Từ Ukraine đến Iran : Khi hai cuộc chiến bắt đầu giao thoa

Le Figaro ngày 28/07/2028 nhận định, từ Biển Caspi đến eo biển Hormuz, hai cuộc chiến tưởng như xa cách đang dần chồng chéo với nhau. Ukraine, Iran, Nga và các đồng minh của họ bị cuốn vào một mạng lưới xung đột mới, nơi mỗi mặt trận đều tác động đến những mặt trận khác.

Cô Laura Loomer phỏng vấn tổng thống Volodymyr Zelensky tại Kiev, Ukraine ngày 23/07/2026. Ảnh do văn phòng báo chí Phủ tổng thống Ukraie cung cấp. Ukrainian Presidential Press Off

Vì sao Ukraine tấn công tàu Iran ?

Le Figaro có bài phân tích mang tựa đề "Từ Ukraine đến Iran : Sự hội tụ của các cuộc chiến". Vụ tấn công của Ukraine vào một tàu của Iran trên Biển Caspian khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa hai cuộc xung đột. Từ khi Nga xâm lăng Ukraine, các đồng minh của Kiev luôn ngăn cuộc chiến lan ra khỏi biên giới. Sợ Putin leo thang, Châu Âu và Mỹ luôn ngần ngại trang bị quy mô cho Ukraine và cho phép tấn công vào lãnh thổ Nga.

Chiến lược kìm hãm này đã trói tay quân đội Ukraine. Thoạt nhìn thì nó có vẻ thành công, vì đại chiến thế giới đã không xảy ra kể cả vũ khí nguyên tử cũng không được sử dụng đến. Nhưng thực tế chiến tranh Ukraine từ lâu đã lan ra Châu Âu, Nga liên tục đe dọa và tấn công đa diện, và đã pha trộn với chiến tranh Iran khi Kiev ngăn chặn các drone Tehran đánh vào các quốc gia vùng Vịnh.

Hai cuộc chiến giờ đây đã chính thức chồng chéo lên nhau kể từ khi Ukraine đánh chìm một tàu buôn của Iran và làm một thủy thủ thiệt mạng hôm 25/07 tại Biển Caspian. Le Figaro cho rằng ông Volodymyr Zelensky có rất nhiều lý do để nhắm vào các tàu Iran, vốn thường xuyên qua lại với Nga, hầm tàu chứa đầy thiết bị quân sự, trong đó có những loại bị phương Tây cấm vận. Từ đầu cuộc xâm lăng, Iran đã cung cấp hàng ngàn drone Shahed cho Nga để đánh phá Ukraine, Vệ binh Cách mạng huấn luyện quân Nga tại các căn cứ ở Crimea, để điện Kremlin tự sản xuất drone và cải tiến.

Mục tiêu của Zelensky và các tướng lãnh là cắt đứt mọi nguồn cung quân sự và năng lượng cho cuộc chiến của Nga để buộc Vladimir Putin phải ngồi vào bàn đàm phán. Các hoạt động hậu cần của Kremlin trên Biển Caspian đương nhiên bị nhắm đến. Nhưng cũng có thể hình dung là tổng thống Ukraine tìm cách chứng tỏ thiện chí với Donald Trump.

Trục chống phương Tây ngày càng gắn kết

Tổng thống Mỹ, từ khi quân đội Ukraine giành lại thế chủ động, dường như đã quay đầu từ Moskva sang phía Kiev. Một số nhà phân tích còn cho rằng vụ đánh chìm tàu vừa rồi đã được Mỹ bật đèn xanh. Vào lúc xung đột leo thang giữa Houthi và Saudi Arabia, với việc Iran kích hoạt mặt trận Bab al-Mandab, việc cản trở đường tiếp tế của Tehran ở Biển Caspi có thể được coi là hỗ trợ Mỹ để bóp nghẹt kinh tế Iran.

Từ nhiều tháng qua, Zelensky đã cảnh báo rằng Nga cung cấp thông tin vệ tinh ở Trung Đông cho Tehran để tấn công các mục tiêu Mỹ trong khu vực, và giờ đây ông nhắc lại rõ ràng có mối tương quan. Tổng thống Ukraine còn khẳng định Bắc Triều Tiên chuẩn bị gởi thêm 30.000 lính để giúp Nga, sau khi đã cung cấp 10.000 quân trong năm 2024.

Trục chống phương Tây gồm Moskva, Tehran, Bắc Kinh và Bình Nhưỡng ngày càng cứng rắn hơn. Các nước này có chung lòng căm thù đối với Hoa Kỳ và Châu Âu, và ý đồ áp đặt một mô hình mới lên trường quốc tế. Trong khi phương Tây suy yếu kể từ khi Donald Trump quay lại, các nước độc tài này vừa có mưu đồ đế quốc vừa cần đối đầu với phương Tây, ra súc giúp nhau. Ông Volodymyr Zelensky nhắc lại dù làm mọi cách để tránh mở ra một mặt trận mới, trên thực tế "Iran và Bắc Triều Tiên đã tấn công chúng tôi rồi".

