Donald Trump và vai trò then chốt đối với cục diện cuộc chiến Ukraine

Chiến tranh Ukraine, thỏa thuận thương mại EU – Mercosur là hai trong số những chủ đề được báo chí Pháp quan tâm hôm nay 05/09/2025.

Ảnh ghép minh họa từ trái qua : Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Mỹ Donald Trump và Nga Vladimir Putin. AFP – Drew Angerer, Saul Loeb, Alexander Nemenov

Về tình hình Ukraine, trang nhất của tờ Le Figaro nhận định rằng rất khó để đoán trước kết cục của cuộc chiến giữa một bên là Kiev và các đồng minh Châu Âu và bên kia là Moskva và các đồng minh độc tài vì mọi chuyện phụ thuộc nhiều vào Donald Trump. Về lý thuyết, chủ nhân Nhà Trắng là người duy nhất có thể thay đổi cán cân của cuộc chiến, tùy theo việc ông ủng hộ bên nào. Nhật báo thiên hữu nêu bật tính khí thất thường của Donald Trump : lúc ông nghiêng về phía Ukraine vì bất mãn với Putin, lúc thì quan tâm đến lợi ích cá nhân và ngả sang phía Nga.

Le Figaro nhấn mạnh rằng hiện tại, hòa bình vẫn là viễn cảnh hết sức xa vời. Liên minh "các quốc gia tình nguyện", do tổng thống Pháp Emmanuel Macron khởi xướng cách đây 1 năm rưỡi, đã có 35 thành viên cam kết bảo vệ an ninh cho Ukraine. 26 nước trong số đó đã đồng ý tham gia một "lực lượng răn đe". Điều này đã làm gián đoạn ý định của Donald Trump trong việc đạt thỏa thuận nhanh chóng với Putin và bỏ qua lợi ích của Ukraine. Pháp khẳng định liên minh đã sẵn sàng, nhưng mọi chuyện dường như vẫn còn rất mơ hồ.

Trong cuộc họp tại Paris hôm 04/09, các lãnh đạo Châu Âu đã thống nhất thiết lập những bảo đảm an ninh gồm ba phần : hỗ trợ quân đội Ukraine, triển khai lực lượng răn đe tại chỗ cùng với cam kết của Mỹ rằng Ukraine sẽ được bảo vệ tốt hơn nếu lại bị tấn công, khác với năm 2014 khi bản ghi nhớ Budapest không giúp ích gì. Nhưng thật khó hình dung Donald Trump sẽ đưa ra cam kết lâu dài, nhất là trong trường hợp Washington phải chịu tổn thất.

Một hạn chế nữa là kế hoạch này chỉ áp dụng sau khi có lệnh ngừng bắn. Nhưng Vladimir Putin, tin rằng vẫn có thể thắng, luôn từ chối ngừng bắn. Ngoài ra, tổng thống Nga lại được các đồng minh tiếp thêm sức mạnh, điển hình là Trung Quốc, trong bối cảnh tình bạn của chủ nhân điện Kremlin với Tập Cận Bình rất khăng khít. Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Iran đã hỗ trợ vũ khí, drone, binh lính và công nghệ cho Nga một cách nhanh chóng và dứt khoát, trong khi phương Tây lại chậm chạp, do dự trong việc hỗ trợ Ukraine.

Giới nông gia Châu Âu hoài nghi về thỏa thuận thương mại EU – Mercosur

Trang nhất và bài xã luận của tờ Le Monde nhấn mạnh Liên Hiệp Châu Âu (EU) và khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đã mất 25 năm đàm phán để đạt được một thỏa thuận thương mại. Văn bản cuối cùng, được Ủy Ban Châu Âu đệ trình hôm 03/09, sẽ cần được Nghị Viện Châu Âu và đa số các quốc gia thành viên Liên Âu phê chuẩn.

Tờ báo nhận định rằng trong suốt quãng thời gian dài đó, bối cảnh quốc tế đã thay đổi sâu sắc : liên minh địa chính trị thay đổi, chủ nghĩa tự do thương mại suy yếu, vai trò của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) giảm sút, khủng hoảng khí hậu gia tăng và bất ổn trong ngành nông nghiệp trở nên rõ rệt. Tất cả những yếu tố này đã buộc EU và Mercosur phải điều chỉnh nội dung thỏa thuận, vốn được coi là hiệp định thương mại lớn nhất mà EU từng đàm phán.

