Ukraine thay tướng : Cuộc chia tay với bóng ma quân đội Xô-viết

Báo chí Pháp ngày 22/07/2026 nhận xét, việc Volodymyr Zelensky bãi nhiệm tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky không đơn thuần là một quyết định về nhân sự. Đó là dấu hiệu cho thấy Ukraine đang bước vào một cuộc cải tổ sâu rộng về quân sự, giữa một bên là lối chỉ huy tập trung mang dấu ấn Liên Xô và bên kia là mô hình quân đội hiện đại, linh hoạt, đề cao sáng tạo và quyền chủ động của người lính trên chiến trường.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đứng giữa tân tổng tư lệnh quân đội, tướng Mikhailo Drapaty và người tiền nhiệm Oleksandr Syrsky, ngoài cùng bên trái là quyền bộ trưởng quốc phòng Yevheny Khmara, ngày 22/07/2026. via Reuters

Phong trào "Maidan biểu ngữ" dấy lên ở Kiev

Trong bài viết xuất bản trước khi có tin tổng thống Ukraine bãi nhiệm tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky, Le Figaro nhận xét "Zelensky cân nhắc giữa hai tầm nhìn về chiến tranh", cho thấy sự rạn nứt giữa ảnh hưởng văn hóa Xô-viết và một thế giới mới đầy sáng tạo.

Tại Bankova, tức Dinh tổng thống ở Kiev, những bộ quân phục liên tiếp xuất hiện ở văn phòng nguyên thủ vốn đang tham vấn về những người có thể đứng đầu bộ tham mưu. Cách đó vài trăm mét, những khẩu hiệu chống tổng tư lệnh được đám đông hô vang "Syrsky, hãy ra đi !". Sự đối đầu giữa vị tướng này và bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov khiến bộ trưởng rất được mến mộ đã bị mất chức.

Ngày càng nhiều quân nhân và cựu chiến binh - thường là mặc đồ dân sự - tham gia biểu tình, họ giơ biểu ngữ đòi hỏi cải cách bộ máy quân sự và minh bạch hơn. Những người tổ chức loan báo tạm ngưng và yêu cầu Zelensky đưa trở lại Fedorov về vị trí cũ từ nay cho đến thứ Sáu, nếu không sẽ thấy một "phong trào phản kháng tổng lực và vô thời hạn" trên cả nước.

Zelensky "hy sinh" Syrsky để tránh khủng hoảng chính trị

Nhà chính trị học Volodymyr Fesenko phân tích vẫn có thể đáp ứng đòi hỏi của "Maidan biểu ngữ" này. Tổng thống cố gắng đề nghị với Fedorov vai trò điều phối viên kỹ nghệ quốc phòng, nhưng theo báo chí Ukraine thì cựu bộ trưởng chỉ muốn chiếc ghế cũ. Nếu Zelensky nhượng bộ những tối hậu thư của một bộ trưởng được người biểu tình và một số dân biểu ủng hộ, thì "một dạng như đảng Fedorov" có thể xuất hiện trong bộ máy nhà nước và Quốc hội, kéo theo nguy cơ xung đột tiếp diễn với tổng thống.

Nhiều nguồn tin cho biết tổng thống quyết định hy sinh Syrsky để làm dịu bớt khủng hoảng, và đến tối 21/07 thông tin này đã được khẳng định. Được hoan nghênh vì trận đánh bảo vệ Kiev và cuộc phản công Kharkiv năm 2022, Syrsky bị cho là liên quan đến những thiệt hại lớn chủ yếu ở Bakhmut, lính tráng mệnh danh ông là "đao phủ".

Trên thực địa, các quân nhân nhìn nhận ông rất thông minh, nhưng có cách ứng xử như thời Liên Xô, ưu tiên trung thành hơn là hiệu quả. Một quân nhân biểu tình nói với Le Figaro : "Chỉ huy đơn vị tôi đã phải từ chối lệnh xung phong để tránh hy sinh các chiến sĩ một cách vô nghĩa". Từ lâu vẫn im lặng, vị tướng hôm thứ Hai cho rằng có thể xây dựng những start-up, nhưng để thắng được một cuộc chiến thì cần phải có chiến lược. Zelensky có thể giữ ông lại làm cố vấn.