Biển Caspi, mặt trận mới trong cuộc đối đầu toàn cầu

Cuộc chiến tranh Ukraine – đẫm máu nhất kể từ Đệ nhị Thế chiến, và chiến tranh Iran – trải rộng nhất với 12 nước liên quan ở Trung Đông, là những cuộc chiến tranh hiện đại, hiện vẫn chưa thành một trận đại chiến thế giới mới. Nhưng những diễn biến mới ở Biển Caspian cho thấy khi hai cuộc chiến này càng kéo dài thì sẽ chồng chéo lẫn nhau.

Chuyên gia Jean-Sylvestre Mongrenier của Viện Địa chính trị Pháp đánh giá : "Chiến tranh Ukraine nằm trong một cuộc xung đột toàn cầu và đa phương diện tại Châu Âu, Trung Đông và Châu Á-Thái Bình Dương. Đối với Moskva, phong tỏa eo biển Hormuz và đe dọa ở eo biển Bab al-Mandab là những cơ hội mang tính chiến lược".

Cuộc chiến đa chiều này sẽ còn đi đến đâu ? Theo ông Mongrenier, điều này tùy thuộc vào việc Tehran trả thù Ukraine như thế nào, và cũng tùy thuộc vào Kiev. Một nhà ngoại giao tự hỏi : "Liệu Ukraine có ý định lặp lại ở Iran những gì họ đang làm thành công ở Nga - tấn công cơ sở hạ tầng quân sự và năng lượng ? Liệu họ có muốn tham gia công khai hơn vào cuộc chiến của Mỹ chống Iran để đổi lấy sự hỗ trợ lớn hơn từ Washington ? Hay vụ tấn công ở Biển Caspian chỉ là một sự việc đơn lẻ ?

Laura Loomer : Từ cái loa của Kremlin trở thành người bênh vực Kiev

Le Monde bình luận về "Sự chuyển biến ngoạn mục của người có tầm ảnh hưởng thuộc phong trào MAGA là Laura Loomer : Từ cái loa tuyên truyền cho điện Kremlin trở thành người ủng hộ chính nghĩa của Ukraine". Nhân vật nổi tiếng cực hữu đã gặp gỡ tổng thống Volodymyr Zelensky tại Kiev và thay đổi hẳn cách suy nghĩ, đây là diễn tiến quan trọng về ngoại giao tại Washington.

Ngôi sao của phong trào MAGA (Make America Great Again) đã chia sẻ với 2 triệu người theo dõi trên mạng X về chuyến thăm Kiev hôm 23/07, rằng cô đã nói những điều tồi tệ nhất về Ukraine. Và khi đã mắt thấy tai nghe, bị ấn tượng trước tầm cỡ hủy diệt của bom Nga tại Kiev cô bị sốc vì đã quá tin vào những lời dối trá của Kremlin. Hôm sau, Laura Loomer đăng tải bài phỏng vấn Volodymyr Zelensky, thực hiện trong khu vườn điện Marynsky, nơi ở chính thức của tổng thống Ukraine. Cuộc gặp với giáo sĩ Moshe Reuven Azman, một trong những nhân vật chính của cộng đồng người Do Thái địa phương có vẻ ảnh hưởng nhiều đến sự thay đổi của cô.

Laura Loomer cho biết : "Trước khi đến Ukraine, tôi tin rằng quân đội nước này toàn là phát-xít như tiểu đoàn Azov (…). Phải thừa nhận là tôi đã bị tuyên truyền của Nga đánh lừa". Sự thay đổi đột ngột của KOL (nhân vật nhiều ảnh hưởng) 33 tuổi này sẽ không phải là sự kiện nếu cô không phải là tai mắt của Donald Trump. Chính Laura Loomer năm ngoái đã khiến tướng Timothy Haugh, giám đốc Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA), bị mất chức, khi đến Phòng Bầu dục đưa cho ông Trump danh sách những "gián điệp của Dân Chủ" và "kẻ phản bội".

Phe thân Nga trong MAGA mất dần ảnh hưởng

Tổng thống Mỹ hoan nghênh cuộc phỏng vấn Volodymyr Zelensky, ông viết trên mạng xã hội "Rất tốt !!!". Một dự luật gia hạn trừng phạt Nga đang được Quốc hội thảo luận. Laura Loomer cho rằng : "Cần tập hợp những tiếng nói. Nga tài trợ Iran và cung cấp chất nổ để sát hại các quân nhân Mỹ, và bản thân Iran cũng kêu gọi ám sát tổng thống Trump. Hoa Kỳ phải làm tê liệt nền kinh tế Nga, cho đến khi nước này chấp nhận hòa bình".

