Hòa bình đang ló dạng nơi thùng thuốc súng Trung Đông nhờ kế hoạch Trump ?

Le Point phân tích "Vì sao "ngày trọng đại" của Donald Trump vẫn chưa tới ?". Tuy Hamas đã chấp nhận kế hoạch của tổng thống Mỹ, nhưng các trở ngại còn rất nhiều, cả về phía Israel lẫn Palestine.

Người biểu tình mang cờ Israel và biểu ngữ đòi thả lập tức tất cả con tin và chấm dứt chiến tranh ở Gaza, nhân kỷ niệm hai năm vụ khủng bố của Hamas vào Israel ngày 07/10/2023. Ảnh chụp tại Jerusalem ngày 04/10/2025. Reuters - Ronen Zvulun

Đúng hai năm sau vụ thảm sát ở Israel ngày 07/10, Le Nouvel Obs dành số báo tuần này để kỷ niệm sự kiện. Le Point coi việc thù ghét người Do Thái là "Sự ô nhục", tít trang nhất của tuần báo. L’Express chọn ảnh bìa là một chiếc máy nhắn tin bị bể, nhấn mạnh "Mossad : Những tiết lộ về các điệp viên xuất sắc nhất thế giới". The Economist quan tâm đến cuộc chiến tranh ở Ukraine, đăng ảnh một chiến đấu cơ Mig trên nền đỏ với dòng tựa "Nga trắc nghiệm phương Tây". Courrier International chọn chủ đề "Đánh thuế người siêu giàu : Cuộc tranh luận trên toàn thế giới".

Hamas chưa chịu giải giáp, Israel miễn cưỡng

Về thời sự Trung Đông, Le Point phân tích "Vì sao "ngày trọng đại" của Donald Trump vẫn chưa tới ?". Tuy Hamas đã chấp nhận kế hoạch của tổng thống Mỹ, nhưng các trở ngại còn rất nhiều, cả về phía Israel lẫn Palestine. Một giai đoạn quan trọng đã được vượt qua vào tối thứ Sáu, khi Hamas cho biết đồng ý thả tất cả các con tin Israel còn lại, nhưng muốn thương lượng thêm về một số điểm. Trong bối cảnh tình hình liên tục leo thang từ nhiều tháng qua, đây là sự kiện đáng chú ý.

Khi công bố kế hoạch hôm 29/09, ông Trump đã cho rằng đó là một "ngày trọng đại, tuyệt vời, có thể là một trong những thời điểm quan trọng nhất của lịch sử". Ngay khi có câu trả lời của Hamas, Trump tuyên bố phong trào này sẵn sàng cho hòa bình lâu dài, kêu gọi Israel ngưng oanh tạc. Ông cảm ơn một loạt quốc gia đã giúp vạch ra kế hoạch, nhất là Qatar, Ai Cập, Saudi Arabia. Theo Le Point, việc tổng thống Mỹ vội vã khoe chiến thắng ngoại giao cho thấy thắng lợi có thể không kéo dài.

Một mặt, lời nói của Hamas chẳng có gì đáng giá. Phong trào khủng bố khẳng định sẽ thả các con tin "với một số điều kiện". Con tin là lá bài cuối cùng của một tổ chức đang ở đường cùng. Hamas rất tàn ác với những người vô tội này : tra tấn, bêu họ ra trong tình cảnh thảm hại… nên khó lòng tin được. Đáng ngạc nhiên hơn nữa là Hamas chịu để Gaza nằm dưới sự quản trị của các nhà kỹ trị Palestine. Có thể lại là một sự lừa dối, vì điểm cốt yếu vẫn không được nói đến : Phong trào khủng bố này không cam kết giải giáp.

