Một nhân viên cứu hộ tạm nghỉ giải lao ở địa điểm một trung tâm thương mại bị hỏa tiễn Nga tấn công tại Kiev, ngày 22/10/2026. Reuters - Gleb Garanich

Ngoại giao Oslo và nỗ lực tuyệt vọng của Kiev

Le Monde ngày 22/10/2026 nhận xét "Tại Oslo, Volodymyr Zelensky vẫn miễn cưỡng bám víu vào hy vọng được Hoa Kỳ lắng nghe trở lại". Tổng thống Ukraine đã gặp đặc phái viên của Donald Trump, Steve Witkoff tại Na Uy. Với giọng nói gần như mệt mỏi, Zelensky lặp lại cụm từ ngoại giao sáo rỗng mà ông đã sử dụng rất nhiều lần trong những tháng gần đây, nói rằng cuộc đối thoại "mang tính xây dựng".

Nhưng thái độ của ông cho thấy nhà lãnh đạo ở Kiev đã không còn tin vào điều đó nữa, như thể ông đã mất hết niềm tin vào doanh nhân, người bạn và đối tác chơi gôn của tổng thống Mỹ. Cùng với Zelensky, thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre muốn tin rằng các cuộc đàm phán do Hoa Kỳ dàn xếp nhằm đảm bảo hòa bình với Nga đã "trở lại đúng hướng" sau "các sự kiện" của tuần qua - một cách nói giảm nhẹ cho hàng loạt quyết định bất lợi cho Kiev do Donald Trump và chính quyền của ông đưa ra.

Đối thoại giữa Ukraine và Hoa Kỳ đã xấu đi từ sau tuyên bố chấn động của Trump hôm 09/10. Theo tổng thống Ukraine, đây là một "sự phản bội", "các bước đã được chuẩn bị để thuyết phục Ukraine đầu hàng". Chuyên gia Grégoire Roos của Chatham House nhận xét, khi mùa đông đến gần, "Zelensky đang tìm cách sống sót. Người đàn ông này đang gánh trên vai cả một đất nước, thậm chí cả một khu vực của Châu Âu. Zelensky biết rằng lời hứa của Washington không đáng tin cậy, nhưng nguy cơ bị Mỹ bỏ rơi đơn giản là quá lớn" trong khi Châu Âu chưa đủ khả năng tự đứng ra hỗ trợ Kiev.

Không còn nhún nhường : Lập trường quyết liệt mới nơi Zelensky

Để giữ Donald Trump về phía mình, tổng thống Ukraine cho đến nay đã áp dụng chiến lược tâng bốc nhà tỉ phú của Châu Âu và đề nghị các thỏa thuận có đi có lại. Vuốt ve cái tôi của Donald Trump, Volodymyr Zelensky và các đồng minh ngỡ rằng họ đã lật sang trang mới sau vụ sỉ nhục ở Phòng Bầu dục hôm 28/02/2025.

Nhưng nay thái độ khiêm nhường của Ukraine đã chấm dứt. Trong những ngày gần đây, Volodymyr Zelensky tỏ ra quyết liệt hơn. Ông dám so sánh thái độ của Donald Trump với một "kẻ yếu đuối", lên án một nước Mỹ đang "đứng về phía sai trái của lịch sử", và phẫn nộ trước tình trạng mạng lưới vệ tinh Starshield do SpaceX cung cấp bị đình trệ. Nhà lãnh đạo Ukraine cáo buộc Lầu Năm Góc cố tình trì hoãn "việc giao hỏa tiễn đã được chi trả" theo chương trình PURL, một cơ chế do Hoa Kỳ và NATO thiết lập để cung cấp thiết bị quân sự Mỹ cho Kiev. Đây không chỉ là một sai phạm về mặt đạo đức, mà còn là vi phạm hợp đồng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phủ nhận có ý đồ xấu, và lập trường với Kiev không hề thay đổi.

Le Monde nhận thấy đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, không hề có kinh nghiệm ngoại giao, trong chuyến thăm Moskva lần thứ chín đã phải ra về tay không. Theo Les Echos, Donald Trump càng tỏ ra ưu ái với Vladimir Putin thì tổng thống Nga càng có thể kéo dài cái gọi là thương lượng, và tiếp tục oanh tạc vô tội vạ các thành phố Ukraine. Khi gặp Steve Witkoff, Putin tuyên bố thỏa thuận diesel đa giúp giá thế giới giảm 5-6%, hàm ý là Nga có thể cung cấp một lượng phân bón quan trọng thay cho các nguồn Trung Đông… Nhưng không thay đổi một chút nào về Ukraine. Kremlin nhắc đi nhắc lại là "số phận Ukraine đang như mành treo chuông", "Kiev đang hấp hối" …

Cuộc đổi chác Trump - Putin và bóng ma "luật rừng" tại Châu Âu

Trong bài xã luận "Trump-Putin : Cuộc đổi chác", La Croix mỉa mai, việc làm ăn giữa Nhà Trắng và Kremlin có vẻ xuôi chèo mát mái. Tổng thống Donald Trump những ngày gần đây liên tục có những tuyên bố nghiêng về phía Nga.

