World Cup 2026 : Quả bóng lăn khi chiến tranh chưa chịu nhường sân

Trong khi World Cup khai mạc hôm nay 11/06/2026, địa chính trị vẫn phủ bóng lên ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Le Figaro chạy tít "Bóng đá : Chiếc cúp thế giới của mọi sự vĩ đại tại châu Mỹ", La Croix nói về "Ma thuật của quả bóng tròn". Les Echos quan tâm đến việc "Les Bleus lên đường dự Cúp bóng đá thế giới nhiều lợi nhuận nhất lịch sử", Libération đăng ảnh cầu thủ Mbappé với dòng tít "World Cup 2026 : Vào cuộc".

Cầu thủ Julian Quinones và đội tuyển mừng bàn thắng đầu tiên trong trận khai mạc trước đội Nam Phi ở Mexico City ngày 11/06/2026. Reuters - Hannah McKay

Một World Cup tỉ đô

Ba quốc gia Bắc Mỹ là Hoa Kỳ, Mexico và Canada tổ chức Cúp bóng đá thế giới với số lượng kỷ lục các trận đấu : 104 trận trong vòng một tháng, trong đó 78 trận trên đất Mỹ - hai giải lần trước chỉ có 64 trận. World Cup khai mạc vào 19 giờ tối nay theo giờ Paris, theo Les Echos là giải đấu đem lại lợi nhuận nhiều nhất lịch sử. FIFA chờ đợi thu được ít nhất 8,9 tỉ đô la, trong đó 4 tỉ là bản quyền truyền hình, 3 tỉ tiền vé và khách sạn, 1,8 tỉ tài trợ.

Giá vé tối thiểu 60 đô la, và 800 đến 3.000 đô la tùy theo trận đấu. Một trang web để bán lại vé cũng được mở ra, và FIFA lấy 15% hoa hồng cho mỗi giao dịch. Theo Financial Times, vẫn còn 176.000 vé vòng đầu đang được mở bán. FIFA dự kiến du lịch Mỹ sẽ thu được 6,4 tỉ, còn Canada và Mexico 1,1 tỉ. Morningstar DBRS ít lạc quan hơn, cho rằng tác động từ World Cup lên tổng sản phẩm nội địa Hoa Kỳ sẽ thấp hơn dự báo 17 tỉ đô la (0,1 điểm) vì nước Mỹ đã có các sân vận động và cơ sở hạ tầng đầy đủ, nên không có bùng nổ đầu tư.

Donald Trump không làm cho công việc của ông bạn Gianni Infantino, chủ tịch FIFA dễ dàng thêm chút nào. Không chỉ khởi chiến với Iran, ông còn xung khắc với các nước đồng tổ chức – Trump nhắc lại vẫn muốn sáp nhập Canada và thường xuyên đe dọa tung ra chiến dịch vũ trang chống ma túy tại Mexico, đồng thời siết chặt chính sách nhập cư. Làn sóng người hâm mộ từ các nước ít hơn vì chi phí đắt đỏ và thủ tục nhập cảnh khắt khe, bù lại người Mỹ đã quan tâm đến bóng đá hơn. Ba thập niên sau World Cup 1994, đội tuyển Mỹ đã chuyên nghiệp hóa với những cầu thủ nổi tiếng như Lionel Messi, và công chúng gốc Mỹ la-tinh hết sức nhiệt thành.

Về phía đội tuyển Pháp, Libération nhận định "Trọng lượng của World Cup đè nặng lên vai Kylian Mbappé". Với danh tiếng và chức thủ quân, tiền vệ của ê-kíp bóng đá Pháp đang nắm giữ chiếc chìa khóa thành công cũng như sẽ phải chịu trách nhiệm nếu thất bại. Câu hỏi không phải là liệu đội Pháp có lọt vào vòng 1/16 hay không, mà như thế nào. Hai trận giao hữu trong tuần qua không làm ban huấn luyện yên tâm. Dù đội tuyển quốc gia Pháp có những cầu thủ nổi tiếng thế giới, thi đấu cho những đội danh giá (PSG, Bayern Munich, Real Madrid, Milan AC…), nhưng một ê-kíp có thể giành được Cúp bóng đá thế giới lại là chuyện khác.

Cơn sốt kinh doanh toàn cầu

Về mặt kinh doanh, Les Echos cho biết các doanh nghiệp trong nhiều lãnh vực đã tranh thủ sự kiện Cúp bóng đá thế giới độc đáo này. Với 48 đội tuyển tranh tài, tức thêm 16 đội và 40 trận đấu so với World Cup kỳ trước, đây là cả một bước ngoặt. Trước hết, FIFA đã "trúng số độc đắc". Chuyên gia Vincent Chaudel nhận xét, thêm 16 quốc gia theo dõi giải đấu, mua bản quyền truyền hình, thu hút thêm nhiều quảng cáo, tăng lượng vé bán ra với giá cao hơn các World Cup trước. Hơn nữa lại diễn ra ở một thị trường chiến lược với 35% nhà tài trợ quốc tế. Cũng như Super Bowl (Siêu Cúp bóng bầu dục Mỹ), trận chung kết ngày 19/07 lần đầu tiên sẽ có trình diễn văn nghệ vào lúc nghỉ giữa giờ.