Laura Loomer không phải là người duy nhất trong phong trào MAGA thay đổi quan điểm về Ukraine cũng như Iran. Tim Pool, một nhân vật cực hữu làm podcast có 2,7 triệu người theo dõi trên X, trong quá khứ từng nhận tài trợ của Nga mà theo ông là do không hay biết, hôm thứ Năm cũng đăng tải : "Ukraine chiến đấu vì sự tồn vong, chống lại một nhà độc tài tàn ác. Nay tôi thấy tầm quan trọng của một chiến thắng của Ukraine trước Nga". Cánh thân Nga trong MAGA có vẻ đã mất ảnh hưởng.

Kiev hiện đang tìm kiếm các đồng minh mới trong vòng thân cận của tổng thống Mỹ, sau khi ông Lindsey Graham qua đời hôm 11/07. Vị thượng nghị sĩ Cộng Hòa Nam Carolina là người ủng hộ Ukraine rất nhiệt thành. Volodymyr Zelensky có mặt trong lễ vinh danh ông hôm nay 28/07 tại Washington, và sau đó gặp Donald Trump. Cuộc gặp này do Laura Loomer loan báo và đã được Nhà Trắng xác nhận.

Một "diều hâu" Mỹ ra đi, để lại khoảng trống trong phe ủng hộ Kiev

Le Figaro cho biết thêm về "Graham, ‘con diều hâu’ Cộng Hòa thường thì thầm bên tai Trump". Nhân vật từng chỉ trích dữ dội Donald Trump, đại diện cho phe tân bảo thủ thời Bush - muốn Hoa Kỳ lãnh đạo thế giới và sử dụng vũ lực nếu cần thiết - theo với thời gian đã trở thành người thân thiết với tổng thống Mỹ.

Hai người cùng thích chơi gôn, và thích thú trước khả năng tấn công của Mỹ trên khắp thế giới. Vài tiếng đồng hồ trước khi mất, Graham còn gọi điện thoại cho Donald Trump. Khi nghe tin Lindsay Graham qua đời, tổng thống Mỹ đã gọi ông là "một trong những thượng nghị sĩ vĩ đại nhất". Một buổi lễ vinh danh cấp quốc gia được tổ chức ngày 28/07 tại thánh đường Washington, trước tang lễ ở Nam Carolina, với sự hiện diện của tất cả nhà lãnh đạo đảng Cộng Hòa, thủ tướng Israel Benyamin Netanyahu và tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.

Graham là người kịch liệt ủng hộ viện trợ quân sự cho Kiev. Ngay từ khi Nga chiếm Crimea năm 2014, ông đã cùng với thượng nghị sĩ John McCain đến Ukraine và từ đó đến nay đã thăm đất nước đang chiến tranh này 10 lần, lần cuối vào đầu tháng 7. Nhưng chính trong hồ sơ Iran mà ông đã đạt được mục đích. Lindsey Graham còn muốn thuyết phục tổng thống Mỹ cùng với Israel tấn công cả Hezbollah ở Lebanon, nhưng chính Netanyahu đã ngăn lại.

Cuộc chiến không mục đích và giới hạn của siêu cường Mỹ

Về chiến tranh Trung Đông, La Croix trong bài xã luận đã phê phán đó là một "Cuộc chiến không mục đích". Cuộc xung đột với Iran đã phơi bày rõ ràng những hạn chế của siêu cường Mỹ. Ngay từ đầu cuộc chiến, Trump đã khẳng định rằng la bàn đạo đức của ông là điều quan trọng duy nhất ; giờ đây tổng thống Mỹ đang phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt. Vì quá kiêu ngạo, Donald Trump đã gây ra một cú sốc kinh tế toàn cầu mà thế giới sẽ phải trả giá trong thời gian dài sắp tới.

Tương tự, Libération nói về "Iran, cuộc chiến không hồi kết và khó khăn của Mỹ". Đến lúc nào thì một cuộc chiến trở thành vũng lầy ? Sự sa lầy này được đo lường bằng tháng, năm, số binh sĩ thiệt mạng trong chiến đấu, hay nhiều tỉ đô la bị ngốn mất ? Hay là sự thiếu vắng bóng của một chiến tích vẻ vang, khi mọi lựa chọn - đàm phán, leo thang, hay duy trì hiện trạng - đều dẫn đến việc thừa nhận thất bại chiến lược ? Từ Việt Nam đến Afghanistan, hay Iraq, lịch sử của Hoa Kỳ, một siêu cường thường bị mờ mắt bởi ưu thế quân sự của mình, đầy rẫy những tiền lệ.

Vũng lầy Iran có thể trở thành lâu dài và, giống như Việt Nam, Afghanistan hay Iraq, sẽ được chuyển giao cho người kế nhiệm tại Nhà Trắng. Đối với Will Walldorf thuộc Viện nghiên cứu Defense Priorities, sớm muộn gì cũng phải thỏa hiệp với những điều mà hiện nay được coi là không thể chấp nhận được về làm giàu uranium và eo biển Hormuz. Ông cho rằng : "Đó là hậu quả đáng tiếc của việc thua một cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên thua".

Thụy My