Mặt khác, phía Israel đón nhận tuyên bố của Hamas một cách hờ hững. Văn phòng thủ tướng ra thông báo cho biết "Israel chuẩn bị thực hiện giai đoạn đầu của kế hoạch Trump về trả tự do lập tức cho tất cả con tin", "tiếp tục hợp tác chặt chẽ với tổng thống Mỹ và ê-kíp của ông". Nhưng kế hoạch của tổng thống Hoa Kỳ có vẻ không làm thủ tướng Benyamin Netanyahu vui lòng.

Vãn hồi được hòa bình cho Trung Đông, một giải Nobel xứng đáng cho ông Trump ?

Nếu đạt được hòa ước theo các điều khoản do ông Trump đề nghị, sẽ mở ra viễn cảnh một Nhà nước Palestine mà ông Netanyahu, và phía sau là hầu hết chính giới Israel không hề muốn. Liên minh của ông sẽ không sống sót. Liệu thủ tướng Israel có sẵn sàng liên kết với các đối tác ít hăng hái hơn để đưa kế hoạch Trump ra Quốc hội phê duyệt hay không ? Thỏa thuận do Trump công bố gồm 21 phiên thương lượng, có bấy nhiêu cơ hội để các dân biểu cực đoan nhất bác bỏ.

Le Point cho biết dường như yếu tố khiến phía Mỹ nhanh chóng đề ra giải pháp không phải đến từ Gaza hay Israel mà từ Qatar. Theo nhiều nguồn tin Mỹ, vụ oanh kích nhắm vào các thành viên Hamas ở Doha ngày 09/09 là ngòi nổ, đã khiến Donald Trump và các cố vấn phải gây sức ép lên Benyamin Netanyahu, sau nhiều tháng để yên cho ông tự do hành động. Việc công khai cảnh thủ tướng Israel gọi điện xin lỗi Qatar trước mắt Donald Trump cho thấy điều này.

Một bài học khác có thể được rút ra : Sáng kiến của Pháp dù được Anh, Úc và một số nước ủng hộ, trong đó có việc công nhận Nhà nước Palestine, không có mấy trọng lượng trước đại cường Mỹ. Sự vắng mặt của thái tử Saudi Arabia trong hội nghị về Palestine ở Liên Hiệp Quốc cho thấy Pháp và Châu Âu bị coi thường, Mỹ và vài nước vùng Vịnh luôn nắm được chiếc chìa khóa của vùng Cận Đông. Trump biết điều đó và quyết định ra tay.

Nỗi ám ảnh của ông về giải Nobel hòa bình thường bị chế giễu, nhưng nếu tổng thống Mỹ thành công trong việc giúp tiến triển hòa bình cho Cận Đông - điều mà tất cả những người tiền nhiệm đều thất bại - thì phải chăng ông Trump đúng là xứng đáng với giải thưởng này ?

Hai năm sau, ngày định mệnh 07/10 vẫn ám ảnh người Do Thái

Xã luận của Le Nouvel Obs nhận định : Đã hai năm trôi qua, hai năm định mệnh khiến Israel và Gaza rơi vào khủng hoảng sau vụ thảm sát dã man ngày 07/10 của Hamas, vào một sáng thứ Bảy tang tóc. Hai năm qua, hơn 1.200 cái chết và 48 con tin đang bị giam cầm luôn ám ảnh Nhà nước Do Thái, nuôi dưỡng ý hướng trả thù. Sự tàn bạo ngày hôm ấy đã đóng khung người Israel trong đau khổ và giận dữ mà Châu Âu không thể đánh giá đúng mức.

E rằng tinh thần khoan dung và dân chủ trong thời kỳ lập quốc, đã làm nên niềm tự hào của người Do Thái, đã bị ảnh hưởng nặng nề. Không thể biết được bản kế hoạch Trump được Netanyahu chấp nhận, là hy vọng thực sự hay chỉ là hão huyền. Thực tế đáng buồn theo Le Nouvel Obs là tại Israel, phe chủ hòa vẫn tin vào giải pháp hai Nhà nước, ngày càng trở thành thiểu số ; trong khi dự án "Đại Israel" - sáp nhập vùng Tây Ngạn (West Bank - Cisjordanie và Gaza) – được ủng hộ nhiều thêm.

