Ukraine và cuộc chiến trong bóng tối truy lùng những kẻ phản quốc

Ukraine với cuộc săn lùng các thế lực phản quốc, con đường tử thần ở Kramatorsk. Cơn địa chấn chính trị mang "sắc nâu" đầy bất an tại Đức, nỗ lực giam cầm bóng ma lịch sử để củng cố quyền lực của Bắc Kinh. Tất cả cho thấy lịch sử không ngủ yên : hoặc là bệ đỡ cho tương lai, hoặc là bóng ma luôn rình rập.

Các thủy thủ Ukraine chuẩn bị chiếc tàu chống tàu ngầm "Ternopil" ở cảng Sebastopol trên Hắc Hải, Crimea ngày 02/03/2014. AP - Darko Vojinovic

Kẻ giao nộp chiếc tàu ngầm duy nhất của Ukraine cho Nga bị trừ khử

Về chiến tranh ở Ukraine, La Croix ngày 08/09/2026 cho biết "Kiev truy lùng những kẻ chỉ điểm và phản quốc như thế nào". Cuộc chiến còn diễn ra trong bóng tối ở cả hai phía, với các vụ ám sát những kẻ phản bội.

Ngày 13/08/2026 Robert Chagueiv, thuyền trưởng thuộc Hạm đội Hắc Hải đang đi bộ cùng với một người ở trung tâm Sevastopol thuộc vùng Crimea bị chiếm đóng, thì một quả bom gần thùng rác công cộng phát nổ. Robert Chagueiv, 49 tuổi, bị thương nặng đã tử vong. Một cô gái từng là gái gọi bị bắt. Theo báo chí Nga, cô Margarita Reout đã nhanh chóng nhận là thủ phạm. Các nhà bình luận Ukraine tin chắc rằng Robert Chagueiv nằm trong danh sách những kẻ phản bội, và công lý đã được thực thi.

Năm 2014, Robert Chagueiv, là chỉ huy chiếc tàu ngầm duy nhất của Ukraine tên Zaporizhzhia. Chiếc tàu cũ kỹ hạ thủy năm 1970, không còn hoạt động từ 1995 và được nhượng cho Ukraine năm 1997. Nhưng viên sĩ quan này đã làm ngơ trước lệnh di tản chiếc tàu đến Odessa để tránh lọt vào tay Nga khi Crimea bị chiếm đóng. Ngược lại, ông ta giao tàu Zaporizhzhia và phần lớn thủy thủ đoàn cho quân xâm lược. Một sĩ quan Ukraine giấu tên cho biết Robert Chagueiv từ lâu vẫn tỏ ra thân Nga.

Nợ máu trả bằng máu : Vấn đề chỉ là thời gian

Illya Pavlenko, cựu phó giám đốc tình báo quân đội Ukraine (HUR) thổ lộ, tổ chức một chiến dịch như vậy mất ít nhất sáu tháng, đôi khi lâu hơn. Không hiểu vì sao đến hơn 12 năm sau Robert Chagueiv mới bị nhắm đến, nhưng Illya Pavlenko khẳng định tất cả những kẻ phản quốc đều phải trả giá, vấn đề chỉ là thời gian.

Báo cáo của trung tâm nghiên cứu Armed Conflict Location&Event Data (ACLED) ghi nhận gần 200 vụ ám sát và mưu sát trên các vùng bị chiếm đóng và tại Nga, nhắm đến những kẻ phản bội, tiếp tay cho địch và điệp viên Nga. Nhiều vụ phục kích, đánh bom, đầu độc, tấn công bằng dao đã diễn ra. Một nguồn tin từ tình báo Ukraine SBU cho biết họ nắm vững địa thế và có mạng lưới bí mật. Nga gây nhiều tội ác đến nỗi nhiều người dân sẵn sàng giúp một tay.

Về phía Nga ưu tiên cho phá hoại và những vụ tấn công nhỏ thông qua trung gian những người dẫn dụ được trên mạng bằng tiền, cùng một cách thức như chiến tranh đa diện ở Châu Âu. Nhiều chính khách và quân nhân Ukraine đã bị khủng bố từ 2022. Tuy vậy ACLED nhấn mạnh là Kremlin "thiếu năng lực" tuyển mộ sát thủ chuyên nghiệp vì trong thời chiến cơ quan an ninh Ukraine chất vấn thường xuyên những cá nhân bị nghi ngờ làm chỉ điểm cho Nga. Cả hai bên ít khi nhận trách nhiệm về những vụ ám sát. Cũng theo ACLED, cả Nga và Ukraine dường như bắt chước Israel trong việc thanh toán kẻ thù.

