Văn minh Mỹ suy tàn với nạn sùng bái bạo lực, Châu Âu "sinh lộ" của nhân loại

Vụ khủng bố nhắm vào người Do Thái tại Úc gây chấn động thế giới, đảng cực hữu trở lại nắm quyền tại Chile lần đầu tiên từ khi chế độ độc tài Pinochet sụp đổ, Liên Âu từ bỏ chính sách cấm bán xe mới chạy xăng kể từ năm 2035, đó là các chủ đề trang nhất của nhiều báo Pháp hôm nay, 16/12/2025.   

Tổng thống Mỹ Donald Trump với lá cờ Liên Hiệp Châu Âu phía sau, Scotland, ngày 27/07/2025. © Evelyn Hockstein / Reuters

Cuộc chiến ngoại giao của Ukraine và các đồng minh Châu Âu là hồ sơ chính trong mục Quốc tế của Le Figaro. Bài "Tại Berlin, tổng thống Ukraine nỗ lực cưỡng lại kế hoạch của Trump và Nga" loan tin mừng : chính quyền Trump khẳng định sẽ mang lại các đảm bảo về an ninh "rất mạnh" để ngăn cản Nga tấn công Ukraine một lần nữa. Tuy nhiên, tình hình trên thực tế là đầy thách thức.

Thế cheo leo "bên bờ vực thẳm" của tổng thống Ukraine

Le Figaro dùng những lời lẽ như sau để ví con đường của tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong những ngày này : cheo leo trên đỉnh núi, hai bên là "vực thẳm". Chực sẵn một bên là "quái thú Nga" và bên kia "con sói Mỹ". Dưới chân vực là các đồng minh Châu Âu trong tư thế sẵn sàng cứu nạn, nếu lãnh đạo Ukraine bị sểnh chân.

Theo Le Figaro, trong bối cảnh hiểm nghèo này, đối mặt với áp lực từ Nga và Mỹ, tổng thống Ukraine đã lựa chọn một chiến thuật "tinh tế và táo bạo", với mục tiêu giới hạn các tổn thất và kéo dài thời gian dựa vào một số ít lợi thế trong tay. Về phía Mỹ, Kiev đặt cược vào sự bất bình của các chính trị gia Cộng Hòa không chấp nhận chiến lược MAGA của tổng thống, và của giới quân nhân Mỹ vẫn luôn ủng hộ Ukraine. Về phía Nga, Ukraine đặt cược vào việc Nga lún sâu vào suy thoái kinh tế trong bối cảnh quân đội Nga gặp nhiều khó khăn trên chiến trường.

Chiến thuật "tinh tế và táo bạo" của Zelensky

Tổng thống Ukraine hiểu rõ rằng các đàm phán hiện nay về chấm dứt chiến tranh "hoàn toàn không dựa trên công lý mà dựa trên sức mạnh… Bất hạnh thay, thời cuộc hiện nay đòi hỏi con người tôn trọng kẻ mạnh, chứ không phải các giá trị". Trong một bối cảnh như vậy, chiến thuật của Zelensky là "bằng mọi giá tránh cắt đứt quan hệ với Trump", bởi điều đó có nghĩa là chấm dứt hỗ trợ của Mỹ về tình báo và phòng không, có thể sẽ khiến Ukraine thất thủ.   

Zelensky chấp nhận Ukraine không vào NATO, tổ chức bầu cử… là các điều Trump đòi hỏi, nhưng từ chối nhân nhượng các vùng lãnh thổ mà hiện Nga không kiểm soát. Kiev cũng có thể chấp nhận tạm thời không đòi hỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm, nhưng với điều kiện phải được hội nhập với Châu Âu và được bảo đảm an ninh. Đây là các mục tiêu mà Kiev và các đồng minh cố thuyết phục phía Mỹ trong các đàm phán tại Berlin những ngày này.

Những thách thức khổng lồ ngay cả khi Nga chấp nhận đình chiến

Tuy nhiên, Le Figaro nhấn mạnh cho dù Ukraine và Nga có đạt được thỏa thuận về "giữ nguyên trạng" các vùng lãnh thổ kiểm soát, đây mới chỉ là thành quả ban đầu với Kiev. Ukraine phải đối mặt với "các thách thức khổng lồ", bởi sau khi chiến tranh chấm dứt, Nga sẽ không từ bỏ tham vọng tìm mọi cách kéo Ukraine trở lại vòng ảnh hưởng.

Về hồ sơ chiến tranh Ukraine, Les Echos trong bài "Merz và Zelensky hoan nghênh các tiến bộ về ‘bảo đảm an ninh’ cho Ukraine" cũng cho biết đã có các bước tiến trong việc Mỹ đảm bảm an ninh. Thủ tướng Đức trong dịp này công bố một kế hoạch 10 điểm "tăng cường hội nhập nền công nghiệp Ukraine vào thị trường quốc phòng Châu Âu".  Về quân sự, Đức có kế hoạch hỗ trợ Ukraine 11,5 tỉ euro trong năm tới.