Nhưng câu hỏi trọng tâm là ai thay thế ? Tổng thống không muốn một "vị tướng chính khách" thứ hai như Valeri Zaluzhny, bị cách chức năm 2024 và điều đi làm đại sứ ở Anh. Những ngày gần đây Zelensky liên tục họp với các tư lệnh quân đoàn, lữ đoàn và nhiều đơn vị khác nhau. Những cái tên được nêu ra là tướng tư lệnh nhảy dù Oleh Apostol, được coi là thân cận với Syrsky ; tướng Mykhailo Drapaty, tư lệnh liên quân rất nổi tiếng ; hay Andriy Biletsky, Denys "Redis" Prokopenko chỉ huy những đơn vị mạnh. Rốt cuộc tướng Mykhailo Drapatyi được chọn.

Hai học thuyết quân sự đối đầu

Courrier International trích dẫn Kyiv Independent cho biết ông Drapaty, 43 tuổi, là một trong những chỉ huy được tôn trọng nhất của Ukraine và được người biểu tình coi là ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm Syrsky. Tờ báo viết : "Ngược với phong cách chỉ huy tập trung của Syrsky, Drapaty chủ trương trao quyền tự chủ rộng hơn cho các chỉ huy cấp dưới, để họ có thể quyết định nhanh, đồng thời phải chịu trách nhiệm nhiều hơn".

Bên cạnh tính cách cá nhân là hai quan điểm trái ngược về cách đánh : hiện đại hóa sâu rộng hay theo truyền thống. Một bên cho rằng có thể chiến thắng bằng những vụ tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, bên kia tìm cách kềm chế đà tiến của quân Nga. Một quân nhân biểu tình nói với Le Figaro cần phải thay máu, nhất là chống lại các viên chức tham nhũng của hệ thống cũ, nếu không Ukraine có nguy cơ thất bại. Cũng như nhiều người khác, anh che mặt để tránh bị kỷ luật.

Syrsky cũng bị chỉ trích vì từng đăng tải một video trong đó các chiến binh giương cao lá cờ có hình ông và Zelensky tại Kostiantynivka, nhằm bác bỏ thông tin Nga đã chiếm được thành phố này, nhưng bị cáo buộc là làm theo kiểu Liên Xô cũ. Những quân nhân có mặt trong video sau đó đã bị bắt. Trên Facebook, tướng Mykhaïlo Drapaty cho rằng tranh luận công khai là cần thiết để kịp sửa chữa những sai lầm.

Người hùng Mariupol đứng đầu quân đội Ukraine

Libération mô tả "Mykhailo Drapaty, một người hùng chiến địa kín tiếng đứng đầu quân đội". Hôm 09/05/2014, tại Mariupol dưới sự kiểm soát của quân ly khai thân Nga, một xe thiết giáp mang cờ Ukraine của lữ đoàn cơ giới 92 lao vào húc đổ hàng rào chắn đường, giúp đồng đội thoát khỏi thành phố đến các vị trí thuận lợi hơn. Trực tiếp chỉ huy cuộc đột kích này là Drapaty, mới 31 tuổi. Nhật báo dẫn lời Artem Osypian, chỉ huy trưởng một đơn vị drone tác chiến của lữ đoàn 429 khi nghe tin Drapaty được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh : "Đó là một người biết lắng nghe và không bao giờ bỏ qua các ý kiến".

Mykhailo Drapaty có nhiều thành tích quân sự đáng nể. Vài tháng sau cuộc đột phá Mariupol, ông đã giải cứu được 410 chiến binh Ukraine khỏi vòng vây quân Nga ở tỉnh Luhansk. Tháng 3/2022, vị chỉ huy trẻ tuổi này chặn đứng được bước tiến địch quân về hướng Kryvyi Rih, quê hương của Volodymyr Zelensky. Sau đó, ông tham gia vào chiến dịch giải phóng Kherson. Và tháng 5/2024, Drapaty ổn định được tình hình ở bắc Kharkiv, nơi quân Nga cố gắng tấn công lần nữa.

