Drone Nga xâm nhập : Moskva ngang nhiên thách thức Châu Âu

Theo The Economist, "Drone Nga xâm nhập Ba Lan và Romania đã bộc lộ những lỗ hổng của NATO". Le Point nhận định "Trước Nga, NATO tỏ ra dễ tổn thương", Châu Âu đối mặt với tình hình nguy hiểm hơn cả thập niên 30. Le Nouvel Obs nói về "Châu Âu trước bẫy rập của Nga". Nhìn chung, sự kiện drone Nga xâm nhập Đông Âu là chủ đề được chú trọng nhất trong tuần qua.

Một máy bay không người lái Shahed của Iran bị bắn hạ tại biên giới Ba Lan, tháng 6/2025 Ảnh AP

Sau Ba Lan và Romania, đến lượt Estonia bị drone Nga xâm phạm

Courrier International đưa tin "Moskva lại trắc nghiệm NATO qua việc vi phạm không phận Estonia". Hôm thứ Sáu ba phi cơ tiêm kích MiG-31 Nga xâm nhập vùng trời Estonia dù đã đóng cửa sau vụ drone Nga, gần đảo Vaindloo và bị NATO nhanh chóng ngăn chặn. Những chiến đấu cơ này không có hành trình bay, tắt định vị và không liên lạc với cơ quan kiểm soát không lưu. Warszawa thì báo động một cặp tiêm kích Nga bay thấp phía trên một giàn khoan dầu ở biển Baltic.

Estonia và Ba Lan cùng tố cáo hành động vô trách nhiệm này. Thủ tướng Estonia ngay tối thứ Sáu kêu gọi kích hoạt Điều 4 NATO, đại diện ngoại giao Châu Âu Kaja Kallas - vốn là cựu thủ tướng Estonia - tố cáo Nga gây thêm căng thẳng trong khu vực, nhưng Moskva chối bỏ mọi trách nhiệm.

Theo The Economist, "Drone Nga xâm nhập Ba Lan và Romania đã bộc lộ những lỗ hổng của NATO". Lá chắn phòng không của Liên minh Bắc Đại Tây Dương không hoàn hảo, và lệ thuộc quá nhiều vào Hoa Kỳ. Hôm 10/09, lần đầu tiên từ khi thành lập cách đây hơn 75 năm, 19 drone Nga xâm phạm không phận Ba Lan và đến 13/09 đến lượt Romania. Cùng ngày, tổng thống Donald Trump tỏ ra thờ ơ, nói rằng chiến tranh ở Ukraine không phải là cuộc chiến của ông. Câu hỏi đặt ra là NATO có thể bảo vệ bầu trời trước Kremlin hay không ?

Ba lớp lá chắn phòng không vẫn không bảo vệ được toàn Châu Âu

Lá chắn của Liên minh Bắc Đại Tây Dương gồm nhiều lớp, trước tiên là nhằm phát hiện các mối đe dọa. NATO có một đội phi cơ 14 chiếc trang bị hệ thống cảnh báo sớm, đặt ở Geilenkirchen (Đức), chuyên giám sát các máy bay, drone và hỏa tiễn trên bầu trời Ukraine và Belarus. Lớp bảo vệ thứ hai là các phi cơ tiêm kích được triển khai luân phiên ở Đông Âu, hiện nay Ý, Tây Ban Nha và Hungary canh giữ không phận các nước Baltic. Ý còn tuần tra ở Romania, Hà Lan và Na Uy giám sát ở Ba Lan, mới đây Pháp gởi thêm ba chiếc Rafale sang Ba Lan. Hệ thống phòng không mặt đất là lớp thứ ba của lá chắn.

Các nước Đông Âu có hệ thống radar và phòng không riêng, được sự hỗ trợ của hỏa tiễn Patriot tân tiến hơn, bắn chặn được phi cơ, hỏa tiễn hành trình và hỏa tiễn đạn đạo. Trên lý thuyết thì rất hùng hậu, nhưng thực tế không đơn giản. Nhiều hệ thống phòng không đã được gởi cho Ukraine, và bảo vệ một vùng đất rộng như Châu Âu không phải là chuyện dễ dàng. Nhiều drone Nga bắn vào Ukraine có kích thước nhỏ, radar khó phát hiện.