Và Vladimir Putin vừa tặng ông một món quà đáng giá vào thời điểm còn hai tuần đến kỳ bầu cử gay go : trả tự do cho một công dân Mỹ bị bắt ở Nga vì bị cáo buộc là "lính đánh thuê". Những thỏa thuận béo bở này đều được đánh đổi bằng xương máu của Ukraine.

Donald Trump dỡ bỏ trừng phạt lên Moskva, nhập khẩu dầu diesel, công khai đòi tổng thống Volodymyr Zelensky phải ra đi và hạn chế tối đa viện trợ quân sự cho Kiev. Trong bối cảnh đó, việc Trump ép tái lập hòa đàm cho thấy ông muốn thương lượng diễn ra theo các điều kiện của Nga. Thêm một lần nữa, Ukraine và Châu Âu nay đã trở thành bên ủng hộ chính, phải phối hợp với nhau để tránh một thỏa thuận mà vận mệnh Ukraine bị đem ra làm vật trao đổi.

Kremlin vẫn khăng khăng với những mục tiêu của những ngày đầu cách đây bốn năm rưỡi : bành trướng lãnh thổ, thay đổi chế độ ở Kiev, áp đặt địa chính trị tại một phần Châu Âu. Chấp nhận thảo luận trên cơ sở này có nghĩa là chấp nhận luật rừng sẽ thống trị trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên tới tại Châu lục. Đây sẽ là một thỏa thuận rất tồi tệ cho Châu Âu. Một mặt, nước Nga của Putin không mạnh như Kremlin muốn làm cho người ta tin, mặt khác, an ninh Châu Âu tùy thuộc vào khả năng buộc phải tôn trọng luật quốc tế và mô hình hợp tác giữa các Nhà nước.

Bạo loạn đường phố : Khi những kẻ đập phá làm "đại sứ thương hiệu" cho Marine Le Pen

Tiếp tục bàn luận về bạo loạn ở Pháp, tác giả Luc Le Vaillant trên Libération có bài bình luận đanh thép với tựa đề trực diện : "Gửi những kẻ phá hoại, các người chính là những kẻ vận động hành lang đắc lực nhất cho Marine Le Pen".

Tác giả từ chối phân biệt động cơ hay màu sắc chính trị của những kẻ đập phá, dù họ là những kẻ cơ hội đi hôi của, những nhóm Black Blocs vô chính phủ hay những phần tử cực đoan ngụy trang. Tất cả, bằng sự hung hãn bầy đàn, đã chà đạp lên những người biểu tình ôn hòa và bức tử các hộ kinh doanh nhỏ. Nhật báo cảnh báo, những hành vi thái quá này là sự xúc phạm nghiêm trọng vào nền dân chủ và sẽ định hình tương lai bầu cử của nước Pháp.

Libération tố cáo : Việc biến đường phố thành bãi chiến trường, nhân danh "tái chiếm quyền lực" cho cách mạng, thực chất là "mở toang cả một đại lộ" để dâng quyền hành cho đảng Tập Hợp Dân Tộc (RN). Bài viết mỉa mai gọi đây là một "thỏa ước bán linh hồn cho quỷ sứ", biến một thủ lãnh mị dân thành một nhân vật ôn hòa, là chọn lựa độc nhất.

Bằng một thuật ngữ đầy châm biếm "Chủ nghĩa Marx siêu tự do", tác giả bóc trần bản chất của những toán cướp bóc mang danh nghĩa cách mạng. Không hề có lý tưởng chia sẻ, không có bóng dáng của những "hiệp sĩ rừng xanh Robin Hood" cướp của người giàu chia cho người nghèo, tất cả chỉ là sự tham lam, vị kỷ cá nhân khi "đi mua sắm" bằng xà beng thay cho mã thanh toán, tự giảm giá khuyến mã1 100%. Việc đốt phá các công trình công cộng hay hủy hoại biểu tượng Marianne của nền Cộng hòa chỉ mang lại một hệ quả duy nhất : tước đi tính chính danh của các phong trào xã hội, phá nát không gian đối thoại công cộng, và biến phe cực hữu thành giải pháp cứu cánh duy nhất.

"Vũ khí" pháp lý mới của Thượng Viện Pháp

Le Figaro nói về "Báo cáo gây sốc của Thượng Viện để chấm dứt nạn cướp phá : Drone, AI và án nặng". Những ngọn lửa bạo lực khiến nước Pháp sững sờ trong hai ngày 17 và 18/10 chưa tắt hẳn thì các thượng nghị sĩ đã đưa ra vũ khí hạng nặng : báo cáo của ủy ban pháp luật mang tên "Tương lai của việc duy trì trật tự : 30 đề nghị để tái lập kiểm soát".