Nhờ tài lãnh đạo khéo léo của Drapaty, quân Nga đã bị sa lầy trong cuộc giao tranh ở Vovchansk và không thể tiến xa hơn. Tháng 11/2024, Zelensky bổ nhiệm Drapaty làm chỉ huy lực lượng mặt đất, nhưng bảy tháng sau ông rời đi sau vụ hỏa tiễn rơi vào một nhóm binh sĩ Ukraine tại một trường huấn luyện, khiến 12 người thiệt mạng và hơn 60 người bị thương.

Những người quen biết mô tả ông là một người luôn tìm kiếm sự thật, không dung thứ cho bất kỳ sự dối trá nào ; giành được sự tin tưởng trong quân đội không phải bằng lời nói, mà bằng hành động. Ủng hộ đổi mới công nghệ trong quân đội, trước khi được bổ nhiệm, Drapaty là chỉ huy liên quân và đã ba lần bị Syrsky khiển trách. Sau loan báo bổ nhiệm Drapaty, mạng xã hội nhiệt liệt hoan nghênh, ngược lại các kênh Telegram của blogger quân sự Nga đầy lo lắng. Yuri Podolyaka, từng được Vladimir Putin tặng huy chương, viết : "Một vị tướng đã lập nhiều chiến công hiển hách và am hiểu chiến tranh là một đối thủ đáng gờm".

Thụy Điển cảnh giác với nguy cơ Nga tấn công Châu Âu

Trong khi đó, sau Ba Lan và các nước Baltic, đến lượt tổng tham mưu trưởng Thụy Điển cảnh báo về khả năng Nga sẽ sớm tấn công Châu Âu. Le Figaro dẫn lời tướng Michael Claesson khi đến Paris dự hội nghị liên minh tình nguyện, đã nói với các nhà báo là trong năm, mười năm nữa, Châu Âu sẽ mạnh hơn, vậy tại sao Moskva lại phải chờ đợi đến lúc đó ? Nga đang tiêu tốn rất nhiều nguồn lực ở Ukraine, nhưng kỹ nghệ nước này vẫn sản xuất vũ khí, không quân và tàu ngầm vẫn được duy trì, lại có khả năng tấn công đa diện.

Là nước cuối cùng tham gia NATO năm 2024 sau khi Nga xâm lăng Ukraine, Thụy Điển quan sát chặt chẽ những hành động của Moskva. Tướng Claesson cho biết mỗi ngày đều chạm trán với Nga trên không và trên biển, đảo Gotland được coi là cứ điểm chiến lược mà Thụy Điển tăng cường phòng thủ. Từ bỏ thái độ trung lập xưa nay, Thụy Điển sẽ trở thành đầu cầu cho lực lượng lục quân ở Phần Lan, Pháp, Anh, Tây Ban Nha và thậm chí Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể tham gia, bộ tham mưu đặt ở Rovaniemi.

Trung Đông : Iran và Hoa Kỳ cùng dùng chiến lược tiêu hao

Tại Trung Đông, Le Monde nhận thấy đã mười đêm liên tiếp Hoa Kỳ tấn công vào nhiều địa điểm ở duyên hải miền nam Iran, trong khi Tehran tiếp tục oanh kích các căn cứ Mỹ trong khu vực. Theo các kênh Telegram liên quan đến Vệ binh Cách mạng, hiện Iran chỉ trả đũa chừng mực : hễ bị đánh vào các mục tiêu quân sự hay cơ sở hạ tầng là Tehran sẽ nhắm vào các lợi ích của hay cơ sở hạ tầng chiến lược của đồng minh Mỹ.

Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi ở Berlin nhận xét sự trả đũa của Iran là chừng mực, ít nhất trong lúc này. Tuy nhiên chiến lược này không đủ để giành thế công trước Hoa Kỳ. Phát ngôn viên bộ Ngoại Giao Iran cảnh báo Mỹ không nên đổ bộ vào đảo Kharg, địa điểm chính xuất khẩu dầu lửa. Chiến lược của Tehran đặt cược vào việc kiểm soát eo biển Hormuz, với hy vọng giá dầu tăng sẽ khiến cái giá kinh tế và chính trị đủ cao để Hoa Kỳ phải giảm sức ép quân sự, quay trở lại bàn đàm phán trong thế kém thuận lợi hơn.

