Một pa-nô quảng cáo với hình ngôi sao bóng đá Pháp Kylian Mbappé ở Thượng Hải, ngày 30/06/2026. AP Photo/

Mbappé : Cái giá hàng triệu đô của một bức ảnh chế

Le Monde nói về cái giá tài chánh khổng lồ từ việc Bắc Kinh tẩy chay Kylian Mbappé. Chỉ vì trong một video, cầu thủ số 10 của đội tuyển Pháp nói đùa về các ảnh chế, trong đó có một tấm trông giống một "nhà độc tài Trung Quốc". Các nhà tài trợ như nhãn hiệu nước uống tăng lực Bushuila (Bổ Thủy Lạp) của tập đoàn Dongpeng (Đông Bằng), tập đoàn sữa Mengniu (Mông Ngưu) …bèn ngưng hợp tác, dù Mbappé đã xin lỗi.

Real Madrid có khoảng 97 triệu người hâm mộ ở Trung Quốc - thị trường nước ngoài lớn nhất, vượt qua cả Hoa Kỳ. Trước đây việc NBA bị CCTV ngưng phát các trận đấu trong 18 tháng, vì giám đốc đăng Twitter ủng hộ người biểu tình Hồng Kông, đã khiến câu lạc bộ bị thiệt hại 400 triệu đô la. Tuy nhiên không phải Bắc Kinh lúc nào cũng tác oái tác quái được. Năm 2020, cầu thủ Pháp Antoine Griezmann đã ra tay trước, chủ động cắt hợp đồng với nhà tài trợ Trung Quốc Huawei (Hoa Vi) vì tập đoàn này bị tố cáo đóng góp vào việc giám sát đại quy mô người Duy Ngô Nhĩ.

Đòn "xát muối" vào nội bộ cánh tả Pháp

Tại Pháp, Libération nhận xét thủ lãnh đảng Xanh "Marine Tondelier xát muối vào vết thương của đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI)". Cuối ngày 28/10, ứng cử viên tổng thống của đảng sinh thái nói thẳng là Kylian Mbappé "hoàn toàn có lý khi gọi Mao Trạch Đông là nhà độc tài". Trên mạng xã hội, bà dẫn ra : "Hàng chục triệu người chết mà Mao phải chịu trách nhiệm, và bản chất toàn trị của chế độ ông ta đã được tất cả các nhà sử học khẳng định. Do đó, những phát ngôn của Kylian Mbappé hoàn toàn không phải là việc đưa ra quan điểm cá nhân phiến diện, mà chính là sự khẳng định đanh thép về những sự kiện lịch sử không thể chối cãi".

Marine Tondelier viết tiếp : "Trong một kỷ nguyên mà nền tảng khoa học và sự thật khách quan đang bị các thế lực duy ý chí độc tài bóp méo mỗi ngày, việc nhắc lại những chân lý lịch sử chưa bao giờ là. Quỵ lụy trước các áp lực kinh tế từ phía Trung Quốc là dấu hiệu yếu đuối". Trong khi đó đảng cực tả LFI lâu nay đứng về phía Bắc Kinh, tỏ ra lúng túng về xì-căng-đan này.

Sau ồn ào quá mức, Bộ Ngoại giao Trung Quốc hạ nhiệt

Tuần báo Le Point phỏng vấn chuyên gia Valérie Niquet, Quỹ Nghiên cứu Chiến lược. Theo nhà nghiên cứu đã theo dõi Trung Quốc từ nhiều thập niên, tranh cãi xung quanh Kylian Mbappé là biểu tượng cho chiến thuật khủng bố tinh thần của Bắc Kinh, nhưng có thể gây phản tác dụng. Bộ máy tuyên truyền của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã làm ầm ĩ một cách lố bịch : Kylian Mbappé không hề đưa ra quan điểm chính trị cũng không nêu đích danh Mao Trạch Đông. Tính chất độc tài của chế độ Mao là một thực tế được thừa nhận rộng rãi bên ngoài Hoa lục, nên theo bà, những động thái vừa qua chính là phản xạ tự động của hệ thống tuyên truyền Bắc Kinh.

Phản xạ này được kích hoạt trong một bối cảnh rất đặc thù : Hội nghị Trung ương 5 khóa XX của Đảng cộng sản Trung Quốc – một mật nghị mà trọng tâm là siết chặt kỷ luật sắt trong nội bộ và tuyệt đối hóa quyền lực của đảng độc tài toàn trị. Dù vậy nhà chức trách Bắc Kinh dường như nhận ra rằng gọng kềm áp lực đã đi quá xa. Trong một động thái hiếm hoi, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra một tuyên bố chính thức, được China Daily dẫn lại, khẳng định họ "ghi nhận một cách nghiêm túc" lời xin lỗi từ phía Kylian Mbappé. Bước đi phi truyền thống này chứng tỏ ý định hạ nhiệt.