Tuần báo thiên tả phỏng vấn Delphine Horvilleur, nữ giáo sĩ Do Thái, tiếng nói hiếm hoi đòi chấm dứt chiến tranh ở Gaza, cáo buộc Nhà nước Israel đã bị "phá sản tinh thần". Ngược lại, The Economist cho biết "Đa số người dân Gaza ủng hộ kế hoạch hòa bình của Donald Trump", và ông Benjamin Netanyahu hy vọng có thể tận dụng bối cảnh này để tiếp tục tại vị. L’Express tố cáo "đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) không thể phủi tay trốn trách nhiệm về phong trào bài Do Thái mà họ đã châm ngòi".

Xã hội Israel bị chấn thương sâu sắc sau vụ khủng bố man rợ

Le Point nói về "Một trạng thái sững sờ khôn nguôi ở Israel". Hai năm sau sự kiện ngày 07/10, đó là một xã hội Israel bị xâu xé giữa sự chờ đợi khắc khoải con tin được quay về, và bóng ma một cuộc chiến không lối thoát.

Thông tín viên tuần báo gặp gỡ gia đình Tzarfati, vẫn còn nhớ như in những gì đã diễn ra trong ngày hôm ấy. Hai vợ chồng cùng với ba đứa con trải qua 10 tiếng đồng hồ trong căn nhà đang bị ngọn lửa đe dọa, nhưng rốt cuộc họ thoát khỏi tay bọn khủng bố. Họ sống sót, nhưng 38 người khác ở kibbutz Nir Or đã bị sát hại và 76 người bị bắt cóc đưa về Dải Gaza, cứ bốn cư dân ở kibbutz này thì một người bị giết hay bắt đi mất tích. Họ không bao giờ còn muốn các con lớn lên trong khu vực đầy kỷ niệm kinh hoàng, nơi bạn bè, người thân đã bị thảm sát.

Trung sĩ Elroy Ben Shitrit, 20 tuổi, sắp hoàn thành quân dịch ở căn cứ Nahal Oz. Chịu trách nhiệm về một khinh khí cầu giám sát Gaza, Shitrit đã tử trận ngày hôm ấy vì quả cầu bị hư nằm bẹp trên đất, anh nhìn thấy bọn khủng bố tràn sang từ Dải Gaza cách đó chỉ 800 mét thì đã muộn. Người cha đòi hỏi mở điều tra vì sao 3/6 khinh khí cầu giám sát dọc biên giới tháng 10/2023 không được sửa chữa nhanh chóng.

Hai năm sau vụ giết người hàng loạt một cách dã man, các nhà tâm lý Israel tràn ngập thân chủ, nhất là phụ nữ. Tiêu thụ thuốc ngủ tăng 180%, khoảng 3 trong số 10 triệu người Israel bị chấn thương tâm lý. Hiện nay phải chờ đợi 6 tháng mới đến lượt được tư vấn.

Mối liên hệ lâu năm giữa Mossad và tình báo Pháp

L’Express dành hồ sơ cho quá trình hợp tác giữa Mossad và tình báo Pháp. Kể từ khi Nhà nước Do Thái được thành lập năm 1948, các nhân viên tình báo Israel và Pháp luôn phối hợp chặt chẽ, tuy có những lúc căng thẳng. Mối quan hệ này đã trở nên mong manh kể từ khi Paris công nhận Nhà nước Palestine.

Mùa thu 2023, tướng Aharon Haliva từ Tel Aviv đến thẳng trụ sở cơ quan phản gián Pháp DGSE ở Paris. Vẫn chưa hết bàng hoàng, vị giám đốc tình báo quân đội Israel cố gắng tìm hiểu thêm về vụ khủng bố kinh hoàng nhất trong lịch sử Nhà nước Do Thái : 1.128 người bị giết chết chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ, những tên khủng bố vượt qua hàng rào được cho là bất khả xâm phạm, những kibbutz tan hoang. Tình báo Pháp có được điều mà Israel thiếu vắng, đó là những đặc tình rất hiệu quả ở Gaza. Từ nhiều năm qua, Israel tập trung vào công nghệ cao, bỏ quên vấn đề con người. Giám đốc tình báo quân sự Israel sẽ không bao giờ gõ cửa Paris nếu xưa nay đôi bên không có quan hệ sâu sắc.