Phiên bản chiếc Cúp bóng đá thế giới 2026 theo kích thước thật bằng các mẩu lắp ráp Lego với giá 180 € bán rất chạy, các tấm dán hình cầu thủ "cháy hàng" tại các nhà sách Pháp. Bốn tháng đầu năm, doanh số bán đồ chơi liên quan đến bóng đá tăng 160%. Cuối tháng 4, Adidas (tài trợ cho 14 đội) loan báo kết quả quý I tăng vọt, thêm 250 triệu đô la đặt mua các mặt hàng liên quan World Cup.

Đối với Nike (tài trợ 12 đội tuyển trong đó có Pháp, Anh, Brazil), sự kiện có thể mang lại thêm 1,3 tỉ đô la trên doanh số hàng năm gần 50 tỉ đô la. Không chỉ những chiếc áo thun truyền thống in hình cầu thủ, còn có trang phục cho chó mèo, quần áo thể thao. Tiêu thụ bia có thể tăng thêm gần nửa tỉ lít.

Coca-Cola, nhà tài trợ truyền thống của FIFA và đội Pháp, tung ra các lon nước ngọt để sưu tầm và những chai mang màu cờ 10 quốc gia. Tập đoàn cạnh tranh PepsiCo xuất xưởng loại nước ngọt với số lượng hạn chế 40 loại mang mùi vị khác nhau đại diện 40 đội tuyển. Các chuỗi thức ăn nhanh gần sân vận động ở Mỹ có thể thu được thêm 1,9 tỉ đô la ; và không chỉ tại Hoa Kỳ : trong vòng 1/4, bán kết và chung kết nếu có "Les Bleus", các nhà hàng Pháp có doanh số tăng gấp ba. Chỉ có ti vi là bán chậm hơn mong muốn, giá đang hạ vì cạnh tranh dữ dội.

Sau bom đạn, giông tố tiếp diễn với quả bóng tròn

Le Figaro nhận xét, sau những quả bom, giông bão đổ xuống quả bóng tròn. Gần đến ngày khai mạc, Liên đoàn bóng đá Iran một lần nữa tố cáo Hoa Kỳ hủy quota vé World Cup và cản trở cổ động viên vào Hoa Kỳ. Sự hạn chế này nằm trong bối cảnh hiếm thấy : lần đầu tiên một quốc gia tranh tài đang tham chiến với nước chủ nhà.

Đội tuyển Iran bị cấm lưu lại trên lãnh thổ Hoa Kỳ ngoài thời điểm ba trận đấu trên đất Mỹ. Washington có lý lẽ của mình vì chủ tịch Liên đoàn bóng đá Iran Mehdi Taj từng phục vụ trong Vệ binh Cách mạng, đã bị Hoa Kỳ xếp vào danh sách khủng bố. Tuy các cầu thủ được cấp visa, nhưng mười mấy viên chức đi theo bị cấm nhập cảnh. Đội tuyển Iran phải đặt bản doanh ở Mexico.

Hôm họ đến Tijuana, phi trường được vệ binh quốc gia Mexico giữ an ninh chặt chẽ, chỉ có vài fan chờ đợi với lá cờ Iran. Khách sạn và sân vận động nơi đội tập luyện cũng được canh giữ cẩn mật, đội tuyển phải nhập và xuất cảnh khỏi lãnh thổ Mỹ trong cùng ngày. Iran là một trong những nước đầu tiên giành được chiếc vé tham dự World Cup, nhưng trong bối cảnh chiến tranh và khủng hoảng kinh tế, người hâm mộ bóng đá Iran ít nhiệt tình hơn trong một Cúp bóng đá thế giới mang nặng màu sắc chính trị hơn bao giờ hết.  

Eo biển Hormuz lại dậy sóng

Trong khi đó Donald Trump xung đột với Tehran trở lại. Les Echos cho biết quân đội Mỹ lại tiến hành một loạt oanh kích "tự vệ bổ sung" trong đêm thứ Tư rạng sáng thứ Năm, do Iran bắn rơi một trực thăng Mỹ tuy không có thương vong, sau 9 tuần ngưng bắn. Theo trang Axios, tất cả mục tiêu đều ở phía nam Iran, chủ yếu là phòng không, các sở chỉ huy radar và drone. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth khẳng định "Iran có cơ hội đạt được một thỏa thuận tốt, nhưng đến nay họ vẫn chưa muốn thực hiện". Tehran trả đũa bằng cách nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ ở Bahrain, Jordan và Kuwait, đồng thời loan báo lại đóng cửa Eo biển Hormuz.

Hôm qua tổng thống Donald Trump chỉ trích Iran "chỉ nói mà không làm". "Họ quá chậm chạp khi thương lượng một thỏa thuận tuyệt vời cho mình, nhưng nay họ sẽ phải trả giá !". Ông nhắc lại rằng Iran đã "chết" vì bị oanh tạc, việc Mỹ phong tỏa Hormuz là "thành công nhất trong lịch sử các trận đánh", "một bức tường thép". Chiến dịch giải tỏa của Mỹ, theo ông, đã giúp đưa trên 100 triệu thùng dầu ra khỏi eo biển, trên 200 tàu buôn đã đi qua an toàn.

