Kịch bản tận thế AI : Khi bóng ma công nghệ bước ra chiến trường thực tại

Khi các tác nhân AI tự trị bẻ gãy mọi hàng rào an toàn để phát động đòn tấn công bí mật, văn minh nhân loại năm 2026 chính thức đứng trước lằn ranh phán quyết. Trong khi Washington và Bắc Kinh ráo riết chuẩn bị cho chiến tranh lạnh công nghệ mới, cựu lục địa bỗng giật mình tỉnh giấc khi bóng ma ấy đã tràn ra chiến trường thực tại qua các đòn khủng bố tổng lực tại Ukraine. Hòa bình lâm nguy, nhân loại không thể mãi ngủ quên trong sự thiếu hiểu biết.

Ảnh minh họa Reuters - Dado Ruvic

Cuộc đua điên cuồng về sức mạnh và thế kẹt của những kẻ tạo tác

Le Point chạy tít trang bìa "Nỗi sợ hãi cho nhân loại : Khi AI vượt tầm kiểm soát của người tạo tác". Bài xã luận của tuần báo mang tựa đề "AI, cuộc chiến mới giữa các thế giới" - tờ báo chơi chữ khi dùng tên một tác phẩm khoa học giả tưởng kinh điển.

Trong khi các đại gia trí thông minh nhân tạo gióng lên hồi chuông cảnh báo, thì Châu Âu và nước Pháp lại tỏ ra thụ động, dù chủ quyền đang bị đe dọa. Nỗi sợ xưa cũ đã quay lại, nhưng lần này không đến từ những kẻ bi quan chuyên nghiệp mà chính những nhà chuyên môn về trí thông minh nhân tạo. Thế giới choáng váng vì vụ các tác nhân AI của OpenAI vượt thoát môi trường cô lập, tự thiết lập mạng lưới liên lạc và tấn công Hugging Face để đánh cắp giải pháp cho thấy rủi ro ngày càng tăng.

Việc Sam Altman (ChatGPT), Elon Musk (Grok) và Dario Amodei (Claude) vốn "không ôm hôn nhau mỗi ngày", nay chấp nhận cùng thảo luận về phương cách làm chậm lại cuộc đua điên cuồng về sức mạnh trí thông minh nhân tạo là sự kiện lớn. Họ đứng trước thế lưỡng nan nghiệt ngã : thận trọng và có nguy cơ bị qua mặt, hay tăng tốc và đùa với lửa. Làm sao tin tưởng được đối thủ, nhất là Trung Quốc dưới sự kiểm soát của chính quyền Bắc Kinh ? Trong thời khắc vừa đáng sợ vừa đầy mê hoặc của lịch sử nhân loại, Châu Âu đứng ngoài làm khán giả.

Draghi mãi than phiền, Pháp vẫn loay hoay với các luật lỗi thời

Mario Draghi, cựu chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu nhấn mạnh sự yếu kém này ảnh hưởng đến tăng trưởng. Draghi nêu khả năng một chính quyền Mỹ tương lai ra điều kiện chỉ cung cấp mô hình AI tiên tiến nếu Châu Âu thay đổi quy định và thuế khóa về kỹ thuật số, hay Trung Quốc dùng mô hình mở giá rẻ để làm áp lực. Ông khuyến nghị thành lập các tập đoàn liên minh Châu Âu nhằm mua vào năng lực tính toán với số lượng lớn, từ đó mở ra một cơ hội cạnh tranh cho tương lai, đồng thời điều tiết cạnh tranh để tự vệ trước các "tài phiệt mới".

Nhưng Pháp có xứng tầm hay không ? Học sinh Pháp đang thụt lùi ở môn toán theo kết quả thảm hại từ nghiên cứu mới nhất, và các nhà lãnh đạo chính trị thì chẳng tiến bộ được bao nhiêu trong việc nâng cao kiến thức khoa học công nghệ… "Cuộc chiến giữa các thế giới" đang diễn ra dữ dội nhưng chẳng có tiếng vang nào trong các cuộc tranh luận công khai.

