Ukraine giữa khủng hoảng chính trị và cuộc chiến không hồi kết

Sự kiện cựu bộ trưởng Quốc Phòng Ukraine đòi tổ chức bầu cử và tố cáo tham nhũng được báo chí Pháp hôm nay 20/08/2026 đặc biệt chú ý. Le Monde và Libération đều cho là "Mykhailo Fedorov, nhân vật trung thành cũ muốn thách thức Volodymyr Zelensky".

Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine, Mikhailo Fedorov phát biểu trên kênh YouTube của ông ngày 18/08/2026. Ảnh cắt từ video. Mykhailo Fedorov Handout via AP

Mykhailo Fedorov : Từ người trung thành trở thành đối thủ của Zelensky

Le Monde nhận xét, cựu bộ trưởng 35 tuổi - rất được lòng dân và việc cách chức ông đã làm nổ ra khủng hoảng chính trị - quyết định "giải quyết ân oán" với Zelensky. Ngoài việc mất đi một bộ trưởng đầy hứa hẹn, việc Zelensky cách chức Mykhailo Fedorov mà không có cách giải thích thuyết phục khiến một bộ phận dân chúng tức giận. Việc tổng tham mưu trưởng quân đội Oleksandr Syrsky phải ra đi một tuần sau đó để làm giảm áp lực. Theo các nhà phân tích, quyết định của tổng thống là do sức ép của một số tướng lãnh phản đối những cải cách của Mykhailo Fedorov, các ông chủ trong kỹ nghệ quốc phòng bị ảnh hưởng vì thủ tục mua hàng bị sửa đổi…

Fedorov không hề nhắc tên tổng thống Ukraine trong video đăng trên YouTube ngày 18/08, kêu gọi "tái lập tiến trình dân chủ" dù đang trong chiến tranh. Ông dành gần mười phút để phác họa một bức tranh cực kỳ u ám về hệ thống chính trị Ukraine, với nạn tham nhũng, khủng hoảng quản trị mang tính hệ thống, làm mất niềm tin nơi người dân. Những hình ảnh dân chúng biểu tình cũng lần đầu tiên xuất hiện trong video. Nhất là Mykhailo Fedorov đã vượt qua một lằn ranh mà không tên tuổi nào trên chính trường Ukraine dám bước qua kể từ đầu cuộc xâm lăng. Cựu bộ trưởng đã gánh lấy rủi ro lớn nhất trong sự nghiệp, đồng thời khẳng định tham vọng.

Ngay cả những lãnh tụ đối lập thù địch nhất với Volodymyr Zelensky, như cựu tổng thống Petro Poroshenko, luôn tránh đòi tổ chức bầu cử trong thời chiến. Có vẻ như Mykhaïlo Fedorov tin chắc vào uy tín của mình, theo các thăm dò những tuần lễ gần đây. Vấn đề là liệu chiến lược này có tạo ra được phong trào ủng hộ hay không. Cho tới nay, áp lực đòi bầu cử đều từ bên ngoài, đặc biệt là tổng thống Mỹ Donald Trump và tổng thống Nga Vladimir Putin. Ý tưởng này bị đại đa số người dân phản đối, một số sẵn sàng đoàn kết phía sau Volodymyr Zelensky, dù có nhiều chỉ trích về chính sách đối nội của ông.

Bầu cử giữa thời chiến : Canh bạc của Fedorov

Libération ghi nhận, cựu chiến lược gia của tổng thống nay công khai đóng vai đối thủ của vị nguyên thủ quốc gia. Tối thứ Ba, khi đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, tâm trạng hoang mang, thậm chí bất an đã bao trùm lấy cả những người vốn yêu mến Fedorov. Theo thăm dò thì nếu ra tranh cử, Fedorov sẽ giành được 64% phiếu so với Zelensky chỉ có 36%. Nhà báo Oleksiy Sorokin nói với nhật báo Pháp : "Nếu bầu cử trong thời bình có thể tôi bỏ phiếu cho Fedorov, nhưng kêu gọi tổ chức bầu cử ngay trong chiến tranh tổng lực là một sai lầm". Sorokin đánh giá việc này là bất khả, sẽ làm bất ổn thêm đất nước vốn đã dễ tổn thương.