Libération nói về "Eo biển Hormuz, hải tặc, đoàn tàu ma… các thủy thủ là nạn nhân của xung đột địa chính trị". Các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc buộc lòng phải lên tiếng. Trong nội bộ Iran, các hiệp hội đả kích số án tử hình ngày càng cao.

Trung Quốc : Trùm "đả hổ diệt ruồi" cũng không thoát thanh trừng

Nhìn sang Châu Á, Le Monde ghi nhận "Nạn thanh trừng nay tấn công ngược trở lại các nhà điều tra chống tham nhũng". Chính sách "đả hổ diệt ruồi" của Tập Cận Bình nay nhắm vào hai quan chức cao cấp của Ủy ban Kiểm tra Trung ương. Cựu chủ tịch ủy ban Lê Hiểu Hoành (Li Xiaohong), 73 tuổi, về hưu đã 9 năm được cho là đã bị bắt từ nhiều ngày qua vì "vi phạm trầm trọng", có nghĩa là số phận của ông đã được định đoạt.

Trước đó, Đổng Hoành Trữ (Dong Hong Zhu), một phó chủ tịch ủy ban cho đến 2018, bị buộc tội nhận hối lộ số tiền tương đương 59 triệu euro và bị lãnh án tử hình treo. Có lẽ Lê Hiểu Hoành cũng sẽ lãnh án tương tự. Ông nằm trong số năm cựu quan chức từng là trợ thủ của ông Vương Kỳ Sơn - cánh tay mặt của ông Tập trước đây - và bốn người kia đều đã bị bắt. Vương Kỳ Sơn là chủ tịch ủy ban kiểm tra đảng trong nhiệm kỳ đầu của Tập Cận Bình, sau đó trở thành phó chủ tịch nước (2018-2023) rồi nghỉ hưu, không bị trực tiếp dính líu, nhưng việc trừng phạt những người thân tín của ông đã được công khai. Nạn thanh trừng liên miên đang gây lo sợ cho các quan chức đảng và tạo không khí khủng hoảng trong người dân, trong lúc kinh tế Trung Quốc đang xuống dốc trầm trọng.

Công chúng có lý do chính đáng để đặt câu hỏi về hiệu quả của hệ thống, khi những người được giao nhiệm vụ chống tham nhũng lại chính là những kẻ tham nhũng, và 14 năm thanh trừng quyết liệt vẫn chưa xóa bỏ được vấn nạn. Nhà nghiên cứu Vương Thắng Vũ (Wang Shengyu) của Asia Society Policy Institute nhận định, nếu những người điều tra trước đây bị điều tra ngược lại, người dân có thể nghi ngờ liệu các giai đoạn trước của chiến dịch có thực sự trong sạch, đáng tin cậy và trung lập về chính trị hay không.

Hàng chục tướng lãnh, gần 1 triệu cán bộ bị kỷ luật

Trong những năm qua, một ngoại trưởng, hai bộ trưởng quốc phòng, một bộ trưởng nông nghiệp, một chủ tịch Interpol ; giám đốc các Ngân hàng Phát triển Trung Quốc, ICBC, Bank of China ; lãnh đạo tất cả các tỉnh, thư ký riêng của chủ tịch tiền nhiệm và mấy chục quan chức cao cấp đã bị bắt hoặc mất tích mà thường không có lời giải thích.

Tập Cận Bình có vẻ đặc biệt lo ngại về nạn tham nhũng thâm căn cố đế trong quân đội, nhưng các cáo buộc bất trung và phản quốc cũng cho thấy có những nhóm nhỏ chống đối. Hồi tháng Giêng, Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) vị tướng có chức vụ cao nhất chỉ sau Tập Cận Bình bị điều tra đã gây chấn động lớn. Ông là một trong những tướng lãnh hiếm hoi có kinh nghiệm chiến trường trong cuộc chiến với Việt Nam năm 1979. Quân ủy Trung ương nay có đến 5/7 chiếc ghế trống, ngoài ông Tập chỉ còn Trương Thăng Dân (Zhang Shengmin), bí thư ủy ban kiểm tra Quân ủy.

Theo New York Times, trong số ít nhất 30 tướng lãnh và đô đốc chỉ huy nhiều lực lượng khác nhau, chỉ còn 7 người đương chức vào đầu năm nay. Ngày 03/04, Mã Hưng Thụy (Ma Xingrui), cựu bí thư Tân Cương, ủy viên Bộ Chính trị bị bắt. Tính cả các cấp địa phương, có đến 983.000 viên chức đảng và nhà nước đã bị kỷ luật với những mức độ khác nhau trong năm 2025. Tình trạng này khiến các cán bộ chùn tay không dám ra quyết định, chẳng ai muốn gánh lấy rủi ro.

Thụy My