Kramatorsk : 25 kilomet trên "con đường tử thần"

Phóng sự của Le Figaro "Tại Kramatorsk, trung tâm trận đánh Donbass" mô tả chiến trường hết sức ác liệt. Quân Nga chỉ còn cách thành phố chiến lược này chưa đầy 10 kilomet. Từ sáng sớm, mùi khói bốc lên khét lẹt, làm Kramatorsk nghẹt thở. Đêm hôm trước, bom Nga đã trút xuống đây và drone không ngừng lượn quanh các tòa nhà. Ngày 21/08/2026 chính quyền Ukraine đã tuyên bố đây là vùng chiến sự ác liệt. Dù là quân nhân hay dân thường, không một ai dám bén mảng ra đường trước khi trời rạng sáng. Sáu giờ rưỡi sáng, một chiếc thiết giáp của lữ đoàn cơ giới 24 "Vua Daniel" đưa về sáu chiến binh từ tiền tuyến.

Serhiy, 39 tuổi là một trong những người sống sót sau 10 tháng trấn giữ ở một điểm nằm giữa Kramatorsk và Tchassiv Yar. Anh vội vã cám ơn Đức Mẹ Maria đã che chở trên quãng đường về. Họ đã đi bộ 25 kilomet trên con đường tử thần đầy xác lính của hai bên. Đa số bộ binh như Serhiy khi thay quân đều được các quân nhân giàu kinh nghiệm của đơn vị trinh sát đi kèm, vì họ không biết cách xử trí với drone và lính Nga xâm nhập.

Quân Nga lẻn vào tập hậu bằng những nhóm nhỏ, ngày càng nhiều hơn từ tháng 3 nhằm gây hỗn loạn và mở rộng vùng xám. Để bảo vệ các chiến binh drone, một số lữ đoàn chia nhỏ ra, giao cho một số người việc bảo trì và sạc bình điện, còn người điều khiển ẩn núp nơi xa hay dưới hầm ngầm. Mykhailo, chỉ huy tiểu đoàn Peregrines nhấn mạnh, hiện nay tất cả các trận đánh đều bằng drone, nhưng chính là con người mới giúp chiến thắng. Ở đâu có bộ binh trấn giữ, ở đó là lãnh thổ Ukraine.

Cơn địa chấn Sachsen-Anhalt và thế khó của Berlin

Rời khỏi chiến trường rực lửa tại Ukraine, một mặt trận ý thức hệ khác cũng đang lung lay ngay tại trung tâm Châu Âu. Các báo tiếp tục bình luận về kết quả bầu cử ở bang Sachsen-Anhalt ở Đức. La Croix đăng chân dung thủ tướng Friedrich Merz ủ rũ trên trang nhất, chạy tít "Nước Đức dưới áp lực", Le Figaro đưa tựa "AfD : Merz bối rối trước trận động đất bầu cử", Libération nói về "Sắc nâu đáng sợ", ám chỉ những chiếc áo nâu của lực lượng SA thời Hitler. Xã luận của Le Monde đánh giá "Mô hình chính trị Đức bị cực hữu đe dọa".

Kể từ sau Đệ nhị Thế chiến, chưa bao giờ một đảng cực hữu thắng được trong một cuộc bầu cử khu vực ở Đức. Đối với thủ tướng Merz, thất bại này thật cay đắng. Khi ứng cử chủ tịch đảng CDU năm 2018, ông từng được cho là người sẽ giảm tỉ lệ phiếu bầu cho AfD xuống còn phân nửa, nhưng 8 năm sau, cực hữu lại tăng được gấp đôi số phiếu. Dù đã thắt chặt chính sách nhập cư sau thời Angela Merkel, ông vẫn không ngăn được sự trỗi dậy của cánh hữu cực đoan. Thắng lợi lịch sử của AfD khiến không thể lập được một liên minh ổn định, đồng thời thách thức ranh giới an toàn giữa cực hữu và các đảng khác.