Tuần báo mỉa mai, chính giới Pháp là thiên tài trong việc lập ra các luật về những thứ chẳng liên quan đến mình, nhưng lại phớt lờ những gì phải giám sát chặt chẽ. Chẳng hạn như dự luật từ Thượng viện về việc buộc các đại gia trí thông minh nhân tạo phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ vẫn chưa thấy trong chương trình nghị sự của Hạ Viện. Họ hoàn toàn chưa ý thức được tầm vóc của vấn đề trong một thế giới mới hoàn toàn thay đổi. Victor Hugo đã viết trong "Những người khốn khổ" : "Con người có một bạo chúa, đó là sự thiếu hiểu biết". Đã rất cấp bách để học hỏi.

Vụ 700 tác nhân tấn công Hugging Face : AI có thể tự phát triển

Tuần báo cánh hữu nhắc lại lời cảnh báo của hai nhà nghiên cứu Jacob Coxon, 27 tuổi, tố cáo cả Anthropic lẫn OpenAI đều vô trách nhiệm ; và Evan Hubinger dự báo, nguy cơ văn minh nhân loại tuyệt diệt hay sụp đổ là 10% trong một thập niên. Đó là từ sự cố ở OpenAI. Trong nhiều tuần lễ một đàn AI khoảng 1.200 tác nhân bí mật tìm kiếm lỗ hổng và đến ngày 11/07, 700 tác nhân AI cùng phối hợp tấn công Hugging Face với 17.000 hành động. Điều bất ngờ là chúng có hệ thống liên lạc riêng và sau vụ tấn công đã cố xóa dấu vết.

Để tự vệ, Hugging Face sử dụng Claude Code của Anthropic, nhưng các cơ chế an toàn của công cụ này lại hạn chế khả năng phân tích cuộc tấn công. Cuối cùng, các kỹ sư phải sử dụng mô hình mã nguồn mở GLM-5.2 của công ty Z.ai (Bắc Kinh), vì họ có thể tùy chỉnh mô hình để phân tích các dấu vết và hiểu được chuyện gì đã xảy ra.

Le Point cảnh báo rằng AI đang bước vào một giai đoạn mới, trong đó các hệ thống có khả năng tự cải thiện và ngày càng hoạt động độc lập. Jakub Pachocki, Giám đốc khoa học của OpenAI, gọi đây là thời đại "cải thiện đệ quy tự chủ" (RSI) : AI không còn đơn thuần là công cụ do con người thiết kế mà có thể liên tục tự phát triển thông qua quá trình tối ưu hóa. Điều đáng lo là con người ngày càng khó giám sát để bảo đảm AI luôn hành động phù hợp với mục tiêu của mình.

Bao giờ "chú cọp con" thức giấc ?

AI không chỉ có thể tìm cách đạt mục tiêu bằng những phương thức bất ngờ mà còn có xu hướng che giấu hành vi. Nhà nghiên cứu lỗi lạc Yoshua Bengio ở Montréaal, từng đoạt giải Turing, dùng hình ảnh "con cọp con" để mô tả vấn đề : AI hiện nay có vẻ ngoan ngoãn nhờ các hàng rào an toàn, nhưng khi trở nên thông minh hơn, nó có thể phát triển khả năng lừa dối hoặc thao túng con người. Không chỉ trong môi trường kỹ thuật số mà có thể liên quan đến việc thiết kế virus, tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và những mối đe dọa vật lý khác.

Trong toán học, sự tiến bộ của AI cũng gây tranh luận. Một đàn 10.000 tác nhân của OpenAI được cho là đã giải quyết một phiên bản bài toán Navier-Stokes, một trong những bài toán khó nhất thế giới. Tuy nhiên, một số nhà toán học lo ngại rằng AI có thể đưa ra những lời giải mà con người không hiểu được. Với họ, giá trị của toán học không chỉ nằm ở đáp án mà còn ở quá trình khám phá, những ý tưởng và công cụ được tạo ra trên đường đi.

Tuy nhiên, không phải ai cũng tin vào kịch bản tận thế. Nhà nghiên cứu Pháp Yann Le Cun từng làm việc ở Meta, trên Le Nouvel Obs lập luận, nỗi sợ AI có thể bị các công ty công nghệ khai thác như một chiến lược marketing để nhấn mạnh sức mạnh sản phẩm và thúc đẩy các quy định có lợi cho họ. Vì vậy, tác giả cho rằng con người không nên hoảng loạn mà cần tiếp cận AI bằng sự tỉnh táo, xây dựng các quy tắc quốc tế và định hướng AI vào những vấn đề lớn của nhân loại như khí hậu, khoa học và y tế.