Hôm qua trên quảng trường Độc Lập gần Maidan, nữ sinh viên Aliona Nikitenko, 23 tuổi, từng tham gia nhiều cuộc biểu tình ủng hộ vị bộ trưởng bị cách chức, thổ lộ : "Mykhaïlo Fedorov là một trong những bộ trưởng tài ba nhất mà Ukraine có được. Tôi ủng hộ chính sách đổi mới, hiện đại hóa, số hóa xã hội của ông, việc cách chức ông là ngu xuẩn. Nhưng tôi không biết sẽ theo chân ông trong việc đối đầu Zelensky hay không. Cũng có thể là sau này, nhưng tôi không cho rằng Nhà nước Ukraine có thể sống sót với một cuộc bầu cử trong thời kỳ chiến tranh tổng lực".

Olga Rudenko, tổng biên tập Kyiv Independent cho rằng Volodymyr Zelensky đã tạo ra một đối thủ sử dụng chính sách lược của ông. Nhà chính trị học Volodymyr Fesenko nhận định, hai nhân vật tham vọng sẽ đối đầu nhau. "Fedorov không thể và không muốn chờ đợi, và như vậy ông rất giống Zelensky, ông chiến đấu cùng một phong cách với tổng thống. Là ‘kiến trúc sư’ của công nghệ số, cựu bộ trưởng có thể đề xuất các phương thức bầu cử thay thế, tiêu biểu là bỏ phiếu điện tử qua ‘Diia’ – ứng dụng với khẩu hiệu ‘Nhà nước nằm gọn trong chiếc smartphone’ do ông sáng lập. Dù đây là một canh bạc nhiều ẩn số, vị chính trị gia ngoài 30 tuổi này vẫn nắm trong tay một nguồn hậu thuẫn hiện chưa thể đánh giá được :  những cử tri Ukraine trẻ tuổi chưa một lần cầm lá phiếu trên tay".

MICH 2000 : Ukraine "chôm" công nghệ Trung Quốc để đánh Nga

Về quân sự, Libération cho biết "Với drone MICH 2000 sao chép ngược lại từ Trung Quốc, Ukraine quấy rối kẻ thù Nga". Trong mùa hè, các vụ oanh kích vào lãnh thổ Nga diễn ra dữ dội theo chủ trương "trừng phạt tầm xa" của chính quyền Kiev. Ngoài các kho hàng của tập đoàn thương mại điện tử Wildberries, nhiều mục tiêu quân sự và hậu cần hàng đầu đã bị nhắm đến.

Đến hôm 07/08, một drone cảm tử với kiểu dáng đặc biệt tối ưu khí động học – sở hữu cánh tam giác lớn cùng cánh mũi phía trước – vừa đánh tơi tả tàu vận tải Nadezhda khi chiếc tàu này đang tiến gần cảng Novorossiysk của Nga trên Hắc Hải. Dạng tam giác này giống như những chiếc Shahed của Iran. Đó là chiếc MICH 2000, một mẫu không phải là của người cô-dắc mà của… Trung Quốc. Trung tâm hoạt động đặc biệt Alpha, đơn vị tinh nhuệ của tình báo Ukraine (SBU) trong tháng 8 đã tiết lộ việc sử dụng drone này.

MICH 2000 (Thanh gươm trong tiếng Ukraine) có sải cánh 2,5 mét, vận tốc 160 km/giờ, mang được 60 ký chất nổ. Bổ sung cho các drone tầm xa gồm Liutyi (Cuồng nộ), Bober (Hải ly), Peklo (Địa ngục), Palianytsia (Ổ bánh mì) hay FP-1, MICH 2000 còn có khả năng săn đuổi các mục tiêu di động. Mùa thu 2022, Nga phóng loạt Shahed đầu tiên vào Kiev, và cuối 2023, một nhóm kỹ sư Ukraine đến Trung Quốc để tìm mua các drone lưỡng dụng. Họ phát hiện một nhà máy gần Hồng Kông sản xuất drone ZTK-150 có những tính chất gần giống Shahed.