Cả Liên Âu và các nước Mercosur giờ đây đều trở nên dễ tổn thương trước các quyết định đơn phương của một nhân vật khó lường như tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Trong bối cảnh đó, việc hai khối quyết định hợp tác không còn chỉ là vấn đề thúc đẩy tăng trưởng, mà còn là cách để tồn tại trong môi trường ngày càng khắc nghiệt.

Về phần EU, mục tiêu chính của khối 27 là được miễn thuế cho hơn 90% hàng xuất khẩu sang Mercosur, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường công của khu vực này và dễ dàng tiếp cận các nguyên liệu thô thiết yếu của Nam Mỹ. Đổi lại, EU cam kết sẽ nhập khẩu nhiều hơn các sản phẩm nông nghiệp như thịt bò, thịt gia cầm, gạo, đường, đậu nành và ethanol...

Những người ủng hộ hiệp định tại Châu Âu cho rằng thỏa thuận sẽ giúp EU đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, bù đắp cho các thiệt hại do chính sách thuế quan của Mỹ gây ra, đồng thời ngăn chặn Trung Quốc độc chiếm ảnh hưởng tại Nam Mỹ, khu vực mà Bắc Kinh đang có tham vọng lớn. Thỏa thuận này cũng giúp EU giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, đặc biệt là khoáng sản quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Tuy nhiên, giới nông gia Châu Âu lại phản đối gay gắt hiệp định này khi lo ngại phải đối mặt với sự cạnh tranh không công bằng từ các sản phẩm không tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU, trong khi Bruxelles không có đủ khả năng kiểm soát chất lượng một cách hiệu quả. Trước áp lực này, đặc biệt từ phía Pháp, Ủy Ban Châu Âu đã đồng ý tăng cường các biện pháp bảo vệ đối với "các sản phẩm nhạy cảm của Châu Âu" và cam kết sẽ can thiệp nếu việc nhập khẩu có tác động tiêu cực đến một số ngành.

Cho dù những nhượng bộ này là cần thiết và được hoan nghênh, không có gì khẳng định chúng có thể xoa dịu sự phẫn nộ của nông dân hay giải quyết những bất mãn sâu xa hơn đối với một hiệp định mà nhiều người coi là biểu hiện của sự suy yếu kép : EU không còn khả năng áp đặt các tiêu chuẩn của mình cho đối tác và cũng không thể yêu cầu họ tuân theo cách sản xuất của Châu Âu. Đồng thời, sự rạn nứt trong quan hệ với Mỹ đã làm suy yếu vị thế của Châu Âu, buộc EU phải tìm kiếm các giải pháp thay thế, dù phải chấp nhận đánh đổi. Riêng nước Pháp, với những khó khăn tài khóa cùng sự thiếu ổn định về mặt chính trị, đang nhận thấy mình ngày càng ít có khả năng tác động đến các quyết định chung của Châu Âu.

Bồ Đào Nha : Những uẩn khúc trong vụ tai nạn tàu cáp kéo

Nhìn sang Bồ Đào Nha, nhật báo thiên tả Libération dành trang nhất đặt câu hỏi về tai nạn thảm khốc xảy ra ở thủ đô Lisboa khi một cabin của tàu cáp kéo Glória bị tuột dây và đâm vào tường, khiến 16 người thiệt mạng, trong đó có tài xế André Marques và một số nạn nhân khác như cựu trọng tài bóng chuyền Pedro Trindade. Hơn 20 người khác bị thương, trong đó có một công dân Pháp. Tàu điện này là một biểu tượng du lịch của Lisboa, được khai trương từ năm 1885 và mỗi năm thu hút hàng triệu du khách.

Chính quyền Bồ Đào Nha đã tuyên bố 04/09 là ngày quốc tang, đồng thời mở cuộc điều tra để làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn. Nhiều câu hỏi đã nhanh chóng nảy sinh liên quan đến sự an toàn của các cơ sở hạ tầng và việc bảo trì tàu điện. Chi phí bảo trì hiện tại dường như không đủ để bảo đảm chất lượng kỹ thuật của các thiết bị này. Vụ tai nạn đã khiến nhiều tiếng nói kêu gọi xem xét lại quy trình bảo trì cơ sở hạ tầng, nhằm bảo đảm an toàn cho cả người dân và du khách trong tương lai.

