Putin : Quyền lực, tiền bạc và những bí mật của Kremlin

Từ hệ thống tài chánh ngầm mang dấu ấn "Monsieur 35%" đến đời tư được che giấu kỹ lưỡng, Vladimir Putin hiện đang được báo chí phương Tây điều tra như một nhà lãnh đạo kết hợp quyền lực tuyệt đối với mạng lưới lợi ích chằng chịt. Trong bối cảnh chiến tranh Ukraine và biến động Trung Đông, những bí mật ấy càng làm rõ cách vận hành của điện Kremlin.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đang nói chuyện với vận động viên thể dục dụng cụ Alina Kabaeva tại một bữa tiệc ở Điện Kremlin, Moskva. AP - ITAR-TASS

"Monsieur 35%" và cỗ máy tài chánh kiểu mafia

Tuần báo L’Express giới thiệu cuốn sách "Bí mật Kremlin" của nhà báo Vincent Jauvert, điều tra về một hệ thống kiểu mafia do cựu nhân viên KGB thiết lập, vừa để làm giàu vừa củng cố quyền lực gần như trọn đời, và cách thức hoạch định cuộc xâm lăng Ukraine. Tác giả gọi Vladimir Putin là "Monsieur 35%", đó là diện mạo bí mật nhất của ông ta.

Cũng như đại đa số người Liên Xô từng sống trong nghèo khổ và bị mê hoặc trước sự thịnh vượng của phương Tây, Putin thích sự sang trọng. Trong nhiều năm, ông đã thấy các nhà tài phiệt và quan chức cao cấp mua những dinh thự to lớn ở Côte d’Azur, du thuyền, đồng hồ Patek Philippe bằng vàng ròng, siêu xe Bentley hay những bộ vét Ăng-lê vô cùng đắt tiền. Đến lượt Vladimir Putin, cùng với việc áp đặt chính trị độc tài, tổng thống Nga lập ra một hệ thống biển thủ phức tạp theo kiểu mafia.

Trước hết Putin sử dụng người bạn Nikolai Chamalov, cổ đông công ty Petromed. Một cổ đông khác của công ty này là Serguei Kolesnikov giải thích cách tham nhũng : Putin đề nghị rằng Kremlin sẽ yêu cầu các doanh nhân giàu có chi tiền cho Petromed để mua các thiết bị y tế công nghệ cao cần thiết. Đổi lại, 35% số tiền sẽ được chuyển cho Putin, thông qua một tài khoản tại Liechtenstein của công ty Nga Rosinvest, công ty này thuộc Lirus Investment Holding, nơi Putin nắm 94% cổ phần. Những năm sau đó, hệ thống này được nâng tầm quy mô.

Năm 2005, Putin tung ra các "dự án quốc gia ưu tiên" : 150 tỉ rúp cho giáo dục, 100 tỉ rúp cho nhà ở, 70 tỉ cho chăn nuôi… Và nhất là 300 tỉ rúp (10 tỉ đô la) cho y tế… trong đó Petromed được dành cho một phần khá lớn và tiếp tục chia 35% cho Lirus tức Putin. Ông chủ điện Kremlin bèn thực hiện giấc mơ xây dựng một lâu đài bên bờ Hắc Hải. Ban đầu dự toán "chỉ" 16 triệu đô, nhưng kể từ 2006 đã được thêm vào một nhà hát cho mùa đông, ba cảng trực thăng, một sàn nhảy, một sàn trượt băng dưới hầm, một thang máy đưa ra biển, có đường điện và ống dẫn khí đốt riêng… Chưa kể đồ sứ, đồ gỗ đặt riêng nơi các nhà thiết kế tên tuổi, tổng cộng hơn 1 tỉ đô la.

Đời tư bị che giấu : Những người phụ nữ và gia đình trong bóng tối

Cuốn sách cũng tiết lộ về những người tình được giấu kín của ông chủ điện Kremlin. Dù đang có vợ, Putin vẫn quan hệ với Svetlana Krivonogikh, một cô gái kém ông 23 tuổi, là sinh viên tài chánh, từng làm việc nhà để kiếm thêm thu nhập.