Năm kịch bản ngày phán quyết : khi cái bẫy công nghệ siết chặt văn minh nhân loại

Le Point đã phỏng vấn năm nhà nghiên cứu và quân nhân chuyên về trí thông minh nhân tạo, họ ưu tư trước năm giả thiết.

Thứ nhất là một AI nổi loạn. Triết gia Nick Bostrom đưa ra thuyết "chiếc kẹp giấy" : nếu giao cho AI một mục tiêu đơn giản như sản xuất càng nhiều kẹp giấy càng tốt, nó có thể tối ưu hóa bằng mọi cách, chiếm dụng ngày càng nhiều tài nguyên và cuối cùng coi con người là vật cản. Vấn đề nằm ở chỗ AI có thể theo đuổi mục tiêu một cách tuyệt đối mà không có đạo đức hay lòng trắc ẩn như con người. AI học từ một lượng lớn dữ liệu của con người, bao gồm cả những hành vi tiêu cực như lừa dối và thao túng. Những gì trí thông minh nhân tạo không thể làm được hiện nay vì thiếu một cơ thể, thì robot có thể là phương tiện.

Giả thiết thứ nhì là chiến tranh hỗn hợp. Một cuộc tấn công quy mô lớn vào hệ thống cung cấp thực phẩm, điện và nước có thể khiến xã hội rơi vào hỗn loạn chỉ trong vài ngày. Tuy nhiên, chính AI cũng phụ thuộc vào những cơ sở hạ tầng này : các trung tâm dữ liệu cần rất nhiều điện và nước để hoạt động. Vì vậy, kịch bản này có nhiều khả năng là một cuộc chiến tranh hỗn hợp do đối thủ tiến hành với sự hỗ trợ của AI, hơn là một AI tự mình quyết định tấn công nhân loại.

Giả thiết thứ ba là một cuộc tấn công sinh học. AI có thể nhắm vào con người bằng cách phát triển virus hoặc các tác nhân sinh học nguy hiểm. Ngược lại, chính AI hiện đã được dùng trong nghiên cứu y học, chẳng hạn để tìm kháng sinh mới hoặc tạo ra các virus vô hại phục vụ nghiên cứu. Tuy nhiên, AI không phải lúc nào cũng dự đoán chính xác cách cơ thể con người phản ứng. Đáng lo hơn, nếu một AI được sử dụng với mục đích xấu. Đây cũng là lý do một số công ty AI bắt đầu hạn chế việc sử dụng mô hình để phát triển vũ khí sinh học. Tuy nhiên, vấn đề sâu xa hơn không chỉ là AI có thể trở nên nguy hiểm, mà là con người có thể ngày càng phụ thuộc vào AI đến mức không còn khả năng sống hoặc hoạt động nếu thiếu nó. Khi đó, chúng ta đứng trước một nghịch lý : phải giữ được khả năng "tắt máy", nhưng đồng thời phải tránh trở nên hoàn toàn phụ thuộc vào chiếc máy đó.

Kịch bản thứ tư là thảm họa hạt nhân. Quân đội nhiều nước, trong đó có Pháp, đặc biệt quan tâm đến việc duy trì khả năng con người tự đưa ra quyết định mà không phụ thuộc vào AI. Lý do là lịch sử từng có những tình huống hệ thống cảnh báo nguyên tử báo động lầm.

Năm 1983, sĩ quan Liên Xô Stanislav Petrov đã nhận ra một cảnh báo hỏa tiễn là sai và không kích hoạt phản ứng hạt nhân, qua đó tránh được nguy cơ chiến tranh. Một trường hợp khác năm 1960 xảy ra khi radar Mỹ nhầm Mặt Trăng đang mọc là một mối đe dọa. Nếu quyết định hoàn toàn do AI đưa ra, liệu nó có thể phản ứng máy móc dựa trên xác suất và biến một sai sót thành thảm họa ? Tuy nhiên, một chuyên gia quân sự cho rằng khó có khả năng AI khởi động chiến tranh hạt nhân.