Các tác giả khuyến cáo dỡ bỏ trở ngại lâu nay về khả năng bồi thường của các thủ phạm : nên cho phép tịch thu một số trợ cấp xã hội để bồi thường cho nạn nhân. Tỉ lệ miễn tố vì không đủ bằng chứng khiến phải hủy hồ sơ và tha bổng nghi phạm lên đến 40%, nên có sự hiện diện của Viện Công tố bên cạnh lực lượng an ninh trong những cuộc biểu tình nguy cơ cao để có thể sớm đưa ra tòa với thủ tục hoàn chỉnh. Báo cáo ghi nhận việc làm biên bản các cuộc bắt giữ ngay trong khi biểu tình khiến cảnh sát không tập trung được cho nhiệm vụ hàng đầu của mình. Thế nên cần chuyển sang biên bản điện tử tự động gởi đến đồn cảnh sát, để quản lý suôn sẻ khi phải bắt giữ hàng loạt.

Nhằm mở rộng phương tiện thu thập bằng chứng, việc sử dụng camera phải trở thành phổ biến và kéo dài thời gian lưu trữ hình ảnh, các drone của tư pháp phải được triển khai trong tất cả các cuộc biểu tình có thể xảy ra bạo động, tăng số người điều khiển drone. Nói chung, mọi phương tiện công nghệ giúp nhận diện thủ phạm phải được huy động, nhất là nhờ trí thông minh nhân tạo (AI). Thuật toán sẽ giúp giám sát những nhóm bạo lực, ước lượng số người biểu tình, phát hiện vũ khí. Việc sử dụng các sản phẩm đánh dấu mã hóa cũng được nêu ra nhưng còn gây tranh cãi, vì người biểu tình ôn hòa có thể bị vạ lây khi tiếp xúc.

Báo cáo nêu ra con số mỗi năm tại Paris có 155 cuộc biểu tình không khai báo, nhưng người tham gia cho đến nay không bị trừng phạt. Mức án 1 năm tù khi tham gia tập họp bạo động phải được nâng lên 3 năm. Các tác giả đề nghị một chủ thuyết mới, bảo vệ người biểu tình hơn và cứng rắn hơn với những kẻ bạo động. Trước mắt là gia tăng thông tin cho người biểu tình để làm giảm căng thẳng, và không nên để bất kỳ góc chết nào. Sự kiện ngày 17/10 cho thấy tình báo đã đánh giá quá thấp số người tham gia. Libération nhắc lại, ban đầu ước tính là 150.000 người nhưng thực tế lên đến 550.000, con số lịch sử này khiến lực lượng an ninh quá tải.

Nghịch lý bồi thường : Kẻ phá hoại vô can, người dân đóng thuế gánh nợ

"Những kẻ phá hoại phải bồi thường ?" Les Echos đề cập đến vấn đề từ lâu đã được nêu ra về những vụ đập phá khi biểu tình. Mỗi giờ 1.500 euro, đó là chi phí cho mỗi lần can thiệp của lực lượng cứu hỏa cho những vụ hỏa hoạn thông thường, mà ngân sách địa phương phải chi trả. Nguyên tắc mọi vụ chữa cháy đều miễn phí có từ năm… 1733, dưới thời vua Louis XV.

Trong khi chính phủ chuẩn bị một dự luật mới chống nạn phá hoại, ông Nicolas-Jea Brehon, cố vấn Thượng Viện, tỏ ra nghi ngờ về hiệu quả, trong bối cảnh những biện pháp trừng phạt hiện có vẫn chưa được áp dụng đúng mức. Theo truyền thống, các thẩm phán ít khi muốn áp dụng việc phạt tiền, vả lại thường là thủ phạm không có khả năng chi trả. Dự luật mới theo hai nguyên tắc : trách nhiệm tập thể và trừng phạt phụ huynh.

Ai phải trả tiền và bao nhiêu ? Mức trần được giới hạn ở 10.000 euro, nhưng thiệt hại không chỉ đơn giản là sửa chữa, thay mới, mà còn ở các tác động gián tiếp như phí bảo hiểm, đánh giá rủi ro đối với nước Pháp trên thị trường tài chánh… Dù tổng thống Emmanuel Macron hứa hẹn "Những kẻ phá hoại phải chi trả. Những kẻ hôi của phải bồi thường". Nhưng điều chắc chắn hiện tại là người đóng thuế phải gánh việc tu bổ các công sở bị đập phá, thương nhân ứng trước tiền để mua hàng và sửa chữa cửa tiệm, bảo hiểm thường không bồi thường số thiệt hại trong những ngày không hoạt động.

Về nạn hôi của, Les Echos, Le Figaro và Le Monde đều cho biết sau sự kiện ngày 17/10, các nền tảng Vinted, Ebay, Leboncoin… được chính phủ yêu cầu nhanh chóng rút những lời rao bán hàng ăn cắp, và giúp Nhà nước nhận diện những kẻ tội phạm. Một số cư dân mạng còn chẳng thèm che giấu nguồn gốc khi rao bán : "Áo pull lấy được khi biểu tình", "Mua hôm thứ Bảy không có phiếu tính tiền", "Đồ trang điểm 17/10"… Nhiều túi xách hàng hiệu đến quần áo, son phấn… được đăng bán trên các mạng xã hội. Một số nền tảng cho biết đang vận dụng trí thông minh nhân tạo (AI) và phần mềm nhận diện hình ảnh để phát hiện những người bán mới có vẻ khả nghi.

Thụy My