Năm 2003 Svetlana sinh một bé gái, tuy không được cha công nhận nhưng bé mang tên "Vladimirovna" (có nghĩa là "con gái của Vladimir"). Theo Pandora Papers, khi sinh con Svetlan trở thành bà chủ một công ty ở quần đảo Virgil, vài tháng sau mua một căn nhà ở Monaco giá 4 triệu đô, một du thuyền 37 mét tên Al’Doga và nay số tài sản của cô lên đến 100 triệu đô la.

Rồi đến cô bồ 24 tuổi Alina Kabaeva, vô địch thế giới về thể dục dụng cụ, được mệnh danh là "hoàng hậu không vương miện của Nga". Vào cuối 2016, ở tuổi 64 tổng thống Nga có con trai đầu tiên tên Ivan với Alina, tiếp đến là Vladimir – cùng tên với cha. Trong thời gian Covid, tổng thống Nga sống khép kín với người tình và hai con trai ở Valdai, trị vì bằng các cuộc họp video.

Từ âm mưu ám sát Zelensky đến ba ứng viên "tổng thống lâm thời"

Về kế hoạch xâm lăng Ukraine, Vladimir Putin dự định ngay trong những giờ đầu sẽ triệt hạ chính quyền Kiev. Mùa thu 2021, các sát thủ của GRU (tình báo quân đội Nga) đã giả dạng thường dân, đến Kiev theo từng nhóm nhỏ, nhắm vào việc bắt giữ khoảng 30 viên chức cao cấp trong đó có tổng thống Volodymyr Zelensky. Nếu không kịp thoát thân, tổng thống Ukraine sẽ bị hạ sát ngay. Theo ước tính của GRU, tất cả diễn ra trong vòng chưa đầy 48 tiếng đồng hồ.

Để thay thế cựu diễn viên hài, Putin có ông bạn tỉ phú Medvedtchouk sẽ được cho làm tổng thống lâm thời. Một ứng cử viên khác là cựu tổng thống Viktor Ianoukovitch đang lưu vong ở Nga, hoặc Yevhen Murayev, chủ kênh Nash TV chống phương Tây và chống Zelensky. Cũng như Stalin, Putin rất mê tìm cách kéo dài tuổi thọ đến 150 tuổi, và Nhà nước Nga không tiếc tiền tài trợ cho các nghiên cứu, trong đó một phần rơi vào túi con gái đầu của Putin là Maria.

Giá dầu và chiến tranh : "Món quà" bất ngờ cho Putin

Về kinh tế, L’Express nhận định "Giá dầu lửa : Món quà cho Putin". Tuy cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel nhắm vào Iran, một đồng minh của Moskva, nhưng cuộc chiến lan sang toàn bộ Trung Đông khiến vàng đen Nga lên giá. Hôm 24/02 vừa qua, khi cuộc xâm lăng Ukraine bước vào năm thứ năm, tình hình nước Nga chẳng mấy sáng sủa.

Chi tiêu công tăng cao vì chiến tranh, thu nhập từ dầu khí giảm hẳn do quốc tế trừng phạt, lạm phát gặm nhấm sức mua của người dân : hầu hết các chỉ số đều báo động đỏ. Đến nỗi ngay cả trong vòng thân cận của Kremlin cũng giận dữ, điển hình là sự quay lưng của blogger Ilya Remeslo. Trong bài "Năm lý do khiến tôi không còn ủng hộ Putin", ông viết : "Đã đến lúc phải từ bỏ vì với Putin chúng ta sẽ chẳng đi đến đâu cả". Kết quả là blogger này bị tống vào nhà thương điên.

Cũng như thời Liên Xô, không nên nói ra sự thật trong nước Nga của Putin. Và nhất là từ 28/02 ông chủ điện Kremlin có thể thở phào. Với việc đóng cửa eo biển Ormuz, giá một thùng dầu vượt mức 100 đô la, có thể tiếp tục chi ra cho chiến tranh, và còn được dỡ bỏ một phần cấm vận. Chiến tranh Trung Đông thu hút mọi chú ý khiến phương Tây lơ là đối với Ukraine, làm suy giảm nguồn cung vũ khí. Hơn nữa mối đe dọa khủng hoảng năng lượng khiến các nước Châu Âu lại chia rẽ.

Nhưng bức điện mà Vladimir Putin gởi cho Kim Jong Un chúc mừng "tái đắc cử" đã nhắc lại sự cô lập về ngoại giao, trong khi cuộc chiến tranh ở Ukraine sắp vượt ngưỡng biểu tượng là 1.500 ngày. Trên thực tế, nước Nga mà Vladimir Putin trị vì bằng bàn tay sắt từ hơn một phần tư thế kỷ trông giống như một lâu đài xây dựng bằng những thùng dầu có thể sụp đổ trong trung hạn.