Nhu cầu tài chính của Kiev trong hai năm tới là 137 tỉ euro. Theo Les Echos, quan điểm của thủ tướng Đức là để đáp ứng đòi hỏi này, chắc chắn phải sử dụng các tài sản Nga bị phong tỏa.

"Lá bài" 210 tỉ euro : Liên Âu bị đẩy vào chân tường

Những thách thức với Châu Âu trong việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa là chủ đề bài thời luận của Le Monde. Cho đến nay, bất chấp lập trường ủng hộ không lay chuyển với Kiev, Liên Âu vẫn chật vật trong việc biến lời nói thành hành động. Theo Le Monde, Liên Âu "đã bị đẩy vào chân tường".  Nếu như trong nửa đầu năm nay, khối 27 nước đã thành công trong việc lấp khoảng trống trong viện trợ cho Ukraine, trong bối cảnh Mỹ đình chỉ, thì tình hình giờ đây khó khăn hơn gấp bội. Ngày 18 và 19/12, Liên Âu sẽ phải đưa ra quyết định về 210 tỉ euro tài sản Nga bị phong tỏa.

Theo Le Monde, Liên Âu với rất ít lá bài trong tay và bị gạt ra bên lề trong các thương lượng, không thể bỏ lỡ cơ hội sử dụng lá bài tài sản Nga bị phong tỏa. Nga chắc chắn sẽ mở chiến dịch tuyên truyền chống Liên Âu tại các nước phương Nam, tuy nhiên, theo Le Monde, Moskva không thể vừa ăn cướp, vừa la làng, vừa chà đạp lên luật pháp quốc tế, vừa đòi công lý.

Cực hữu Đức siết chặt quan hệ với Trump và Putin

Vẫn về chính trị Mỹ - Châu Âu, Les Echos có bài "Đảng cực hữu Đức AfD cùng lúc tán tỉnh Putin và Trump", nhân dịp khoảng 20 dân biểu cực hữu Đức đến Mỹ hồi tuần trước để tham gia một hội nghị về an ninh, gặp gỡ các dân biểu Cộng Hòa. Theo Les Echos, quan hệ giữa phe cực hữu Đức và thế lực MAGA ở Mỹ đang được siết chặt đáng kể những tháng gần đây.

Theo Les Echos, cánh hữu cầm quyền tại Đức trong thế khó xử, vì cho dù rất bất bình nhưng phải tỏ ra thận trọng trong việc chỉ trích mối quan hệ này để tránh "làm mất lòng" Trump. Ngược lại đảng cực hữu sẽ dễ dàng hơn nhiều khi chơi cả hai lá bài Moskva và Wahsington, bởi tổng thống Mỹ vốn là người không hề giấu sự ngưỡng mộ với lãnh đạo Nga Putin.

Nước Mỹ sùng bái bạo lực : Văn minh suy tàn

Cũng Les Echos đăng tải bài nhận định đáng chú ý "Sự suy tàn của nền văn minh Mỹ" của nhà triết học Pháp Gaspard Koening. Theo tác giả, bài viết này được thảo ra là nhắm để đáp trả lập trường chống Liên Âu của tổng thống Mỹ Donald Trump, thể hiện rõ ràng của Chiến lược an ninh mới, được công bố đầu tháng này.

Trong Chiến lược này, chính quyền Trump cảnh báo về viễn cảnh "văn minh Châu Âu bị xóa sổ". Triết gia Pháp khẳng định cần phải "phân biệt rõ văn hóa với văn minh". Theo ông, văn hóa Châu Âu đang biến chuyển, như mọi nền văn hóa sống, đã trở nên ít mang tính Thiên chúa giáo hơn, ít da trắng hơn, ít quân sự hơn, ít dựa vào khai thác tài nguyên hơn. Ngược lại, nước Mỹ mà ông Trump và các cộng sự chủ trương trở lại với một nước "thuần nhất về chủng tộc, tôn vinh Chúa Trời, coi Dân tộc Mỹ là trên hết".

Triết gia Gaspard Koening muốn làm rõ sự đối lập triệt để giữa Liên Âu và nước Mỹ của Donald Trump về "vấn đề văn minh". Văn minh có nghĩa là vượt qua những bản năng hủy diệt nguyên thủy, từng đẩy Châu Âu vào Đại chiến thế giới thứ nhất. "Văn minh", theo tác giả, không đồng nghĩa với sức mạnh kinh tế hay quân sự, mà ngược lại, là "khả năng không sử dụng bạo lực".

Mô hình Châu Âu : "Sinh lộ" của nhân loại

Xét từ cách nhìn này, "nước Mỹ mới đang đứng trước nguy cơ văn minh bị xóa sổ". Giai tầng tinh hoa của nước Mỹ, theo gương của tổng thống Trump, đang để cho "các bản năng tàn bạo nhất" sổ lồng, với việc hạ nhục các đối tác bị coi là yếu thế, nâng lối đối xử miệt thị với người khác lên hàng quy tắc. "Chỉ có bạo lực là được tôn trọng, đặc biệt là bạo lực độc tài".

