Ukraine giữa mùa đông chiến tranh và những giới hạn của phương Tây

Từ cuộc săn tìm tên lửa phòng không cho mùa đông, thành trì Kramatorsk dưới "đường cao tốc drone" đến sự mệt mỏi của dân chúng và những toan tính ngoại giao với Moskva, báo chí Pháp ngày 25/08/2026 cho thấy Ukraine vẫn kháng cự nhưng đang phải đối mặt với một mùa đông đầy thử thách. Cùng lúc, sức chịu đựng của quân đội Mỹ cũng bị đặt trước những giới hạn mới.

Các robot mặt đất tham gia cuộc diễu hành độc đáo đầu tiên của các phương tiện không người lái, trên đường Khreshchatyk ở Kiev, nhân kỷ niệm Ngày độc lập của Ukraine, 24/06/2026. via Reuters - Ukrainian Presidential Press Service

Tìm đâu ra vũ khí phòng thủ cho mùa đông khắc nghiệt sắp tới ?

La Croix quan tâm đến việc "Ukraine tìm kiếm vũ khí phòng thủ cho mùa đông". Hôm thứ Hai 24/08, các đồng minh của Ukraine họp tại Kiev nhân kỷ niệm 35 năm độc lập, tìm cách đối phó với tình trạng thiếu hỏa tiễn Patriot. Phát biểu trước thánh đường Sainte-Sophie, cổ nhất Kiev có từ thế kỷ 11, thủ tướng Anh Andy Burnham trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên ca ngợi "sức mạnh ấn tượng của nhân dân Ukraine" và tái khẳng định sự ủng hộ của Anh quốc.

Andy Burnham chủ trì cuộc họp "liên minh tình nguyện" gồm 35 nước, trong bối cảnh Moskva liên tục tấn công vào thường dân. Thứ Sáu 21/08 tại Kryvyi Rih, Nga oanh kích một trung tâm thương mại lớn giữa ban ngày, và 30 phút sau một hỏa tiễn thứ hai bay đến để sát hại luôn đội ngũ cấp cứu, ít nhất 19 người thiệt mạng và trên 130 người bị thương.

Tướng Pháp Jérôme Pellistrandi nhận định, do không xuyên qua được chiến tuyến, nên Moskva cố tình đánh vào dân thường. Mùa hè năm nay là đẫm máu nhất kể từ đầu cuộc chiến, riêng trong tháng 7 đã có ít nhất 437 thường dân Ukraine bị giết chết và trên 2.600 người bị thương. Tổng thống Volodymyr Zelensky mong muốn có được 300 hỏa tiễn Patriot, nhưng Hoa Kỳ mỗi năm chỉ sản xuất được có 600 chiếc, trong khi Nga từ 60 đã tăng lên 100 hỏa tiễn mỗi tháng.

Các nước "liên minh tình nguyện" đề ra một chiến lược mới : cho phép Ukraine sản xuất nhượng quyền một số vũ khí tối tân nhất của Châu Âu. Anh quốc xác nhận Kiev sẽ được chế tạo loại hỏa tiễn Scalp của Anh và Pháp, và hồi tháng 7, Pháp cùng với Ý cho phép sản xuất hỏa tiễn Aster 30, tương đương Patriot. Về lâu về dài, sản xuất tại chỗ giúp giảm giá thành và số lượng lớn hơn, tuy nhiên còn phải mất nhiều tháng. Từ nay đến 2027, còn một mùa đông phải trải qua, và có thể còn khắc nghiệt hơn lúc tuyên bố độc lập năm 1991.

Macron : "Không thể khuất phục một dân tộc tự do" như Ukraine

Trong bài "Đối mặt với Nga : Một thử thách ý chí cho Ukraine và Châu Âu", Le Figaro nhận định một khi Vladimir Putin vẫn thờ ơ trước những thất bại và luôn bị ám ảnh bởi chủ trương đế quốc, phương Tây buộc phải tỏ ra kiên quyết. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố "Ukraine luôn đứng vững. Không thể khuất phục một dân tộc tự do".