Nhiều vật thể đã bay vào không phận NATO, có trường hợp Ba Lan mất nhiều tháng mới thu lượm được một hỏa tiễn hành trình Nga rơi xuống gần Bydgoszcz, cách Ukraine 400 kilomet, nhờ một nữ kỵ sĩ. Chính quyền Ba Lan cho biết không chặn hết số drone hôm 10/09 vì nghĩ rằng chỉ là mồi nhử không mang theo chất nổ. Nhưng thật ra muốn bắn chặn tất cả drone rất là tốn kém vì phải huy động hệ thống phòng không tiên tiến, nhưng rất đắt tiền, vốn lập ra để chặn những mục tiêu lớn như phi cơ, hỏa tiễn.

Nước Mỹ của Trump lửng lơ không muốn trợ lực

Ngoài vấn đề kỹ thuật còn là ý hướng chính trị. Lá chắn lệ thuộc vào Hoa Kỳ - mà dưới thời Trump, Washington ít muốn hỗ trợ Châu Âu. Không quân Châu Âu sở hữu hàng trăm chiến đấu cơ, và thường xuyên tuần tra ở phía đông, nhưng bộ chỉ huy vẫn lệ thuộc vào kỹ thuật của Hoa Kỳ. Ukraine thường xuyên phàn nàn là các nước NATO đánh giá thấp các vụ xâm nhập của Nga để tránh leo thang. Quyết định bắn hạ drone Nga mới đây của Ba Lan là một bước ngoặt.

NATO không thể bắn hạ các vật thể trên bầu trời Belarus hay Ukraine, vì phải có sự nhất trí của cả 32 thành viên, và Hungary, Slovakia chắc chắn chống lại. The Economist kết luận, trong một cuộc chiến tranh quy mô, hẳn là phải thay đổi quy định này, nhưng hiện thời Châu Âu vẫn ở thế thủ. Tương tự, Le Point nhận định "Trước Nga, NATO tỏ ra dễ tổn thương". Putin khai thác việc Trump và Tập làm ngơ cho ông ta tự do hành động, để mở rộng chiến tranh. Về quân sự, trong số hai chục drone Nga xâm nhập Ba Lan, chỉ có bốn bị bắn hạ, còn về ngoại giao, Washington không phản ứng.

Donald Trump đặt điều kiện tất cả các nước NATO phải ngưng mua dầu Nga thì mới trừng phạt Moskva. L’Express mỉa mai trong bài "Lối thoát" : Trump biết rằng cựu lục địa không thể chấp nhận điều kiện này. Liên Hiệp Châu Âu (EU) đã hạn chế tối đa sử dụng dầu lửa Nga, nhưng cho phép Hungary và Slovakia tiếp tục tiêu thụ. Dự kiến EU chỉ có thể bỏ qua dầu lửa Nga từ cuối 2027. Nhất là Châu Âu không có ý định tuyên chiến về thương mại với Trung Quốc hay Ấn Độ. Như vậy Donald Trump đã chuẩn bị lối ra trong trường hợp đàm phán thất bại – rằng ông đã làm đủ mọi cách nhưng Châu Âu và Trung Quốc ngăn trở.

Chiến tranh không dừng ở Ukraine : Tình thế nguy hiểm hơn thập niên 30

Trong khi đó rõ ràng Vladimir Putin không dừng lại ở Ukraine mà tiếp tục muốn tái lập đế quốc Liên Xô cũ. Với nền kinh tế chiến tranh dành 7,2% GDP cho quân sự, chế độ độc tài Kremlin đã sản xuất thêm 1.500 xe tăng, 60.000 drone tự sát tầm xa, 2.350 hỏa tiễn đạn đạo và hành trình, trên 3 triệu quả đạn pháo một năm. Vladimir Putin tự tin cho rằng thời gian đứng về phía mình. Bài học tiếp theo, sự bảo đảm an ninh của Hoa Kỳ - mà vì vậy bà Ursula von der Leyen đã phải hy sinh lợi ích doanh nghiệp - tỏ ra chỉ là ảo ảnh.

