Khi Washington phải cậy nhờ bàn tay của Bắc Kinh để tìm lối thoát danh dự ở Iran

Cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ và chủ tịch Trung Quốc bao phủ khắp các mặt báo Pháp số ra hôm nay, 13/05/2026. Donald Trump đến Bắc Kinh trong chuyến thăm từ ngày 13 đến 15/05, với chương trình nghị sự dày đặc. Xã luận Les Echos cho rằng dù các cuộc thảo luận bao trùm từ vấn đề Iran, Ukraine cho đến Đài Loan, nhưng trọng tâm chắc chắn sẽ xoay quanh bài toán thương mại.

Tổng thống Donald Trump và người đồng cấp Tập Cận Bình đã có cuộc hội đàm kéo dài hơn hai giờ đồng hồ hôm thứ Năm trong chuyến thăm Trung Quốc, chuyến thăm đầu tiên của họ kể từ năm 2017. - Bộ Ngoại giao Trung Quốc/UPI/Shutterstock/SIPAt

Theo nhật báo công giáo La Croix, cuộc gặp đầu tiên giữa hai lãnh đạo từ 9 năm qua là để lật "sang trang mới" trong cuộc chiến thuế quan do ông Trump khởi xướng. Bất chấp rào cản thuế (đỉnh điểm căng thẳng có lúc lên đến 145% từ phía Mỹ), hay tình trạng tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, cỗ máy xuất khẩu của Trung Quốc cho đến nay vẫn vận hành tốt. Nếu Hoa Kỳ "tự hào" khẳng định giảm một nửa thâm hụt thương mại với Trung Quốc, thì Bắc Kinh cũng tự vỗ ngực, chứng tỏ khả năng phục hồi, với thặng dư lên tới 1000 tỷ euro năm 2025. Bắc Kinh cũng đã mạnh mẽ đáp trả, cấm xuất khẩu đất hiếm, để buộc Washington quay lại bàn đàm phán. Tại cuộc gặp này, Trung Quốc cũng được cho là muốn tìm cách nới lỏng lệnh cấm vận chất bán dẫn, và đổi lại đưa ra những cam kết với Washington, về việc nhập nông sản Mỹ hoặc mua máy bay Boeing.

"Thế thượng phong của Tập Cận Bình trước Donald Trump" là tựa lớn trên trang nhất báo Le Monde hôm nay. Trong bối cảnh chiến tranh Iran, tổng thống Mỹ được cho là muốn thúc đẩy Trung Quốc dùng quan hệ đối tác lớn với chế độ Tehran để tìm lối thoát cho chiến tranh. Bắc Kinh đã đóng một vai trò trong việc đưa Tehran đến bàn đàm phán ngừng bắn.

Trong hồ sơ này, bài bình luận của cây bút Gilles Paris cho rằng "đây là chuyến thăm mang tính quyết định đối với những năm còn lại trong nhiệm kỳ của tổng thống Mỹ". Ông Trump đến Bắc Kinh khi vẫn chưa "chốt" được hồ sơ với Iran, kho vũ khí tiêu hao, tỷ lệ ủng hộ suy giảm theo thăm dò trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Theo Le Monde, chính việc ông Trump "sa lầy" tại Iran, không chỉ là một rủi ro kinh tế, mà còn củng cố niềm tin rằng vị thế của Hoa Kỳ đang suy giảm trên bàn cờ địa chính trị. La Croix thì nói thêm rằng chính sự khó lường của Trump được Bắc Kinh tận dụng để xây dựng hình ảnh Trung Quốc "ổn định".

Liệu Hoa Kỳ có mượn được bàn tay Trung Quốc để tìm lối thoát danh dự ? Giới chuyên gia nhắc lại rằng "chưa có chính quyền Mỹ nào từng thuyết phục được Trung Quốc gây ảnh hưởng tích cực đến các xung đột mà lợi ích của Mỹ và Trung Quốc trái ngược nhau". Trên thực tế, chiến tranh Iran "chỉ làm hoen ố" hình ảnh của Mỹ trên trường quốc tế, theo Le Monde.

Về phần mình, Trung Quốc muốn tái khẳng định lập trường "trung lập", và mong muốn mở lại nhanh chóng eo biển Hormuz, quan trọng đối với hàng hải quốc tế, dù Bắc Kinh đã xoay sở tốt cuộc khủng hoảng dầu mỏ, nhờ vào than đá. Nhân đây, theo giới chuyên gia, Bắc Kinh cũng có thể tìm cách gây áp lực đối với Hoa Kỳ về hồ sơ Đài Loan, thúc ép Washington thay đổi lập trường, giảm ủng hộ đối với sự độc lập của hòn đảo, cũng như việc bán vũ khí cho Đài Bắc. Trong cuộc điện đàm hồi tháng Hai, ông Tập đã khẳng định rằng Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington.