Giả thiết cuối cùng là AI không hủy diệt nhân loại mà tiêu diệt nền dân chủ. Với khả năng theo dõi con người qua camera, điện thoại, dữ liệu cá nhân và các mối quan hệ, AI có thể giúp một chính quyền kiểm soát xã hội ở mức chưa từng có, khiến việc tổ chức phản kháng trở nên cực kỳ khó khăn. Không thể tái hiện Cách mạng Pháp 1789 hay cuộc kháng chiến năm 1940. Chuyên gia quân sự nói trên đưa ra một nguy cơ rất thực tế : AI tiêu thụ quá nhiều năng lượng của Trái đất. Nếu không giảm mạnh lượng tài nguyên dành cho AI, nó có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường mà không cần trực tiếp tấn công con người.

Suýt kích hoạt chiến tranh Mỹ-Trung và khoảng cách giữa AI với bộ óc Einstein

Le Point kể thêm trường hợp mới đây, Hoa Kỳ "suýt nữa đã gây chiến với Trung Quốc", theo một nguồn tin nói với CNN. Vào mùa xuân, một báo cáo tình báo Mỹ khẳng định một chiếc tàu Trung Quốc ở Trung Đông vận chuyển các thành phần của một chương trình vũ khí hạt nhân. Quân đội lập tức chuẩn bị chặn bắt, đổ bộ lên tàu và cho nhiều chiến đấu cơ cất cánh. Nhưng trước khi khởi động, báo cáo được xem kỹ lại : một trí thông minh nhân tạo đã giúp phân tích, và chatbot này đã lầm lẫn về hàng hóa trên tàu. Người ta vẫn không biết đó là loại AI nào, và của chính phủ hay sản phẩm thương mại. AI đã phối hợp tin tình báo nguồn mở với nguồn bí mật của Nhà nước.

L’Express đặt ra một câu hỏi cắc cớ : "Phải chăng Einstein sở hữu điều gì đó mà trí thông minh nhân tạo không có được ?". Dù đạt được nhiều thành tích, không chắc rằng AI có thể phát hiện được thuyết tương đối. Thử hình dung một cuộc chạy đua giữa Albert Einstein và trí thông minh nhân tạo. Về tốc độ tính toán thì câu trả lời đã có : Từ khi Deep Blue đánh bại vua cờ Kasparov năm 1997, con người đã không đuổi kịp cỗ máy do mình tạo ra. Nhưng tốc độ không phải là tất cả. AI hiện chưa thể từ tư duy quan sát đưa ra được tầm nhìn mới cho thế giới. Vào lúc mọi thứ đang tăng tốc, vị thần có thể được sinh ra từ sự chậm chạp và hoài nghi. Vấn đề nay không còn là AI nhanh hơn Einstein hay không, mà là một ngày nào đó có tầm nhìn hoàn vũ theo một cách khác hay không.

Cây nấm nguyên tử thời đại số : Liệu có chặn được chạy đua vũ trang AI ?

The Economist đăng trên trang bìa hình vẽ một cây nấm nguyên tử bằng các ký hiệu điện toán, chạy tít lớn "Liệu có thể ngăn chặn cuộc chạy đua vũ trang về AI không ?". Chính những người trong ngành đã cảnh báo về nguy cơ xảy ra thảm họa, bên cạnh đó sự đổi mới công nghệ đang làm trầm trọng thêm sự tàn phá tại Ukraine. Như vậy việc liệu có thể, hay có nên kềm hãm tốc độ phát triển nhanh chóng của AI hay không ?

Anthropic đã phát hiện việc các mô hình của họ bị lợi dụng cho những mục đích xấu, từ việc cơ quan tình báo Mali xây dựng hệ thống giám sát quy mô lớn, cho đến phiến quân Houthi tại Yemen được cho là đang viết phần mềm điều khiển hỏa tiễn đạn đạo. Trong số những người đứng ra kêu gọi giảm tốc có các nhân vật quyền lực Sam Altman, Elon Musk, Dario Amodei. Một sự đoàn kết khó tin nữa là giữa Bernie Sanders (thượng nghị sĩ cánh tả) và Steve Bannon (dân túy cánh hữu). Ở chiều ngược lại, trong số những người phản đối có tổng thống Donald Trump, ông lo ngại nhất là Mỹ đánh mất vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI vào tay Trung Quốc. Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chánh Mỹ, từng tuyên bố rằng nếu Trung Quốc giành được lợi thế này "mọi thứ khác đều trở nên vô nghĩa".