Vụ tấn công vào Ba Lan còn nhắc nhở rằng chiến tranh ở Ukraine không phải là một cuộc xung đột khu vực hạn chế, mà là sự khởi đầu một cuộc chiến tầm vóc châu lục, sẽ quyết định chủ quyền và tự do của Châu Âu trong thế kỷ 21. Tiếc thay, chỉ Đông Âu và Bắc Âu ý thức được điều này. Châu Âu, không có khả năng tình báo, thông tin và vận chuyển như Mỹ, không năng lực phòng không, chống hỏa tiễn cần thiết, không có phương tiện tấn công tầm xa, cảm thấy quá sức về quân sự và bị cô lập trước tham vọng xâm lăng của Nga. Chia rẽ thay vì đoàn kết, nên những luận điệu tuyên truyền của Moskva còn được các đảng dân túy Châu Âu tiếp tay lan tỏa.

Theo Le Point, Châu Âu đối mặt với tình hình nguy hiểm hơn cả thập niên 30. Trước mối đe dọa tồn vong – Nga chuẩn bị tấn công tiếp và đầu tư 1.100 tỉ đô la cho quân đội từ nay đến 2036 – Châu Âu phải hiểu rằng không còn Mỹ bên cạnh, phải tự lo quốc phòng và tái lập năng lực răn đe. Cần gia tăng cái giá kinh tế và quân sự của Moskva trong cuộc xâm lăng Ukraine, tạo ra một ban lãnh đạo các nước chủ chốt để bảo đảm an ninh, đẩy nhanh tái vũ trang đồng thời củng cố cả về kinh tế, chính trị và về mặt tinh thần.

Cạm bẫy "hòa bình kiểu Nga"

Le Nouvel Obs nói về "Châu Âu trước bẫy rập của Nga". Tuần báo cho rằng sự kiện gần hai chục drone Nga xâm nhập một nước NATO không chỉ là một sự khiêu khích cố tình, mà còn là cái tát cho tất cả những ai ở Châu Âu tự cho là thực tế, đòi xuống thang, muốn một "pax russica" - hòa bình kiểu Nga - có nghĩa là bỏ rơi Kiev.

Sự do dự của Châu Âu và sự bất nhất của Nhà Trắng khiến Vladimir Putin càng thêm hung hăng. Ông ta sánh vai với Tập Cận Bình ở Bắc Kinh, trắc nghiệm lằn ranh đỏ, thách thức phương Tây. Các drone Nga vừa nhắm vào Ba Lan mà tổng thống vừa được ông Trump trang trọng đón tiếp, và phóng đi từ Belarus, khi chính quyền Mỹ đang định tái lập đối thoại với Minsk. Theo tính toán của Moskva, công luận Châu Âu muốn chính phủ bảo vệ không phận nước mình trước đã, và như vậy việc chuyển giao Patriot cho Ukraine bị cản trở.

Le Nouvel Obs cũng cho rằng trắc nghiệm của Nga cho thấy khiếm khuyết của NATO. Sự đáp trả của Ba Lan với sự hỗ trợ từ Hà Lan không mấy kết quả. Đành rằng các drone này không nhắm vào cơ sở hạ tầng chiến lược, nhưng Warszawa sẽ phải làm gì khi mai đây hàng trăm drone vượt biên giới một lượt ? Hàng ngày Ukraine vẫn phải đối phó với những trận mưa drone một cách hiệu quả hơn rất nhiều so với Liên minh. Tại Bruxelles, người ta nói rằng để chống drone, NATO phải học hỏi Ukraine chứ không phải ngược lại.