Phương Tây trông cậy vào việc Nga suy yếu đi vì các cuộc oanh kích của Ukraine, trừng phạt của Châu Âu và các hoạt động chống đoàn tàu ma. Nguồn lực bị giảm đi, Moskva sẽ khó lòng theo đuổi chiến tranh. Từ đầu chiến dịch vào tháng 4/2025, đã có 14 tàu khả nghi bị chặn lại. Nga đối phó bằng cách đưa lính đánh thuê lên tàu hoặc cho chiến hạm hộ tống. Từ nhiều tuần qua Moskva đe dọa Châu Âu bằng chiến tranh đa diện, nhiều sự cố đã xảy ra ở Đông Âu.

Trong cuộc đối đầu này, phương Tây muốn khẳng định vị thế bằng cách quản lý rủi ro, kiểm soát thông tin. NATO không nói nhiều về cuộc tập trận không quân xung quanh không phận Kaliningrad do Nga kiểm soát. Nhiều phi cơ tình báo điện tử đã được huy động trong đó có một chiếc CL-650 Artemis và một EA-37B Compass Call vốn hiếm khi xuất hiện. Các phi cơ này có thể phân tích, ngăn chặn và gây nhiễu điện từ. Tuy là liên minh phòng thủ, nhưng NATO vẫn sở hữu năng lực quan trọng cho phản công, và các đồng minh muốn chứng tỏ điều đó.

Kramatorsk, thành trì cuối cùng ở Donbass giữa "đường cao tốc drone"

Trên thực địa, đặc phái viên Le Figaro mô tả "Kramatorsk, thành trì cuối cùng của Ukraine ở Donbass, vẫn kháng cự bất chấp cơn mưa đạn của Nga". Tại đây, các drone viết lại luật giao thông. Cửa sổ để mở, không thắt đai an toàn, không giới hạn tốc độ : những người lái xe quan sát bầu trời, sẵn sàng bỏ xe chạy trốn mỗi khi nghe tiếng rì rì của những cỗ máy giết người.

Quân Nga ở cách Sloviansk và Kramatorsk chỉ chừng mười lăm cây số - hai thành phố này bị Moskva dòm ngó từ 2014. Nhóm trinh sát của Oleksiy đã thâm nhập vào ngôi làng bên cạnh ở cách 3 kilomet. Phía trên những cánh đồng chằng chịt dây thép gai là "đường cao tốc drone", cứ vài phút lại nghe thấy tiếng động. Một bên là drone thám sát Mavic, FPV cảm tử và drone tiếp tế cỡ lớn của Ukraine. Bên kia, người Nga tung toàn bộ kho vũ khí vào thành phố. Giữa những bông hoa anh túc và hoa cúc, vỏ đạn và những sợi cáp quang nằm rải rác trên mặt đất. Chim chóc giờ đây dùng chúng để làm tổ.

Hồi tháng 12, vị trí này chỉ phải đối phó với một, hai drone mỗi tuần, giờ đây mỗi ngày đến mười mấy chiếc. Trong tháng qua, ê-kíp của Oleksiy đã bắn hạ được 11 drone. Đáng sợ nhất là phải chờ đợi drone đến gần khoảng 100 mét mới bắn vì họ chỉ có vũ khí hạng nhẹ. Khi một drone lao đến với tốc độ 60 km/giờ, chỉ có vỏn vẹn một, hai giây đồng hồ để hành động. Đơn vị của anh gồm toàn người địa phương, các chiến binh này hiểu rõ hơn ai hết một thành phố chết dần như thế nào trong tay người Nga.

Vợ con Oleksiy phải sơ tán về miền trung sau khi hỏa tiễn rơi xuống con đường trước nhà. Nữ cảnh sát Ksenia thì biết rằng nhà mình đã bị phá hủy, toàn bộ con đường biến mất, nhờ láng giềng đặt mua hình ảnh vệ tinh. Kramatorsk và Sloviansk sắp sửa biến thành gạch vụn vì bom lượn nguy hiểm của Nga. Nhà ga Kramatorsk, tuyến cuối cùng của đường sắt, đã đóng cửa từ tháng 11/2025. Kể từ 17 giờ, thành phố hoàn toàn trống rỗng. Nhà máy cơ khí NKMZ nằm trong số lớn nhất Châu Âu đã di dời về miền tây.