Triết gia Pháp lưu ý là nước Mỹ của Donald Trump, cũng như Nga và Trung Quốc, coi Châu Âu là đối thủ, bởi đây là xứ sở của "một nền văn minh thực sự, bận tậm đến việc khôi phục môi trường, điều chỉnh những mặt thái quá của nền kinh tế kỹ thuật số, chống lại các thế lực độc quyền, bảo vệ nền dân chủ nghị viện và duy trì các nguyên tắc của luật pháp quốc tế". Theo tác giả, Liên Âu mang lại một "mô hình khả dĩ duy nhất cho phép vượt qua các khủng hoảng sinh thái và địa chính trị".

Chính ở đây, Châu Âu cần biến nguy thành cơ hội, thế yếu thành thế mạnh, bởi Châu Âu là một lục địa đi đầu trên con đường hướng đến tương lai.

Cực hữu trở lại nắm quyền ở Chile 35 năm sau độc tài Pinochet

Hầu hết các báo Pháp đều đưa lên trang nhất thông tin về lãnh đạo cực hữu Antonio Kast thắng cử tại Chile. Nhật báo L’Humanité chạy tựa trang nhất "Sự quên lãng lớn", nhấn mạnh đến sự trở lại của phe cực hữu đang làm sống lại những chấn thương trong tâm thức và gây lo ngại cho các nền dân chủ. Theo nhật báo cánh tả, việc lãnh đạo cực hữu thắng cử ở Chile là "một thắng lợi với chính quyền Trump".

Trung Quốc thượng phong trên mọi mặt trận : Châu Âu, "con cừu" giữa hai đại cường ?

Cũng về xu thế độc tài chiến thắng, nhìn sang Châu Á, theo Le Figaro, có bài nói về việc Trung Quốc hoàn tất việc kiểm soát Hồng Kông với việc kết án ông chủ truyền thông độc lập Jimmy Lai. Ông Jimmy Lai bị buộc tội phản loạn và bị kết án tù chung thân. Theo nhà nghiên cứu Jean-Pierre Cabestan, đối với Bắc Kinh, Jimmy Lai là "biểu tượng cho sức mạnh đảo lộn của nền dân chủ, cho bảo vệ nhân quyền, và nguy cơ cách mạng màu".

Về sức mạnh thống trị gia tăng của Trung Quốc trên thế giới, Les Echos có bài nhận định về "Sự trở lại của luật rừng", nơi lẽ phải thuộc về kẻ mạnh. Theo nhật báo kinh tế Pháp, đối đầu Mỹ - Trung ngày càng gia tăng, và Trung Quốc đang ở thế thượng phong trên mọi mặt trận. Trong tình thế thế giới đang trở thành lưỡng cực hiện nay, Châu Âu ngày càng ở vào vị thế của "con cừu" giữa hai con sói, Mỹ và Trung Quốc.

"Vụ xả súng chống người Do Thái tại Úc vào ngày lễ hội Hanukkah" ở Syndey, gây chấn động thế giới là tựa lớn trang nhất Le Monde. "Mô hình văn hóa Úc rung chuyển vì vụ khủng bố chống người Do Thái" là tựa đề một bài nhận định của Les Echos.

Bỏ mục tiêu cấm bán xe mới chạy xăng : Thất bại báo trước của Châu Âu trước Trung Quốc

Thế giới đang nóng lên là điều có lẽ đa số mọi người đều biết. Nhưng vấn đề là nóng lên đến mức độ nào ? Nhật báo Le Figaro giới thiệu nghiên cứu đầu tiên dự báo số lượng băng hà tan chảy vào giữa thế kỷ này. Theo khảo sát này, hiện thế giới có hơn 200 nghìn băng hà. Dự báo khoảng một nửa sẽ tan chảy vào giữa thế kỷ.

Hạn chế xe ô tô chạy xăng là một biện pháp chủ chốt của Liên Âu nhằm góp phần chặn đứng đà sử dụng năng lượng hóa thạch khiến Trái đất nóng lên. Tuy nhiên, nỗ lực này bị chặn đứng. Hôm nay, Ủy Ban Châu Âu quyết định từ bỏ mục tiêu cấm hoàn toàn việc bán xe chạy xăng mới từ 2035.

Bài xã luận của La Croix, với tựa đề "Sự đảo ngược chiến lược", báo trước : với lựa chọn tiếp tục để cho động cơ ô tô chạy xăng có tương lai, nền công nghiệp xe hơi Châu Âu bị đặt vào thế thất bại được báo trước. Châu Âu như vậy không chỉ chậm trễ trong hành động vì khí hậu, mà còn bị gạt ra bên lề trong cuộc chạy đua ô tô điện, mà phần thắng ắt sẽ thuộc về Trung Quốc.

Trọng Thành