Mục tiêu thực sự của Moskva chẳng phải là quân sự mà là thăm dò dư luận Châu Âu. Tình báo Nga theo dõi các mạng xã hội và phản ứng của từng nước, đánh giá mức độ sợ hãi của các chế độ dân chủ. Gót chân Achille của NATO không phải là hành lang chiến lược Suwalki mà là sợ Moskva nổi giận. Suwalki là dải đất dài 65 kilomet dọc theo đường biên giữa Litva (phía bắc) và Ba Lan (phía nam), một đầu bị chặn bởi vùng Kaliningrad của Nga và đầu kia là Belarus.

Trước chiến lược này, NATO không thể giữ nguyên trạng như hiện nay. Miền tây Ukraine cần phải đặt trong vùng cấm bay, được NATO giám sát, dỡ bỏ các quy định cấm Kiev tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Bởi vì Moskva coi sự kềm chế của NATO là sự yếu đuối, và từng bước dấn lên. Xưa nay các chế độ toàn trị chỉ chịu hiểu có một ngôn ngữ, đó là vũ lực. Châu Âu nay phải chọn lựa, hoặc khom lưng để rốt cuộc vừa mất danh dự vừa phải chịu đựng chiến tranh, hoặc biến những bài diễn văn hoa mỹ thành hành động.

Diva Nga kêu gọi Vladimir Putin chấm dứt chiến tranh

Nữ danh ca nổi tiếng nhất nước Nga, Alla Pugacheva hôm 10/09 đã có cuộc trả lời phỏng vấn dài ba tiếng đồng hồ trên YouTube, lần đầu tiên kể từ khi rời khỏi Moskva năm 2022. Video quay tại nhà bà bên biển Baltic ở Litva, được đến 19 triệu lượt xem chỉ trong vòng một tuần lễ, với 150.000 lời bình luận từ Nga, Ukraine và những người nói tiếng Nga trên thế giới.

The Economist cho biết, ngôi sao nhạc pop Alla Pugacheva ngự trị suốt 50 năm qua trong lòng công chúng Nga, được sánh với Abba hay Madonna. Sống trong xã hội xô-viết trước đây, nhưng nữ ca sĩ chưa bao giờ gia nhập đảng cộng sản, không quan tâm đến việc làm thân với quan chức. Bà được những người bình thường lẫn trí thức, nhà ly khai lẫn giới cầm quyền quý mến.

"Người đàn bà hát" - tên một trong những ca khúc nổi tiếng của Pugacheva – nói rằng sự vĩ đại của một đất nước được đánh giá qua lòng hào hiệp của quốc gia đó chứ không phải sự tự tôn của các nhà lãnh đạo. "Hãy cầu nguyện cho hòa bình, đừng thích thú vì chiến tranh". Nhìn thẳng vào ống kính, hướng đến Vladimir Putin, người mà bà từng bỏ phiếu, diva kêu gọi "Hãy ngưng chiến !".

Cực tả Pháp nịnh hót các chế độ độc tài

Về thời sự nước Pháp, trong bài xã luận "Ông Mélenchon hay nghệ thuật phục vụ các nhà độc tài", Le Point nhận xét thủ lãnh đảng cực tả Pháp Jean-Luc Mélenchon luôn ưa thích các chế độ toàn trị, côn đồ, hay những kẻ lan truyền những ý tưởng tởm lợm nhất. Cuộc điều tra của tuần báo cho thấy sự thiên vị đáng ngờ của đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) đối với chế độ cộng sản Trung Quốc.

Người Duy Ngô Nhĩ bị đàn áp ? Họ mặc kệ. Còn Đạt Lai Lạt Ma bị ông Mélenchon cho là "thần quyền và độc đoán", tuy ông không lấy làm phiền với Hamas hiện nay. Mélenchon luôn bênh vực Bắc Kinh, đồng tình với chủ trương quyền lực trên nòng súng trong Sách Đỏ của Mao. Ông than khóc cái chết của Fidel Castro, Hugo Chavez, ủng hộ người kế nhiệm nhà độc tài Venezuela là Nicolas Maduro, bất chấp bầu cử gian lận, bỏ tù đối lập, đàn áp dữ dội và tham nhũng. Cũng từ rất lâu Mélenchon hết sức ưu ái Vladimir Putin, quy cho NATO là hiếu chiến, cáo buộc Volodymyr Zelensky là "không chính danh".