Thể thao : Quy định xét nghiệm giới tính gây tranh cãi

Về thể thao, tờ La Croix dành trang nhất chú ý đến sự kiện đội tuyển quyền anh nữ Pháp không được dự giải vô địch thế giới, diễn ra từ 04 đến 14/09 tại Liverpool, Anh Quốc, vì không kịp gửi kết quả xét nghiệm giới tính. Xét nghiệm này, được Liên đoàn Boxing Quốc tế (World Boxing) yêu cầu nhằm bảo đảm sự công bằng, đã trở thành quy định bắt buộc từ cuối tháng 05/2025. Theo quy định này, các vận động viên nữ phải xét nghiệm để xác định không có gen SRY (gen nam tính).

Liên đoàn Boxing Pháp (FFBoxe) đã thông báo vào ngày 03/09 rằng 5 nữ võ sĩ, gồm Romane Moulai, Wassila Lkhadiri, Melissa Bounoua, Sthélyne Grosy và Maëlys Richol, không thể tham gia giải đấu này do kết quả xét nghiệm của họ chưa sẵn sàng. Quyết định này đã gây ra sự phẫn nộ và ngạc nhiên trong đội tuyển Pháp.

Quy định về xét nghiệm giới tính đã được Liên đoàn Boxing Quốc tế đưa ra sau cuộc tranh cãi về vấn đề giới tính của các võ sĩ Imane Khelif và Lin Yu-ting trong Thế Vận Hội Paris 2024. Trước đó, Liên đoàn này đã cam kết rằng mục tiêu của việc xét nghiệm là để "bảo đảm sự an toàn và công bằng cho tất cả các vận động viên".

Quy định này cũng đã được Liên đoàn Điền kinh Quốc tế (World Athletics) áp dụng từ ngày 01/09. Sebastian Coe, chủ tịch Liên đoàn Điền kinh Quốc tế, giải thích rằng quy định này nhằm bảo vệ sự nguyên vẹn của thể thao nữ. Theo ông, điều này là rất quan trọng trong một môn thể thao đang tìm cách thu hút nhiều phụ nữ tham gia. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế và sinh học, như giáo sư Martine Duclos, cho rằng sự phân biệt giới tính không phải lúc nào cũng rõ ràng và không thể chỉ dựa vào nhiễm sắc thể XY và XX.

Mặc dù một phần lớn dân số sinh ra với hai giới tính chính (nam hoặc nữ), các nghiên cứu cho thấy khoảng 1% đến 2% các ca sinh là những trường hợp intersex, có nghĩa là giới tính của họ không thể được xác định thông qua nhiễm sắc thể hoặc các đặc điểm sinh lý thông thường. Francis Poulat, giám đốc nghiên cứu tại viện Inserm, Montpellier, cho biết sự biến đổi của gen SRY ở phụ nữ có thể dẫn đến tình trạng không sản xuất testosterone, tức là họ không có lợi thế về thể chất trong các môn thể thao.

Ngoài ra, không có bằng chứng khoa học nào chứng minh rằng các vận động viên nữ mang gen SRY có lợi thế thể chất so với các vận động viên nữ bình thường. Ngay cả đối với các vận động viên chuyển giới, các liệu pháp điều trị và thuốc ức chế sự phát triển giới tính cũng không kích thích việc sản xuất testosterone, và cũng không có bằng chứng nào cho thấy họ có lợi thế về thể chất.

Nhật báo công giáo kết luận rằng việc loại trừ các vận động viên có gen SRY khỏi các giải đấu quốc tế dường như chủ yếu là quyết định chính trị của các cơ quan thể thao, thay vì quyết định dựa trên khoa học. Hiện tại, Liên đoàn Bơi lội Quốc tế (World Aquatics) đang xem xét áp dụng quy định tương tự, nhưng vẫn chưa triển khai.

Ý : Giorgio Armani từ trần

Về văn hóa, trang nhất của nhật báo kinh tế Les Echos chú ý đến sự ra đi của Giorgio Armani. Tập đoàn Armani, hôm qua, thông báo rằng nhà sáng lập của họ đã qua đời ở tuổi 91. Là biểu tượng của thời trang Ý, vấn đề kế thừa đế chế Armani vẫn còn bỏ ngỏ, mặc dù đã có một quỹ được thành lập để bảo vệ di sản của ông. Giorgio Armani, một nhà thiết kế lỗi lạc, đã tạo dấu ấn trong ngành thời trang từ hơn 50 năm qua với phong cách thanh lịch, giản dị và quyến rũ. Ông còn được gọi là "Ông hoàng cuối cùng của thời trang Ý". Vào năm 2025, thương hiệu tròn 50 tuổi và tập đoàn đã lên kế hoạch tổ chức các sự kiện vào tháng 9 để kỷ niệm cột mốc này.

Phan Minh