Chuyên gia không ngạc nhiên trước việc câu lạc bộ Real Madrid và La Liga bỏ rơi cầu thủ này, vì thị trường Hoa lục đầy tiềm năng. Trước đây đã có tiền lệ là NBA đã bị ngưng phát sóng các trận đấu. Tuy vậy chính truyền thông Trung Quốc cần đến thể thao phương Tây, vì các đội tuyển trong nước không tạo được làn sóng hâm mộ đông đảo như vậy. Bà Niquet cho rằng điều đáng tiếc là Kylian Mbappé và ê-kíp không kháng cự mạnh mẽ hơn, khiến Bắc Kinh thấy rằng làm "săng-ta" có kết quả.

Từ "soft power" đến "sharp power" : Con dao hai lưỡi trong cuộc chiến cân não của Trung Nam Hải

Trung Quốc luôn tìm cách áp đặt quan điểm của mình lên thế giới, mỗi lần cảm thấy đụng chạm đều đòi công khai xin lỗi, và vụ Mbappé là một thí dụ mới về chiến tranh cân não của Bắc Kinh. Chính quyền Trung Quốc muốn chứng tỏ ai dám nói ngược lại sẽ bị trừng phạt. Họ liên tục tung ra những chiến dịch răn đe, như trả đũa Nhật Bản bằng vấn đề đất hiếm.

Trong vụ Mbappé, những chai nước in hình cầu thủ này đã bị rút khỏi các cửa hàng và được quay phim ồ ạt, những chiếc áo bị đốt… Nhưng những ai làm điều đó ? Sáng kiến được bộ máy tuyên truyền thúc giục hay tự phát ? Khó thể biết được, nhất là internet ở Hoa lục kiểm duyệt mọi ý kiến khác biệt với đường lối của đảng. Valérie Niquet không tin dân Trung Quốc quan tâm thực sự đến những tranh cãi xung quanh Mbappé, hay nghe theo những lời kêu gọi tẩy chay các nhãn hiệu nước ngoài.

Dù rằng chính quyền có phương tiện làm áp lực rất lớn, có thể ra lệnh cho các công ty chấm dứt hợp tác, như đã cấm tổ chức các đoàn khách hay công chức sang Nhật Bản du lịch. "Soft power" (quyền lực mềm) đã biến thành "sharp power" (quyền lực sắc bén) nhằm thao túng. Chiến lược này là con dao hai lưỡi. Bắc Kinh tìm cách thu hút các nước phương Nam, khẳng định không áp đặt các giá trị như phương Tây ; nhưng đồng thời lại thô bạo phản ứng khi một nước hay một nhân vật nào đó chỉ trích. Khi tự mâu thuẫn, Bắc Kinh làm hại cho hình ảnh mà mình đang muốn quảng bá. Việc trừng phạt Na Uy sau khi trao giải Nobel hòa bình cho nhà ly khai Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) đã làm hình ảnh Trung Quốc xấu hẳn đi.

Nga dựa hơi Trump, G20 bất lực tại Atlanta

Về chiến tranh ở Ukraine, Les Echos nhận thấy "Các nhà ngoại giao của G20 bất lực". Tại Atlanta, các ngoại trưởng khối này không kỳ vọng bất kỳ tiến triển ngoại giao nào trong cuộc họp ngày 30 và 31/10. Nga lên gân nhờ thỏa thuận diesel với Trump, còn Châu Âu lo ngại bị cô lập.

Ngoài lệnh ngừng bắn tạm thời xung quanh Oleshky, nơi những cư dân đói khát cuối cùng cần được sơ tán, Nga lại tiếp tục tấn công. Hôm qua, drone Nga đã giết chết 14 hành khách tại nhà ga Dnipro ở miền đông Ukraine, gây ra một làn sóng phẫn nộ mới. Không chỉ từ chối tạm ngừng chiến sự, Vladimir Putin còn đòi "bảo đảm an ninh" cho Nga, một lần nữa yêu cầu các quốc gia từng nằm dưới sự thống trị của Liên Xô rút khỏi NATO. Có nghĩa là quay trở lại với những yêu sách ban đầu, trước cuộc xâm lược Ukraine.