Ông Azizi phân tích, cuộc chiến đã trở thành cuộc chạy đua với thời gian, một cuộc chiến tiêu hao. Câu hỏi mang tính quyết định là liệu điều kiện kinh tế và cơ sở hạ tầng Iran có xuống cấp nhanh hơn việc tăng giá dầu vì eo biển Hormuz bất ổn, hay là ngược lại. Kinh tế Iran đang rất bất ổn, tỉ lệ lạm phát chính thức trong tháng Sáu đã là 57,7 %, chưa từng thấy kể từ 80 năm qua. Cúp điện xảy ra thường xuyên trong khi nhiệt độ ở miền nam trong mùa hè lên đến 50°C và ở thủ đô trên 40°C. Nhà phân tích độc lập Babak Vahdad cho rằng nếu Tehran nhận định Hoa Kỳ vận dụng chiến tranh tổng lực, chế độ gặp nguy thì có thể gia tăng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng như hồi đầu cuộc chiến.

Người Mỹ gốc Cuba hoài nghi về phương pháp của Trump

Nhìn sang Châu Mỹ La-tinh, phóng sự của Libération ghi nhận "Tại Miami, trong cộng đồng người Cuba chống Castro, sự nhiệt tình dành cho Trump đang giảm dần". Trong bối cảnh tổng thống Mỹ gia tăng áp lực lên đảo quốc Cộng sản, đa số người Cuba ở Florida vẫn trung thành với ông, nhưng đặt câu hỏi về phương pháp của ông. Nằm cách La Havana 144 km, tại Miami, thủ đô của người Cuba lưu vong, nhiều người hoàn toàn tán thành lập trường cứng rắn của Donald Trump. Theo một cuộc thăm dò của tờ Miami Herald, 79% người Mỹ gốc Cuba sống tại đây ủng hộ can thiệp quân sự bằng mọi hình thức và phản đối bất kỳ thỏa thuận thương mại hoặc kinh tế nào với chính phủ Cuba.

Ông José Miguel Cruz, giám đốc Trung tâm Mỹ Latinh và Caribê tại Đại học Quốc tế Florida (FIU), cho biết : "Hầu hết người Cuba ở Miami coi Trump là người sẵn sàng làm những gì mà các tổng thống tiền nhiệm từ chối làm : gây áp lực thực sự lên chế độ". Bà Diana Gonzalez giận dữ nói với Libération : "Tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho Obama". Marlene Gonzalez khẳng định : "Chủ nghĩa xã hội, độc tài và chủ nghĩa Cộng sản chỉ là một. Tôi đã sống ở Cuba 56 năm, tất cả những gì tôi thấy là một chế độ đè bẹp người dân, làm mọi cách để chôn vùi chúng tôi trong cảnh khốn cùng".

Tuy nhiên những người Mỹ gốc Cuba trẻ tuổi, dù lên án những gì đang xảy ra tại đảo quốc, vẫn tỏ ra nghi hoặc về chiến lược và hiệu quả của các biện pháp trừng phạt. Được sự hỗ trợ của ngoại trưởng Marco Rubio, đảng Cộng Hòa đang tìm kiếm một chiến thắng mới với Cuba. Nhưng nhiệm vụ này sẽ rất khó khăn, theo nhà nghiên cứu gốc Cuba Erich de la Fuente. "Marco nghĩ rằng bằng cách kìm hãm tầng lớp đầu sỏ của chế độ Castro - bởi vì chủ nghĩa Castro đã đánh mất lý tưởng Cộng sản từ lâu - ông ấy sẽ có thể khuất phục hòn đảo này mà không cần can thiệp quân sự. Nhưng sức sống mãnh liệt của chế độ cũng có thể chứng minh là ông sai lầm".

Thụy My