Oboronka, một thành viên ê-kíp kể lại, họ quan sát tiến trình sản xuất và thương lượng với các trung gian trong nhiều ngày. Phía Trung Quốc muốn bán công nghệ để tự sản xuất ở Ukraine. Nhưng sau đó Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu drone, nên ZTK Drones từ chối chuyển giao công nghệ. Nhưng những thực tập sinh Ukraine được mời đến trước đó đã học được cách sử dụng và biết cách thức chế tạo. Chiếc MICH 2000 ra đời với 8 phiên bản có cách liên lạc (tương thích, kỹ thuật số hay Starlink) và kích thước bình nhiên liệu khác nhau, giá thành rẻ hơn Trung Quốc.

Có sản lượng 6.000 chiếc một năm, MICH 2000 chỉ được dùng cho những mục tiêu đặc biệt, từng tham gia oanh kích Moskva, hạm đội Nga ở Baltic gần Saint Petersburg và phá hủy một trung tâm tiếp liệu của Wildberries, một oanh tạc cơ Tu-95MS. Cũng drone này phá hủy hệ thống phòng vệ điện tử xung quanh Guelendjik, "sào huyệt" lộng lẫy của Vladimir Putin. Libération cho rằng không tệ đối với một phiên bản "chôm" từ Trung Quốc.

"Một kỷ nguyên mới" : Sản lượng dầu lửa Nga suy sụt dần

Les Echos quan tâm đến sản lượng dầu của Nga sụt dần theo từng tháng, theo báo cáo của OPEC. Giờ đây Nga sản xuất ít hơn một triệu thùng dầu so với quota được cấp. Vì sao nhà sản xuất dầu lửa thứ ba thế giới lại sa sút như vậy ?

Trước hết, vì Kiev cố ý tấn công cơ sở hạ tầng dầu khí Nga, đặc biệt là các nhà máy lọc dầu và cảng xuất dầu lửa. Một nghịch lý là khi nhà máy lọc dầu bị hư hại, Moskva đành phải xuất dầu thô trong khi chờ đợi sửa chữa, nên nguồn dầu trên thị trường dồi dào hơn. Nhưng xu hướng này gần đây đã giảm, vì Ukraine còn tấn công các cảng dầu. Tuần rồi lượng dầu lửa xuất đi từ các cảng ở Hắc Hải thấp nhất kể từ tháng 4 – theo Bloomberg.

Đằng sau các cuộc tấn công của Ukraine, là khuynh hướng đáng ngại cho Nga : Bước vào kỷ nguyên sản lượng dầu ít dần trong những năm tới. Cơ quan Rystad Energy nhận thấy lượng dầu thô dự trữ vì không lọc được nay đã bão hòa. Các mỏ dầu cũ dần và các mỏ mới sẽ không đủ thay thế, vì không còn phương tiện đầu tư như trước chiến tranh, nhất là lãi suất chỉ đạo đến 14%. Và nay phải tính đến chi phí tu bổ các cơ sở hạ tầng bị drone Ukraine tàn phá. Trừng phạt của Châu Âu và Mỹ buộc Moskva phải bán dầu đại hạ giá cho Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời khiến giá nhập khẩu các thiết bị cần thiết tăng cao.

Péter Magyar : Cuộc tháo dỡ "Nhà nước phi tự do" của Orban

Cũng tại Đông Âu, Le Figaro nói về "Péter Magyar : Người xóa sổ một cách có phương pháp Nhà nước phi tự do Hungary". Trong vòng 100 ngày, tân thủ tướng đã cho nổ tung các cột trụ của hệ thống Orban, thực hiện lời hứa khi tranh cử là "thanh toán mafia Fidesz".

Hôm 05/03/2026 vào lúc 13 giờ ở ngoại vi Budapest, cảnh sát chận lại hai chiếc xe bọc thép của Ukraine chở vàng và tiền mặt, còng tay, bịt mắt bảy người trên xe đưa về trụ sở cơ quan chống khủng bố (TEK), tịch thu 9 ký lô vàng và 40 triệu đô la, 35 triệu euro. Phe Viktor Orban dùng những hình ảnh này để cáo buộc đảng Tisza của Péter Magyar nhận tài trợ bất hợp pháp. Nhưng chiến dịch bôi nhọ không tác dụng, Orban thất cử nặng nề.