Những người dân còn trụ lại cho biết chỉ ra đi khi nào không còn việc làm, hoặc nếu bưu điện cuối cùng đóng cửa – cơ sở huyết mạch đối với cả lính lẫn dân, hay nếu giới nghiêm ngặt nghèo từ 15 giờ đến 11 giờ sáng hôm sau. Các nhân viên một nhà hàng nằm kín đáo dưới hầm, địa chỉ được truyền miệng để tránh bị oanh kích, khẳng định "Chúng tôi sinh ra, lớn lên ở đây và sẽ chết ở đây". Bà chủ cho biết các nhà cung cấp là "những con người bằng bê-tông cốt thép vẫn làm việc dưới sự đe dọa của drone". Bà nói : "Chẳng phải anh hùng gì, chúng tôi chỉ là những con người bình thường. Nếu mọi người đều ra đi, nơi đây sẽ là một thành phố chết".

Báo động không kích liên tục, người dân Ukraine quá tải

Le Monde ghi nhận "Tại Ukraine, người dân bị bão hòa vì báo động không kích liên tục". Các thành phố lớn cố gắng hiện đại hóa hệ thống cảnh báo, nhưng người dân đã quá mệt mỏi.

Đêm 19 rạng 20/08, một trận mưa hỏa tiễn rơi xuống thủ đô Ukraine. Từ hai ngày trước đó, chính quyền đã cảnh báo là Nga chuẩn bị một cuộc tấn công quy mô, nhưng các hầm trú ẩn khó thể chứa hết 3 triệu người Kiev nên đa số thà ở nhà. Mối nguy hiểm từ trên không rất đa dạng, từ drone tác chiến tầm xa (Dalra) mang theo 50-100 ký vật liệu sát thương, đến hỏa tiễn siêu thanh hay bom lượn chứa đến 1 tấn chất nổ, có thể san bằng hẳn một tòa nhà.

Drone có tốc độ khoảng 200 km/giờ, gây ra tiếng động như một chiếc mobylette, người ta có được vài giây để ẩn núp. Hỏa tiễn hành trình bay nhanh gấp bốn lần, nhưng có thể phát hiện sớm. Ngược lại, hỏa tiễn đạn đạo, hỏa tiễn siêu thanh và bom lượn rất khó chặn. Chính quyền Ukraine bị đặt trong tình huống khó xử : nếu hoàn toàn minh bạch, người dân có thể đánh giá chính xác được mối nguy ; nhưng lại giúp quân Nga biết được cụ thể phòng không đang ở đâu.

Các thành phố có cách đối phó khác nhau. Tại Kryvy Rih, cách vị trí Nga 55 kilomet, bị tấn công thường xuyên nên chính quyền cho rằng thông báo cụ thể là không cần thiết vì luôn phải tìm chỗ trú ẩn ngay. Zaporizhzhia nằm gần chiến tuyến hơn, đang phải chỉnh đốn về kỹ thuật để phát thông báo qua loa phóng thanh chứ không chỉ là còi báo động. Từ đầu tháng 8, cư dân có thể tham khảo một ứng dụng điện thoại để biết loại vật thể đang đe dọa và khu vực liên quan. Bị quá tải trước các báo động liên tục, giờ đây chủ yếu người già và các gia đình có con nhỏ mới xuống hầm trú ẩn.

Bầu cử giữa chiến tranh : Lời kêu gọi của Fedorov không được ủng hộ

Về mặt chính trị, Le Monde nhận thấy lời kêu gọi tổ chức bầu cử của cựu bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov chỉ được đón nhận một cách lạnh nhạt. Theo thăm dò trong tháng 7 và tháng 7, chỉ có 15% người được hỏi muốn có bầu cử trước khi chiến tranh kết thúc.

Có vô số trở ngại : làm thế nào hàng trăm ngàn quân nhân trên cả nước, nhiều triệu người di tản ra nước ngoài, người Ukraine sống tại các vùng bị quân Nga chiếm đóng có thể đi bỏ phiếu ? Và nhất là làm sao bảo đảm an ninh cho cử tri trong một đất nước hàng ngày vẫn bị oanh tạc ? Một điều rõ ràng là Mykhailo Fedorov đã đứng hẳn về phía đối lập.