Nếu bắt tay với AfD sẽ là sự quay ngược lại với chủ trương xưa nay từ thời Konrad Adenauer, Helmut Kohl cho đến Angela Merkel. Trái với các đảng cực hữu khác ở Châu Âu, AfD chưa bao giờ tìm cách "bình thường hóa hình ảnh". Chương trình đề ra cho bang Sachsen-Anhalt chủ yếu là hủy bỏ quyền căn bản về tị nạn, loại ra khỏi nhà trường các học sinh khuyết tật và trẻ em di dân, xúc tiến mẫu gia đình truyền thống gồm đủ cha mẹ và càng nhiều con càng tốt, sửa lại giáo dục lịch sử xung quanh chủ nghĩa quốc xã.

Có hai nhân vật sẽ xoa tay hài lòng. Trước hết là tổng thống Nga Vladimir Putin, khi cường quốc kinh tế số một Châu Âu có một đảng muốn dỡ bỏ trừng phạt đối với Moskva, ngưng hỗ trợ Kiev và mua khí đốt của Nga. Tiếp đến là tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, vốn không ngừng ủng hộ cánh hữu dân tộc chủ nghĩa ở Châu lục và coi việc AfD đứng ngoài quyền lực là bất công. Có thể tự an ủi là Sachsen-Anhalt với 2,1 triệu dân chỉ chiếm 2,5 % dân số Đức. Nhưng khi một đảng như vậy chiếm gần phân nửa số phiếu qua việc bảo vệ một chương trình cực đoan, bài ngoại đến thế, thì mô hình chính trị nước Đức thời hậu chiến đang chao đảo. Và vì vậy theo Le Monde, cả Châu Âu nên lo ngại.

Nửa thế kỷ sau ngày "Người Cầm Lái" ra đi

Ngược dòng lịch sử, trong loạt bài về Mao Trạch Đông, Le Monde nhận định "Nửa thế kỷ sau ngày Mao Trạch Đông qua đời, cái bóng của "Người Cầm Lái Vĩ Đại" vẫn bao trùm lên đất nước Trung Hoa". Người lập quốc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, từ trần ngày 09/09/1976, cho đến nay vẫn tiếp tục để lại ảnh hưởng nặng nề lên đời sống chính trị. Đảng cộng sản Trung Quốc vẫn đang bị giằng xé giữa một bên là trung thành với biểu tượng huyền thoại, và bên kia là việc lên án những sai lầm từng đẩy hàng chục triệu người vào chỗ chết.

Bốn giờ chiều hôm đó, các loa phóng thanh công cộng gắn trên các cột đèn và trên tường của các đơn vị (danwei) đồng loạt loan tin "đồng chí Mao Trạch Đông" đã từ trần vào lúc 0 giờ 10 phút đêm qua. Ông là "lãnh tụ vĩ đại kính yêu của Đảng ta, quân đội và nhân dân ta, các dân tộc trên cả nước, người lãnh đạo vĩ đại của giai cấp vô sản quốc tế và các dân tộc bị áp bức". Đối với 930 triệu người Trung Quốc, cái chết "vầng thái dương đỏ trong tim" là một cú sốc, một cú nhảy vào vô định đồng thời là một sự giải thoát. Các chính sách của Mao từ chiến dịch chống hữu khuynh thô bạo đến sự hỗn loạn trong Cách mạng văn hóa và mấy chục triệu người chết trong Đại nhảy vọt, khiến người dân Hoa lục chìm trong đau thương. Cũng trong năm đó, ngày 28/07 thành phố kỹ nghệ Đường Sơn (Tangshan) bị động đất khiến 242.000 người thiệt mạng. Năm 1976 là một sự đảo lộn lớn ở Trung Quốc.

Nửa thế kỷ sau, Trung Quốc thay đổi hẳn. Người dân bỏ rơi những bộ đồ xám xịt, thay vào đó là trang phục đủ màu và các thương hiệu quốc tế. Trung Quốc nhảy vọt lên thành nền kinh tế thứ nhì thế giới, tham gia cuộc đua sáng tạo trong ngành robot và trí thông minh nhân tạo (AI) ; chính quyền có tham vọng gởi người lên Mặt Trăng từ nay đến cuối thập niên.