Một cựu nhân viên DGSE nhận xét, trao đổi với Israel là hưởng được lợi ích từ một quốc gia đang chiến tranh, thường xuyên nỗ lực về tình báo. Đôi bên ngưỡng mộ lẫn nhau. Vụ nổ hàng loạt máy nhắn tin của Hezbollah ở Lebanon năm 2024 hay oanh tạc Iran năm 2025 đặc biệt gây ấn tượng nơi các điệp viên Pháp. Một nguồn tin nói : "Mossad có thể chờ đợi nhiều năm để tuyển mộ một người nuôi dê trên vùng núi Zagros. Chúng ta không có thời gian lẫn ý chí chính trị để làm điều này".

Về phía Paris, năm tuần một lần, một chiến hạm Pháp lại đến cảng Haifa chia sẻ với Hải quân Israel một phần trong số các thông tin thu thập được ở Địa Trung Hải. Những gì nhận thấy trên mặt nước và dưới đáy biển, từ bờ biển Ai Cập đến Thổ Nhĩ Kỳ và Libya là rất hữu ích cho Israel, kém Pháp về thám sát dưới lòng biển. Hai cơ quan tình báo thường làm trung gian giúp cho nhau. Tháng 6/2025, đang căng thẳng với Azerbaijan, Paris nhờ Mossad liên lạc để mở ra thảo luận với Baku. Trước đó một năm, Israel nhờ Hoa Kỳ và Pháp cảnh cáo Hezbollah, thông điệp được phía Pháp đã chuyển giao chính xác hơn so với Mỹ.

Chiến lược vùng xám của Putin : Không chiến tranh nhưng cũng chẳng hòa bình

Liên quan đến cuộc chiến tranh ở Ukraine, The Economist nhận xét "Vladimir Putin đang thử thách phương Tây và tình đoàn kết của họ", khẳng định NATO phải chống lại những cố gắng của Nga nhằm làm xói mòn Liên minh Bắc Đại Tây Dương từ bên trong.

Các drone trên bầu trời Ba Lan, tiêm kích Mig bay qua không phận Estonia, cáp viễn thông dưới đáy biển Baltic bị cắt, phi trường bị tê liệt vì tin tặc tấn công và drone đe dọa, các vụ nổ, ám sát bí ẩn, cả đàn robot lan đi những luận điệu tuyên truyền gây rối bầu cử… Vladimir Putin tiến hành chiến dịch vùng xám đánh vào NATO, gây bất ổn tại Châu Âu nhưng thận trọng tránh tiến đến xung đột. Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuần này nhận định : "Chúng ta không đang trong chiến tranh, nhưng cũng chẳng có hòa bình".

Thiệt hại gây ra không nghiêm trọng, nhưng như vậy để làm gì ? Putin biết rằng không thể đánh bại được NATO, nhưng ông ta có ba mục đích. Thứ nhất, nhằm phá vỡ sự đoàn kết của Liên minh Bắc Đại Tây Dương, gieo rắc hoài nghi về Điều 5 NATO. Thứ nhì : Thất bại về quân sự trong chiến dịch mùa hè vừa qua, Putin muốn làm cho các nước ủng hộ quân đội Ukraine phải tiêu tốn nhiều hơn. Thông điệp của ông ta là thay vì gởi vũ khí cho Ukraine, hãy lo cho nước mình trước đã. Lý do cuối cùng sâu sắc và đã có từ lâu : Putin căm ghét các nền dân chủ tự do, mà sự giàu có chứng tỏ thất bại của chủ trương đàn áp - GDP của Nga thấp hơn Ý trong khi dân số hơn gấp đôi. Theo tuần báo, NATO và Liên Hiệp Châu Âu cần buộc Moskva phải trả giá cho những hành động phá hoại này.