Ông Bessent có thể viện dẫn trường hợp Ukraine, nơi mỗi bước tiến trong cuộc chạy đua vũ trang công nghệ đều mang lại tác động tức thì. Nga đã không ngần ngại triển khai các loại drone tự sát mới nhất để oanh tạc cơ sở hạ tầng dân sự. Không chỉ có tốc độ nhanh hơn, các drone này còn phối hợp thành một mạng lưới liên lạc để truyền tải thông tin và mệnh lệnh. Chẳng bao lâu nữa, Nga sẽ sở hữu một dạng Starlink riêng, giúp các cuộc tấn công tầm xa chính xác hơn. Về phía Ukraine đang tấn công sâu vào lãnh thổ Nga bằng drone. Cả hai bên đều đang phát triển các loại drone hoạt động theo bầy đàn, có khả năng vận hành tự chủ như một hệ thống linh hoạt.

Phương Tây sợ nhân loại diệt vong, Trung Quốc sợ đảng cộng sản tiêu vong

Ngay cả khi Mỹ không lo ngại về một cuộc chiến tranh trực diện tương tự với Trung Quốc, nếu đối thủ địa chính trị hàng đầu này dẫn trước về AI vẫn sẽ mang lại cho Bắc Kinh ưu thế vượt trội về tấn công mạng, gián điệp và chiến tranh đa diện. Mỹ không thể nhường bước một quốc gia độc tài vốn có tham vọng triệt tiêu các tư tưởng tự do. Do đó, một thỏa thuận tạm dừng chỉ có thể khả thi nếu Trung Quốc cũng đồng ý tham gia. Ông Trump dự kiến sẽ tiếp đón Tập Cận Bình tại Nhà Trắng vào ngày 24/09. Tuy nhiên, khó có khả năng ông Tập sẽ chấp thuận tạm ngưng cuộc đua vì ngành AI của Trung Quốc sẽ mãi dậm chân tại vị trí thứ hai. Hơn nữa, không bên nào dám mạo hiểm để đối phương phá vỡ thỏa thuận và bứt phá vươn lên dẫn trước.

Mỗi bên cần phải có cơ chế xác minh việc tuân thủ, tương tự như các hiệp định kiểm soát vũ khí thời Chiến tranh Lạnh. Hoa Kỳ, Anh quốc và Liên Xô từng cấm thử nghiệm nguyên tử trong khí quyển vào năm 1963 vì họ có khả năng phát hiện các vụ thử này, trong khi đó, các vụ thử dưới lòng đất vẫn tiếp diễn suốt ba thập niên sau cho đến khi công nghệ cho phép giám sát được. Đáng tiếc là, mặc dù có thể quan sát được các trung tâm dữ liệu, nhưng lại không có phương pháp nào để xác minh những gì diễn ra bên trong chúng. Cơ sở hạ tầng dùng để huấn luyện một siêu trí tuệ có thể ngụy trang dưới hình thức các chatbot giải đáp những câu hỏi thông thường hàng ngày.

Vì vậy cần tăng cường tính minh bạch : cam kết công khai và điều tra các sự cố an toàn tại các phòng thí nghiệm, tuân theo luật pháp trong nước. Hoa Kỳ và Trung Quốc có những hệ giá trị rất khác biệt, nhưng cả hai đều hiểu rằng việc dẫn đầu sẽ chẳng còn ý nghĩa gì nếu nó dẫn đến sự diệt vong của nhân loại. Nhà sử học Nicole Bacharan chuyên về nước Mỹ, trên Le Point tóm tắt sự cách biệt quan điểm Mỹ-Trung : "Tại Hoa Kỳ và Châu Âu, người ta lo sợ nguy cơ diệt vong của loài người, còn Trung Quốc thì sợ đảng cộng sản bị tiêu vong".