Nhưng Mao Trạch Đông vẫn ngự trị trên quảng trường Thiên An Môn, du khách xếp hàng dài để tham quan cái xác ướp, khuôn mặt Mao xuất hiện trên những tờ giấy bạc dù dân Hoa lục nay chủ yếu chi trả bằng smartphone. Tượng của Mao đứng ở lối vào các đại học lớn và vô số quảng trường, ảnh của ông được treo trên tường nhiều căn nhà nông thôn. Năm 2021, một bảo tàng lịch sử lớn của đảng được khánh thành ở Bắc Kinh nhân 100 năm thành lập đảng Cộng sản Trung Quốc.

Bản án 70/30 và số phận của người nghệ sĩ "bôi nhọ" Mao

Cái giá phải trả cho lịch sử là vô cùng đắt đỏ. Đại nhảy vọt làm 15 đến 45 triệu người chết. Cách mạng văn hóa khiến giáo dục đại học biến mất, một năm sau khi Mao chết kỳ thi tú tài mới được mở lại. Một giáo sư đại học giấu tên nhìn nhận nếu tiếp tục con đường của Mao Trạch Đông, Trung Quốc ngày nay sẽ giống như Bắc Triều Tiên.

Sau cái chết của Mao, những sai lầm của ông ta được đổ cho "Bè lũ bốn tên" trong đó có bà vợ thứ tư là Giang Thanh (Jiang Qing). Hoa Quốc Phong (Hua Guofeng) lên thay rồi đến Đặng Tiểu Bình (Deng Xiaoping) đại diện cho chính sách thực dụng trong đảng, tiến hành cải cách kinh tế sau khi đã đàn áp đẫm máu Thiên An Môn. Một giáo sư về hưu nhận xét, tại Nga, Nikita Khrushchev từng lên án những sai lầm dưới thời Stalin mà không cần động chạm đến những nền móng do Lenin gây dựng. "Nhưng ở Trung Quốc, Mao Trạch Đông vừa là Lênin, vừa là Stalin".

Đảng cộng sản phải mất một năm rưỡi trong thập niên 80 để soạn ra một nghị quyết trong đó đánh giá Mao có "70% thành công và 30% thất bại". Kể từ thời Đặng Tiểu Bình, các nhà lãnh đạo Trung Quốc kế nhiệm dường như đã xa rời Mao để bảo vệ Đảng. Đặng Tiểu Bình cải cách nền kinh tế bằng cách thu hút vốn tư nhân và nước ngoài. Giang Trạch Dân (Jiang Zemin) cho các nhà tư bản mới vào Đảng để bảo đảm họ sẽ không thách thức ông, tuy Mao đã cố gắng đè bẹp họ. Người kỹ sư trở thành chủ tịch nước, Hồ Cẩm Đào (Hu Jintao) nói về "phát triển khoa học" để trấn an người dân rằng sẽ không quay lại với chế độ độc đoán của Mao.

Ngược lại, ngay từ tháng Giêng 2013, chỉ vài tuần sau khi nắm quyền, Tập Cận Bình lại khẳng định sự trỗi dậy sẽ không diễn ra nếu không có nền tảng được xây dựng dưới thời Mao. Thanh trừng một lần nữa trở thành trọng tâm đời sống chính trị Trung Quốc, và giới hạn hai nhiệm kỳ chủ tịch nhằm tránh cá nhân hóa quyền lực quá mức đã bị hủy bỏ. Nửa thế kỷ sao cái chết của Mao Trạch Đông, Đảng cộng sản muốn bảo đảm rằng quá khứ phục vụ cho tương lai, thay vì trở thành một bóng ma ám ảnh.

Chính vì vậy, vào năm 2018, một điều luật về tội xúc phạm "các anh hùng liệt sĩ" đã được ban hành. Và một nghệ sĩ đã trở thành nạn nhân. Vào những năm 2000, Cao Chấn (Gao Zhen) cùng với em trai nổi tiếng dưới tên "Anh em nhà họ Cao" qua những tác phẩm nghệ thuật vạch trần các tội ác của Mao Trạch Đông. Cao Chấn đã sang Mỹ sinh sống từ nhiều năm qua, nhưng tháng 8/2024 khi về thăm quê ông bị bắt và bị kết án ba năm tù giam vì tội "bôi nhọ Mao Trạch Đông".

Thụy My