Nạn tàu ma :  NATO chỉ ngăn được một phần

The Economist cũng nói về "Mối đe dọa đỏ từ đoàn tàu ma của Nga", với danh sách các sự cố trên biển ngày càng dài thêm. Số lượng tàu ma đã tăng vọt từ 200 chiếc vào năm 2022 lên khoảng một ngàn chiếc hiện nay. Một số đang vi phạm cấm vận qua việc buôn lậu dầu của Nga, những chiếc khác bị nghi ngờ làm gián điệp và phá hoại trên khắp Bắc Âu. Năm nay, NATO đã khởi động chiến dịch Baltic Sentry, để bảo vệ các tuyến cáp ngầm và đường ống. Hai nhóm hải quân NATO, mỗi nhóm có 7-8 tàu thuộc các quốc gia khác nhau, thay phiên theo dõi các tàu ma, trong đó có một tàu dò mìn của Phần Lan chuyên thám sát dưới nước. Hải quân Estonia là đơn vị tiên phong trong lực lượng này. 

Không có sự cố nào gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng dưới nước kể từ khi Baltic Sentry bắt đầu, cho thấy các chiến thuật mới đang phát huy hiệu quả. Estonia cũng đã thông qua luật cho phép Hải quân tấn công tàu dân sự nếu chúng làm hư hại cơ sở hạ tầng quan trọng của nước này. Tuy nhiên, Hải quân phương Tây, vốn tôn trọng nguyên tắc quốc tế "đi qua vô hại", chỉ có quyền hành hạn chế để ngăn chặn các tàu ma trên vùng biển quốc tế nếu chúng không đe dọa trực tiếp. Cuộc chiến đấu còn kéo dài. Đoàn tàu ma trở nên đông đảo kể từ cuộc xâm lăng Ukraine, sẽ còn tiếp tục hoành hành. Ông Richard Meade, tổng biên tập tạp chí vận tải biển Lloyd’s List nói : "Tôi không nghĩ rằng ông thần sẽ chui trở lại vào cây đèn".

Đánh thêm thuế vào người siêu giàu, liệu có khả thi ?

Trên lãnh vực kinh tế xã hội, Courrier International dẫn nhận xét của báo Đức Die Welt : Có một cái tên ngày càng được nhắc đến, như một công thức mầu nhiệm giúp nước Pháp ra khỏi ngõ cụt. Đó là nhà kinh tế Gabriel Zucman, với đề xuất đánh thuế cao những người siêu giàu, đang gây tranh cãi tại Pháp từ nhiều tháng qua. Financial Times lưu ý, năm 1987 khi tạp chí Forbes bắt đầu công bố bảng xếp hạng tỉ phú quốc tế, chỉ có 140 cái tên ; còn năm nay, có trên 3.000 nhà tỉ phú sở hữu 16.000 tỉ đô la. Sự bùng nổ số tỉ phú và gia sản của họ nhanh đến chóng mặt.

Trước hố sâu bất bình đẳng, việc đặt vấn đề đánh thuế là chính đáng nhưng không dễ thực hiện. Tại Tây Ban Nha, chính phủ đảng xã hội đặt ra một sắc thuế tạm thời. Ở Na Uy, chính phủ đảng lao động tăng gấp đôi thuế tài sản kể từ 2021, tạo ra một làn sóng tỉ phú sang các nước khác sinh sống. Đức và Pháp đang tranh luận, vì đánh thuế người giàu không chỉ là vấn đề kinh tế mà trước hết là chính trị và đạo đức. Một chuyên gia nói : "Một nhúm người sở hữu thế giới, là sự bất thường, nuôi dưỡng chủ nghĩa dân túy và càng làm tăng bất bình đẳng".