Vatican giữ một kênh đối thoại với Moskva

Cũng liên quan đến chiến tranh ở Ukraine, nhật báo công giáo La Croix cho biết "Đặc sứ của Giáo hoàng đến Moskva để duy trì đối thoại". "Ngoại trưởng" của Giáo hoàng Leo XIV, tổng giám mục Paul Richard Gallagher có mặt ở thủ đô Nga từ 24 đến 28/08, đây là chuyến thăm cấp cao đầu tiên kể từ cuộc xâm lăng Ukraine năm 2022, với lịch trình dày đặc.

Ngay sau khi được bầu lên vào tháng 5/2025, Giáo hoàng Leo XIV cho biết sẵn sàng đón tiếp hai bên tham chiến ở Vatican để có thể "nhìn thẳng vào mắt nhau, nhưng Lavrov bác bỏ ngay, cho rằng "thiếu tế nhị". Sự kiện lần này diễn ra vào thời điểm các tiếp xúc giữa Washington và Moskva tạm lắng. Lần nói chuyện gần đây nhất giữa Trump và Putin là ngày 04/07, các đặc sứ Mỹ không đến Moskva vào tháng 8 như dự kiến.

Thế nên Vatican lại trở thành hữu ích cho Kremlin, nhất là giáo hoàng lại là người Mỹ. Ngài nói ngôn ngữ của Washington nhưng lại không theo đường lối của Washington. Đối với Nga, đó là một kênh phương Tây không phải là của Mỹ theo nghĩa ngoại giao, nhưng lại tiếp cận được Mỹ. Ngay từ ngày 28/04, Hội đồng Quan hệ Quốc tế Nga, một viện nghiên cứu thân cận với điện Kremlin, đã đăng một bài viết rất trực tiếp : "Sức mạnh mềm trong hành động : Triển vọng Nga sử dụng những mâu thuẫn giữa chính quyền Mỹ và Tòa Thánh".

Về phần mình, Vatican vẫn không ảo tưởng. Tòa Thánh bảo đảm rằng kênh nhân đạo duy nhất vẫn còn hoạt động - kênh liên quan đến tù nhân và trẻ em bị bắt cóc - vẫn luôn mở. Theo thông tin mới nhất từ Reuters, giám đốc CIA John Ratcliffe hôm nay đến Moskva để họp với các quan chức Nga. Các chủ đề thảo luận có thể là chiến tranh ở Ukraine và Iran, trao đổi tù nhân. Financial Times cho biết Hoa Kỳ đã có được sự bảo đảm của Ukraine là các drone sẽ không nhắm vào Moskva và nhiều khu vực khác từ đầu tuần để một viên chức cao cấp Mỹ có thể đến.

Những chiến dịch kéo dài gây sức ép lên quân đội Mỹ

Về phía Hoa Kỳ, La Croix nhận thấy "Hàng loạt chiến dịch quân sự gây áp lực lên quân đội Mỹ". Vừa tiến hành vô số hoạt động ở nước ngoài vừa phải duy trì sự hiện diện ở các khu vực khác, dù hùng mạnh nhưng sức mạnh quân sự đang đạt đến giới hạn.

Do đợt triển khai kéo dài bất thường ở Trung Đông, hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln đã trải qua hơn 260 ngày trên biển, một kỷ lục của Hải quân Mỹ. Điều kiện trên tàu xấu đi sau những gián đoạn hậu cần do các cuộc tấn công của Iran vào một trung tâm tiếp liệu ở Bahrain : thiếu thốn thực phẩm, nước, các thiết bị vệ sinh bị trục trặc, khó khăn trong việc nhận thư và mệt mỏi cùng cực. Gia đình của 5.000 thành viên thủy thủ đoàn thậm chí tố cáo việc có những thủy thủ còn muốn nhảy xuống biển. Bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth đã tìm cách giảm nhẹ những cáo buộc này.

Một hàng không mẫu hạm khác, USS George Washington, cuối cùng đã được điều động để thay thế. Nhưng lại có một vấn đề mới : thường đóng tại Nhật Bản, con tàu này rời khỏi khu vực Tây Thái Bình Dương, tạm thời để lại khu vực chiến lược này mà không có hàng không mẫu hạm nào của Mỹ. Giáo sư Barry Posen của Massachusetts Institute of Technology (MIT) nhấn mạnh, người ta dễ dàng nhận thấy rằng quân đội Mỹ đang chạm đến giới hạn khi phải đồng thời đối phó với hai cuộc chiến như Ukraine và Iran.

Thụy My