Moskva làm mọi cách để tách rời Châu Âu khỏi Mỹ trong lúc Donald Trump còn đang nắm quyền. Các điều kiện đang thuận lợi cho Kremlin : mùa đông đến làm Kiev yếu đi, Trump đang lúng túng trong cuộc chiến với Iran, và một loạt cuộc bầu cử đang làm tê liệt các nhà lãnh đạo của những đối thủ chính là Pháp, Ý, Ba Lan, Tây Ban Nha. Thừa thắng xông lên, Vladimir Putin liên tục đưa ra những lời hứa hẹn về kinh tế để hy vọng Donald Trump tham dự một cuộc họp tay ba với Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC. Một hội nghị mà tổng thống Nga mơ sẽ ngồi cùng bàn với các đại cường.

Ám ảnh Yalta và cuộc "độc thoại" của Vladimir Putin

Volodymyr Zelensky tuyên bố : "Những gì Trung Quốc, Nga và Hoa Kỳ có thể thảo luận đến nay vẫn chưa xác định. Chúng tôi không muốn hội nghị này biến thành Yalta, với việc chia chác các vùng ảnh hưởng". Hội nghị Yalta tháng 2/1945 vẫn còn lưu lại trong lịch sử như biểu tượng cho việc các cường quốc quyết định vận mệnh của các quốc gia nhỏ mà không có sự tham gia trực tiếp của họ. Đối với người Châu Âu, đây sẽ là một cơn ác mộng.

Le Monde cũng cho rằng cuộc gặp ba bên dường như không phải là tin tốt lành. Yuri Uchakov, cố vấn ngoại giao của tổng thống Nga trong cuộc họp báo ở Moskva hôm 27/10 đã cảnh báo "không nên chờ đợi gì", vì "những yêu sách căn bản" của Nga nhất thiết phải được tôn trọng đến từng chữ. Ông ta còn mỉa mai là người Châu Âu luôn có thể đến Abou Dhabi "nếu họ mua vé, nhưng chẳng ai mời họ ngồi vào bàn đàm phán".

Cùng ngày, cuộc điện đàm giữa tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store với Vladimir Putin dài 90 phút, phần lớn trong đã bị chìm nhập trong bài giảng độc thoại của ông chủ điện Kremlin về lịch sử Trung Cổ của người Slave. Ngoại trưởng Nga Sergueï Lavrov cũng khẳng định bên lề hội nghị thượng đỉnh Nga-Phi Châu hôm 28/10 : "Cuộc chiến này sẽ tiếp diễn và thậm chí còn có thể gia tăng cường độ".

"Đội quân nô lệ" núp bóng du học sinh Bắc Triều Tiên tại Nga

Les Echos nói về "Cách thức Nga tuyển mộ các đội quân nô lệ Bắc Triều Tiên". Bị thương vong quá nhiều trên chiến trường, để bù đắp cho tình trạng thiếu lao động trong các nhà máy, nơi nhiều công nhân đã được gửi ra mặt trận, Nga đang bóc lột hàng chục ngàn công nhân Triều Tiên, với tư cách chính thức là sinh viên - theo tổ chức Global Rights Compliance có trụ sở tại Genève.

"Hãy tưởng tượng một đội ngũ từ 50 đến 100 người không bao giờ đi làm trễ, không uống rượu, không gây rắc rối và làm việc 12 tiếng một ngày, 28 ngày một tháng", đó là quảng cáo trên nền tảng KNDR.su của Nga. Năm 2024, hai nước đã ký Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện. Và năm ngoái, Nga đã cấp 36.413 thị thực cho người Bắc Triều Tiên, gấp bốn lần so với năm trước. Tổng cộng, theo các cơ quan tình báo của Seoul, hiện có hơn 50.000 người Triều Tiên đang làm việc tại nước này. Và hơn 98% nhập cảnh bằng visa sinh viên.

Theo điều tra của Global Rights Compliance, hàng ngàn công nhân được tuyển mộ bởi nền tảng KNDR.su, do Vladimir Sokolov, một doanh nhân Nga đã bị Liên Hiệp Châu Âu trừng phạt vì thúc đẩy các dự án hợp tác công nghiệp với Bắc Triều Tiên.  Nhưng những nhóm "sinh viên" này chưa bao giờ được cho biết họ sẽ được gửi đến đâu, và nếu họ lên tiếng sẽ gây nguy hiểm cho gia đình ở quê nhà.