Còn tại Đài Bắc, trong một bài đăng cùng hồ sơ, La Croix nêu ra nỗi quan ngại của hòn đảo về việc tổng thống Trump có thể phá vỡ "Sáu cam kết", vốn là những bảo đảm được thiết lập vào năm 1982 dưới thời tổng thống Ronald Reagan để trấn an Đài Loan khi Washington xích lại gần hơn với Bắc Kinh, trong đó có việc Washington "không tham vấn Trung Quốc khi bán vũ khí cho Đài Loan".

Thế khó của ông Trump

Le Figaro nêu ra những thế khó của tổng thống Trump, trong hồ sơ Iran. Xã luận của báo cánh hữu nhận định rằng Washington phải nhìn rõ là "không thể khiến chế độ thần quyền Iran đầu hàng", khi Tehran không run sợ trước các đe dọa không kích, và vẫn trụ vững sau 40 ngày oanh tạc dữ dội, vốn chỉ làm suy yếu chứ không xóa sổ được chính quyền, bởi đơn giản là "kẻ nghèo thường có khả năng chịu đựng tốt hơn kẻ giàu". Nền kinh tế kiệt quệ chưa đủ để khiến lực lượng Vệ binh Cách mạng đầu hàng, nhưng chính quyền Trump lại đang đối mặt với áp lực bủa vây do giá xăng leo thang và kết quả thăm dò sụt giảm. Ngoài Israel thì không ai mặn mà với việc tái khởi động xung đột và thực tế là Iran đang nắm thóp thương mại toàn cầu, và khẳng định sẵn sàng "chơi đến cùng".

Le Figaro nêu ra những kịch bản mà Washington có thể lựa chọn. Đầu tiên là khả năng Hoa Kỳ có thể "tuyên bố chiến thắng đơn phương", rút lui trong danh dự, đẩy trách nhiệm khai thông Hormuz cho các đồng minh Châu Âu và Châu Á, nhưng sẽ cần phải có một thỏa thuận khung để làm đẹp mặt. Lựa chọn thứ hai là triển khai chiến lực hộ tống quy mô lớn.

Trong mục ý kiến, Libération khẳng định "tương lai của hành tinh đang được định đoạt tại Bắc Kinh. Truyền thông Mỹ mô tả cuộc gặp này quan trọng không kém gì cuộc gặp giữa Mao Trạch Đông và Nixon tại Tử Cấm Thành năm 1972, bình thường hóa quan hệ, mở đường cho sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và toàn cầu hóa. 

Vị tỷ phú thích khoe khoang đến Bắc Kinh trong thế yếu, trong khi Bắc Kinh đang thể hiện tham vọng trung tâm, tăng sức mạnh và tầm ảnh hưởng tại Châu Á.

Kỷ nguyên "Pax Americana" (Hòa bình kiểu Mỹ), theo Libération, vốn duy trì sự ổn định cho Châu Á từ năm 1945, đang dần tan rã. Chính sách đối ngoại thiếu nhất quán của Trump và tham vọng bành trướng của Trung Quốc đã khiến các đồng minh như Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc rơi vào trạng thái bất an. Khác với thời điểm năm 1972, Trung Quốc hiện đã vươn lên vị thế siêu cường của thế kỷ XXI, đang trỗi dậy mạnh mẽ về quân sự và công nghệ, đồng thời thách thức sự ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại khu vực.

Theo nhật báo cánh tả, cuộc gặp này diễn ra trong bối cảnh "thế giới đối mặt với những hiểm họa mới mang tính sống còn" như biến đổi khí hậu và cuộc chạy đua vũ trang trí tuệ nhân tạo (AI). Tác giả của Libération nhấn mạnh rằng tương lai dài hạn của hành tinh "đang được định đoạt tại Bắc Kinh" chứ không chỉ đơn thuần là các xung đột tại Trung Đông.

Nỗi lo hantavirus

Trang nhất Libération nêu quan ngại về hantavirus. Đến nay, 7 ca nhiễm đã được xác nhận và 3 người tử vong. Tại Pháp, một bệnh nhân trong số các hành khách từ tàu MV Hondius hồi hương đã chuyển biến xấu, đang trong tình trạng nguy kịch. Tất cả các ca tiếp xúc cũng được cách ly. Phát ngôn viên của chính phủ Pháp đã khẳng định triển khai những quy định khắt khe nhất trong Liên Hiệp Châu Âu. 