Đầu tháng 5, chính quyền mới trao trả cho Ukraine vì sở thuế (NAV) không tìm thấy dấu hiệu gì bất thường của việc chuyển giao từ một ngân hàng Áo. Janos Hajdu, giám đốc TEK sau đó bị khởi tố vì vượt quyền cơ quan thuế, dùng phương pháp "cao bồi" trong vụ này. Tổng chưởng lý được Quốc Hội mà Fidesz thống trị bầu lên đã từ chức, sau đó là chủ tịch Tòa Bảo hiến Péter Polt, cựu đảng viên Fidesz, tổng thống Tamas Sulyok… Cơ quan quốc gia bảo vệ tài sản nhà nước (NVVH) được thành lập để truy tìm những tài sản bị biển thủ, văn phòng thủ tướng bắt đầu điều tra những khoản chi của người tiền nhiệm.

Một tâm trạng cay đắng bao trùm lên những người ủng hộ Viktor Orban. Những nhân vật trụ cột bất lực chứng kiến "Nhà nước phi tự do" đang tan rã, thậm chí "lưỡi gươm Damoclès" treo lơ lửng trên đầu. Antal Rogan, "bộ trưởng tuyên truyền" đầy quyền lực biến mất khỏi đời sống chính trị, cựu ngoại trưởng Péter Szijjarto sang làm việc cho tập đoàn xe hơi Trung Quốc BYD… Còn bản thân ông chủ cũng vắng bóng. Theo các thông tin mới nhất, Viktor Orban đang dòm ngó một chức vụ ở FIFA, nhưng nếu có thật, có thể đối mặt với phong trào chống đối chủ tịch Gianni Infantino hiện nay.

Afghanistan : Khi thế giới bình thường hóa một chế độ chà đạp phụ nữ

Tại Châu Á, xã luận của Le Monde kêu gọi "Vinh danh lòng dũng cảm của phụ nữ Afghanistan". Năm năm sau khi Taliban trở lại nắm quyền bằng vũ lực, làm thế nào hiểu được sự bình thường hóa dần dần của chế độ này trên trường quốc tế ? Châu Âu phải tôn trọng các nguyên tắc và hành động tập thể, nếu không sẽ có nguy cơ phá sản về mặt đạo đức. Dù đất nước 22 triệu dân đang cần viện trợ, chế độ Taliban sẽ không thỏa hiệp về chính sách phân biệt đối xử.

Giam mình trong cuồng tín và bạo lực, chế độ Taliban đang phủ nhận sự tồn tại của một nửa nhân loại trong một sự im lặng đáng sợ. Cộng đồng quốc tế vẫn đang loay hoay tìm một thuật ngữ chính xác để lột tả nỗi kinh hoàng mà phụ nữ nước này phải chịu đựng : "Apartheid giới", "ngược đãi", hay "diệt chủng phụ nữ"... nhưng sự mơ hồ từ ngữ đã dẫn đến việc bỏ rơi các nạn nhân trên thực tế.

Ngày 15/08, Taliban diễu hành tại Kaboul để kỷ niệm 5 năm ngày trở lại nắm quyền. Những lời hứa đối với người Mỹ và Châu Âu - rằng trẻ em gái sẽ được đến trường, luật pháp sẽ bảo vệ họ, chế độ gia trưởng lạc hậu sẽ không bao giờ quay trở lại - đều bị Hồi giáo cực đoan nuốt lời. Sau khi Taliban cấm phụ nữ ra khỏi nhà, đi học, đi làm và ca hát, nỗi sợ hãi ngày càng sâu sắc. Sắc lệnh 18 hợp pháp hóa việc kết hôn của trẻ em gái, sắc lệnh 12 trước đó cho phép bạo lực gia đình, đẩy người phụ nữ xuống đáy xã hội, ngang hàng với nô lệ. Tại đất nước này, dê thậm chí còn được đối xử tốt hơn phụ nữ Afghanistan.

Thế nhưng, các kênh ngoại giao đang được mở lại từ Bắc Kinh, Moskva đến Washington, vì lợi ích địa chính trị và tài nguyên khoáng sản. Vào tháng 6, một phái đoàn Taliban đã được tiếp đón tại Bruxelles để thảo luận về kiểm soát dòng người di cư –Ủy ban Châu Âu gọi là "cuộc họp kỹ thuật" nhưng Kaboul coi là cuộc gặp "lịch sử". Le Monde cho rằng Châu Âu không nên "xúc phạm đến lòng dũng cảm vô bờ" của phụ nữ Afghanistan.

Thụy My