Ông ta không thể không biết rằng ngay cả thủ tướng Anh Winston Churchill vẫn tại vị đến tận năm 1945 dù lẽ ra phải bầu cử năm 1940. Ca tụng một nhà độc tài vì căm ghét Mỹ hay Châu Âu, đã là đáng ngại, nhưng vu khống liên tục một nền dân chủ đang anh dũng kháng chiến chống sự xâm lăng của một chế độ độc tài, bằng cách lặp lại ngôn từ của Vladimir Putin, thì vượt quá mức tưởng tượng. Trong danh sách ô nhục vốn đã dài, còn thêm sự khoan dung đối với Hamas mà Mélenchon từ chối coi là "khủng bố". "Tệ hơn cả đao phủ là người hầu của hắn ta" - câu nói được cho là của nhà cách mạng Mirabeau, xem chừng rất đúng với phe mang cái tên rất phản nghĩa là "Bất khuất" : Họ tha hồ nịnh hót những kẻ độc tài.

Paris và Hồ Chí Minh, Pol Pot…

Le Nouvel Obs dành hồ sơ tuần này cho "Địa ốc : Rốt cuộc cũng đã khởi sắc trở lại". Le Point đăng ảnh thủ lãnh đảng cực tả Pháp, chạy tựa "Mélenchon và Trung Quốc", với bài điều tra về những mối liên hệ nguy hiểm của đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI). Trên trang bìa L’Express là chân dung nữ thủ tướng Ý "Giorgia Meloni, người phụ nữ mạnh mẽ của Châu Âu".

Về Trung Đông, Courrier International đăng trên trang bìa hình vẽ một khẩu đại bác có ngôi sao Do Thái đang chĩa thẳng vô mặt một người lính mũ xanh có chữ "UN", với tựa đề "Gaza hay sự phá sản của Liên Hiệp Quốc". The Economist chạy tít trang bìa "Israel đã đánh mất nước Mỹ như thế nào".

Trên bình diện lịch sử, L’Express điểm qua tác phẩm "Lịch sử thế giới qua Paris", trong đó nhà sử học François Reynaert nhắc nhở, những nhân vật nổi tiếng từng sống và hoạt động ở thủ đô nước Pháp đều có ảnh hưởng lớn ở nước mình. Trước Ukraine, Pháp là nơi ưa chuộng của một đất nước bị xâm lăng khác ở Đông Âu : Cuộc nổi dậy chống Sa hoàng Nicolas I và Warszawa sụp đổ trong máu lửa dẫn đến cuộc di tản quy mô, hàng ngàn người Ba Lan chạy sang Pháp. Nhạc sĩ thiên tài Frédéric Chopin sáng tác cho một Tổ quốc mà ông chẳng bao giờ còn nhìn thấy, ông được an táng ở nghĩa trang Père-Lachaise, trái tim đưa về Warszawa.

Việt Nam và Cam Bốt sẽ không như hiện nay nếu anh thanh niên Nguyễn Tất Thành và Saloth Sâr rong chơi ở khu Pigalle thay vì sống cuộc đời khắc khổ. Chuyển từ chống thực dân sang chủ nghĩa cộng sản, Nguyễn Tất Thành đột ngột rời Paris năm 1923 theo cách của một gián điệp, và xuất hiện trước toàn thế giới với cái tên Hồ Chí Minh. Saloth Sâr học trường vô tuyến điện từ 1949 đến 1953. Chịu ảnh hưởng của luật sư Jacques Vergès, ông ta và bạn bè trở nên cực đoan. Năm 1975 Saloth Sâr lấy tên mới, trở thành Pol Pot, thủ lãnh chế độ diệt chủng Khmer Đỏ.

Thụy My