City" xây dựng trên một đảo nhân tạo gần thành phố Johor Bahru đối diện với Singapore, do Country Garden, tập đoàn lớn nhất Trung Quốc phụ trách. Công trình 100 tỉ đô la được cho là đại đô thị sinh thái 1 triệu dân với sân gôn, công viên nước, văn phòng, quán bar, nhà hàng... 9 năm sau chỉ bán được 1% trong số 26.000 căn hộ, trở thành "thành phố ma đắt giá nhất thế giới". Nhưng tiền vay thì Malaysia vẫn phải trả.

Trung Quốc cũng xây nhiều đập thủy điện trên dòng sông Mêkông chảy qua Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cam Bốt, Việt Nam gây tác hại cho hệ sinh thái. Đập Motuo lớn gấp ba lần đập Tam Hiệp khiến Ấn Độ nhiều lần phản đối vì không được tham vấn, có thể là thảm họa cho vùng đất Arunachal Pradesh và Assam của Ấn.

Thụy My