Hiện tại, theo Le Figaro, cách xử lý của chính phủ chưa vấp phải sự chỉ trích từ phe đối lập, vốn đang thận trọng dựa vào tiếng nói của các nhà khoa học. Xã luận của Libération thì hoan nghênh sự minh bạch của chính phủ hiện nay, nhắc lại bóng ma Covid năm 2020. Trong cuộc họp báo tuần này, chính phủ Pháp đã "thẳng thắn thừa nhận", nói rõ những gì đã biết và chưa biết. Tờ báo khuyến nghị nên ưu tiên khoa học, khẳng định rõ tình hình hiện nay không giống như năm 2020. Mặc dù tỷ lệ tử vong cao, nhưng khả năng lây lan của virus này hạn chế hơn nhiều so với Covid và cần "ưu tiên khoa học", thay vì những thuyết âm mưu gây lo âu, nhưng dĩ nhiên vẫn cần phải thận trọng. 

Libération cũng vạch lại hành trình của vợ chồng du khách người Hà Lan, được cho là bệnh nhân số 0, gây ra ổ dịch hantavirus, chủng Andes, trên tàu du lịch MV Hondius. Ông Leo Schilperoord cùng vợ lên tàu tại Ushuaia đầu tháng Tư, xuất hiện triệu chứng nhiễm bệnh và tử vong vài ngày sau đó vì suy hô hấp. Vợ ông cũng được xác nhận nhiễm bệnh và đã qua đời 1 tuần sau đó. Cả hai nhà nghiên cứu cầm điểu học, đến Argentina để quan sát theo dõi các loài chim. Nhiều giả thuyết về hành trình của cặp du khách này được báo Argentina đưa ra. Ví dụ như việc đến bãi rác nơi được cho có nhiều loài gặm nhấm nhiễm bệnh ở ngoại ô Ushuaia. Họ cũng đã đi qua nhiều vùng có nguy cơ nhiễm bệnh cao, ví dụ ở tỉnh Salta miền bắc Argentina, có tỷ lệ mắc hantavirus cao, với 30 ca nhiễm được xác nhận trong những tháng gần đây và 10 ca tử vong do hantavirus. Cả hai cũng đã đến Buenos Aires, nơi đã phát hiện 42 ca nhiễm bệnh.

Đồng hồ đếm ngược của tổng thống Pháp 

Về thời sự nước Pháp, Le Monde nói về tổng thống Pháp Emmanuel Macron, sắp phải rời khỏi chức vụ vào ngày 13/05/2027, nhưng vẫn muốn duy trì hình ảnh về một vị lãnh đạo tích cực trên đấu trường quốc tế cho đến phút cuối, để gỡ gạc uy tín trong nước. Từ cuộc khủng hoảng Greenland đến việc phong tỏa eo biển Hormuz, Emmanuel Macron đã dựa vào truyền thống Gaullo-Mitterrand và áp dụng một phong cách mang tính đoàn kết và đồng thuận, xoay quanh khái niệm "độc lập của Pháp".

Tờ báo cũng mô tả chiến lược xây dựng hình ảnh của tổng thống Macron tại nước ngoài, với việc kiểm soát mạng xã hội, như hình ảnh ông xuất hiện gần gũi, hát nhạc của Charles Aznavour tại Armenia hay mặc quần short đi chạy bộ cùng huyền thoại marathon Eliud Kipchoge ở Kenya.

Trong bài đăng cùng hồ sơ, đặc phái viên của Le Monde mô tả chiến dịch "quyến rũ" của tổng thống tại Nairobi. Ông Macron tuyên bố "kỷ nguyên sân sau" của Pháp tại Châu Phi đã kết thúc, bác bỏ ý kiến cho rằng Paris đang mất tầm ảnh hưởng và khẳng định mong muốn đa dạng hóa đối tác tại châu lục này. Chuyến công du này được xem như một bản "di chúc" cho chính sách Châu Phi của ông Macron trước khi rời nhiệm sở vào năm tới. 

Tuy nhiên, trong chuyến công du ở Nairobi, một sự cố đã xảy ra tại hội nghị Africa Forward hôm 11/05, khi tổng thống tự ý giành micro, yêu cầu khán phòng giữ im lặng. Hành động này bị đánh giá là thiếu tinh tế và mang tính dạy đời, làm trỗi dậy định kiến về sự ngạo mạn của Pháp, hiện đang bị bài trừ tại nhiều nước khắp châu lục, từng là thuộc địa của Paris.

Le Monde cũng đánh giá di sản của ông Macron trong hai nhiệm kỳ liên tiếp, "như một truyền thống lâu đời" của Pháp. Hiện ít nhất 3 cựu quan chức thuộc phe Macron đã đăng tải những hồi ký, nói về những trải nhiệm khi còn tại nhiệm, như cựu thủ tướng Gabriel Attal, và Elisabeth Borne. Tất cả đều giữ khoảng cách với tổng thống, nêu ra những ủng hộ đối với chính sách của tổng thống "thích cải cách" và cả những thất hứa từ năm 2017. 

Chi Phương