Tờ báo độc lập cuối cùng tại Moskva bị bức tử : Cái giá máu của dấn thân

Trên mặt trận truyền thông, Le Monde có bài viết "‘Họ đã giết chết chúng tôi’ : Novaïa Gazeta, thành trì cuối cùng của báo chí độc lập ở Nga loan báo đóng cửa", hơn 30 năm sau khi thành lập. Tổng biên tập Sergey Sokolov trong một video trên YouTube khẳng định "Chính quyền và tình báo Nga đã buộc ban biên tập phải kết thúc hoạt động". Ủy ban Nobel ở Na Uy tuyên bố "quan ngại sâu sắc", kêu gọi Moskva "chấm dứt đàn áp". "Việc đóng cửa này là một đòn nghiêm trọng đánh vào tự do ngôn luận và quyền được thông tin của công chúng".

Cách đây hai tuần, áp lực tăng lên với việc khám nhà và bắt tổng biên tập. Lần này ban biên tập loan báo nhà cầm quyền đã đạt được mục đích. "Họ đã giết chết chúng tôi". Novaïa Gazeta, có nghĩa là "báo mới" trong tiếng Nga, thông báo đã nhận được lệnh trục xuất, buộc phải rời khỏi trụ sở xưa nay ở Moskva từ 09/11. Song song đó, hệ thống nhận quyên góp bị phong tỏa khiến tòa soạn hoàn toàn không còn tài trợ. "Ba mươi năm của một đoạn đời cùng sẻ chia với đất nước và đồng bào sẽ kết thúc, chúng tôi phải ra đường, không còn phương tiện sinh sống, dưới sự đàn áp thường trực".

Kể từ đầu cuộc xâm lăng Ukraine tháng 2/2022, Novaya Gazeta lập tức phản đối chiến dịch "đáng xấu hổ" của Nga. Dù luật cấm dùng chữ "chiến tranh", "xâm lược" đã được thông qua, tờ báo tiếp tục viết về cuộc chiến. Từ tháng 3/2022, báo giấy ngưng phát hành nhưng bài vở vẫn có trên mạng. Đến tháng Chín, tờ báo bị dán nhãn "nhân tố nước ngoài". Từ khi thành lập năm 1993, Novaya Gazeta đề cập đến mọi chủ đề nhạy cảm : tội ác của quân đội Nga, tham nhũng của giới ăn trên ngồi trước, tập đoàn lính đánh thuê Wagner, đàn áp người đồng tính ở Chechnya.

Sự dấn thân này phải trả giá đắt : sáu phóng viên và cộng tác viên bị sát hại, nhất là vụ bắn chết Anna Politkovskaïa, nhà báo thu thập tài liệu về tội ác chiến tranh ở Chechnya. Tại Nga, hơn 30 phóng viên làm việc cho nhiều báo đang bị cầm tù. Novaya Gazeta sống sót có lẽ nhờ hào quang quốc tế của cựu tổng biên tập Dmitri Muratov, giải Nobel hòa bình 2021 và một trong những cổ đông là Mikhaïl Gorbachev, nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô, cha đẻ của Perestroika. Hai nhà bảo trợ tinh thần này rốt cuộc không đủ để cứu vãn Novaya Gazeta trước cơ quan tình báo FSB.

Nhân lễ Các Thánh : Huyền thoại bất tử kỹ thuật số và trải nghiệm cận tử

Bước vào không gian văn hóa tâm linh của Lễ Các Thánh (Toussaint) mùng 1 tháng 11 và Lễ Các Đẳng, nhật báo công giáo La Croix nói về nỗi sợ lớn nhất của nhân loại : cái chết, với tít trang nhất "Huyền thoại về cái chết trên cõi mạng". Giữa kỷ nguyên số, trí thông minh nhân tạo (AI) đang cố gắng thương mại hóa nỗi đau, hứa hẹn có thể trò chuyện với người thân quá cố, đặt ra những vấn đề về đạo đức. La Croix Hebdo chọn cách tiếp cận lý tính và nghiêm túc đối với trải nghiệm cận tử (NDE) của 5% dân số. Những người hồi sinh đã trải qua giai đoạn hấp hối kể lại những gì cảm thấy được : một luồng ánh sáng siêu nhiên, một tình thương yêu tuyệt đối…Rất nhiều lời chứng cụ thể đã được ghi lại.

Giáo hội Công giáo thận trọng không bình luận, cũng như đối với các hiện tượng được cho là siêu nhiên, không thể coi là bằng chứng về sự hiện hữu của Thượng Đế. Dẫn ra câu nói của Léonard de Vinci (1452-1519) "Trong khi tôi nghĩ mình đang học cách sống, thì thực ra tôi đang học cách chết", La Croix Hebdo cho rằng để xua tan nỗi sợ về ngày tận thế và chuẩn bị cho những ngày cuối trên trần gian một cách thanh thản nhất, phải chăng mang lại ý nghĩa trọn vẹn bằng cách cống hiến cho những mục đích cao cả.

Thụy My