AI không nhất thiết phải tiêu diệt toàn bộ nhân loại mới có thể gây ra thảm họa. Một bầy tác nhân AI của OpenAI từng nhắm vào một công ty công nghệ ; điều gì sẽ xảy ra nếu lần tới chúng tấn công lưới điện hoặc hệ thống vũ khí ? Chúng thậm chí có thể đủ thông minh để né tránh các nỗ lực ngắt kết nối hay vô hiệu hóa. Thế giới cần khẩn trương tìm cách ngăn chặn rủi ro này. Tuy nhiên, các quốc gia dân chủ cũng phải tránh để mất quyền kiểm soát vào tay các chế độ độc tài. Đây là vấn đề nan giải và đầy mâu thuẫn...

Nga : Chiến tranh tổng lực bằng khủng bố và thông điệp hiểm độc gửi đến cựu lục địa

Nỗi lo trước mắt là chiến tranh đang hoành hành tại Ukraine và xích lại gần Châu Âu. Libération cuối tuần nói về "Một cuộc chiến tranh ngày càng mang tính tổng lực". Giờ đây toàn bộ lãnh thổ Ukraine đều bị nhắm đến kể cả Kiev. Bị sa lầy ở Donbass, Nga tấn công vào cơ sở hạ tầng thiết yếu cho cuộc sống thường nhật của người dân. Hơn bốn năm rưỡi kể từ khi quân Nga xâm lăng, hầu như không còn hậu phương ở Ukraine. Chiến tranh hiện diện khắp nơi : ở các trạm xăng (khoảng 20 trạm ở Kiev đã bị phá hủy trong tuần qua), ở văn phòng, trên sân ga, dọc theo đường ray xe lửa, cho đến những con đường dẫn tới biên giới Ba Lan hay Tây Âu.

Mặt trận trên bộ đóng băng, cuộc chiến mở rộng theo chiều sâu. Đại tá Denys Prokopenko, chỉ huy trung đoàn Azov của Vệ binh Quốc gia nhấn mạnh, đây không phải là cuộc chiến giữa hai quốc gia mà là chiến tranh nhắm vào thường dân, khủng bố, phá hoại cơ sở hạ tầng thiết yếu cho cuộc sống thường nhật, tra tấn tù binh đến chết, bắt lính tại các vùng tạm chiếm. Đây cũng là điều đang chờ đợi các nước Châu Âu nếu Ukraine ngưng kháng cự.

Xã luận Libération đánh giá : "Tiến hành chiến tranh bằng khủng bố, lời thú nhận thất bại của Vladimir Putin". Moskva nay oanh tạc bất kể ngày đêm để làm người dân Ukraine sợ hãi và kiệt lực. Cách thức hiểm độc này bộc lộ những khó khăn mà tổng thống Nga gặp phải. Kể từ tháng 2/2022, người Ukraine không thể ngủ yên. Trong bốn năm rưỡi qua, họ bị oanh kích vào ban đêm. Và mỗi buổi sáng, sau một đêm rền vang còi báo động, họ đi làm, đưa con đến trường, đi xem hát… cố gắng sống như bình thường.

Nhưng kể từ mùa hè 2026, drone và hỏa tiễn Nga tấn công ngay giữa ban ngày và không ngơi nghỉ, đặc biệt là vào thủ đô Kiev. Chiến lược răn đe vượt quá biên giới Ukraine, lan sang các nước lân cận như Ba Lan, và cả các quốc gia ủng hộ Kiev như Đức, Anh, Pháp. Le Point coi vụ tấn công đoàn xe lửa ở nhà ga Yahodyn gần biên giới Ba Lan là "Thông điệp của Putin cho Châu Âu". Trong đó có các yếu nhân tham dự một diễn đàn ở Kiev, như các cựu Thủ tướng Anh và Thụy Điển là Boris Johnson, Carl Bildt, cố vấn an ninh quốc gia Anh Jonathan Powell, cựu giám đốc CIA David Petraeus.

Trả lời phỏng vấn của Le Point, tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhấn mạnh "Chiến tranh không còn xa chúng ta". Một hỏa tiễn đạn đạo hay drone của Nga có thể rơi xuống Nice. Ông mong những nước như Ukraine sẽ góp mặt trong Liên Hiệp Châu Âu, bằng dạng này hay dạng khác. Tổng thống Emmanuel Macron công khai tố cáo mục đích của Nga là hăm dọa các đồng minh của Ukraine, và nhấn mạnh "hậu quả sẽ ngược lại". Libération băn khoăn, trong tám tháng tới, người kế nhiệm của ông liệu có khẳng định như vậy ?

Thụy My