Ngoại trưởng Mỹ và giấc mơ Cuba : "Sân sau" trong học thuyết Donroe

Nhìn sang Châu Mỹ la-tinh, L’Express nhận định "Marco Rubio : Cuba là nhiệm vụ quan trọng của cuộc đời". Ngoại trưởng Hoa Kỳ mong nhìn thấy chế độ độc tài Castro sụp đổ trước cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ tháng 11 tới. Liệu giấc mơ của vị ngoại trưởng gốc Cuba có thành sự thực hay không ? Một số người đã gọi Rubio là "phó vương Cuba". Những tháng gần đây, ngoại trưởng Mỹ ngày càng giống một phó tổng thống hơn là J. D. Vance.

Từ sau vụ bắt tổng thống Venezuela Nicolas Maduro ở Caracas hôm 03/01, hầu như người ta chỉ thấy có Marco Rubio. Ông cũng là người duy nhất được tổng thống Donald Trump nêu trên trong bài diễn văn về tình hình liên bang ngày 24/02. Kể từ 14 tháng qua "Little Marco" là bản lề của chủ thuyết "Donroe" ("Donald" + "Monroe"), theo đó vùng biển Caribê, vịnh Mêhicô và Châu Mỹ la-tinh là "sân sau" của Hoa Kỳ. Đẩy các công ty Hồng Kông ra khỏi hai ngõ vào kênh Panama, các đại tập đoàn Chevron và ExxonMobil quay lại Venezuela, cấm vận dầu lửa Cuba : chính khách Cộng hòa diều hâu gắn liền với những sự kiện được tổng thống Mỹ khoe là những thành công vẻ vang.

Lần này chế độ La Havana phải đối mặt với một nhân vật gốc Cuba, nói thông thạo tiếng Tây Ban Nha, thấm đẫm lịch sử đảo quốc và hiểu rõ cách suy nghĩ Mỹ la-tinh. Khác hẳn tất cả những người tiền nhiệm, Marco Rubio không cần đến các cố vấn để chuẩn bị hồ sơ vì ông còn nắm rõ hơn. Hơn nữa, ông đầy tài năng so với nhiều đồng nghiệp khác trong chính phủ xuất thân từ truyền hình, chẳng hạn bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth vốn là người dẫn chương trình đài Fox News. Ông tài giỏi như thế nào ? Vivian Gude, một người Cuba ở Miami từng vận động tranh cử cho Marco Rubio tóm tắt : "Biết giải thích một cách đơn giản những chủ đề phức tạp. Ông cũng có một trí nhớ siêu việt".

Cuba : Quyền lực gia tộc và bài toán không lời giải của Marco Rubio

Trở thành thượng nghị sĩ năm 39 tuổi, suốt 14 năm Marco Rubio làm chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và cũng từng ấy năm trong Ủy ban Tình báo, khiến ông tiếp cận được những thông tin tuyệt mật và có mạng lưới quốc tế rộng rãi. Trong thế hệ đối đầu với Donald Trump trong cuộc tranh cử sơ bộ năm 2015, Marco Rubio là người duy nhất "sống sót". Ông cũng là người đầu tiên từ sau Henry Kissinger trong thập niên 70 kiêm luôn chức cố vấn an ninh quốc gia.

Ngay cả ở Cuba, hình ảnh của Marco Rubio cũng không tệ. Nhà đối lập Manuel Cuesta Morua cho biết Rubio còn được đánh giá cao hơn chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel. "Cuba đang trong thời kỳ hấp hối : tất cả các bộ phận cơ thể đều bị tổn thương và, không còn dầu lửa Venezuela, nên cũng hết mặt nạ oxy". Nhiều doanh nhân gốc Cuba ở Miami đặt điều kiện tiên quyết để đầu tư vào đảo quốc là trả tự do cho toàn bộ trên 1.000 tù chính trị, và gia đình Castro phải ra đi.

Nhưng từ 67 năm qua, gia tộc này kiểm soát tất cả. Raul Castro gần 95 tuổi vẫn là người quyền lực nhất, con trai Alejandro Castro Espin lãnh đạo tình báo và lực lượng đàn áp, cháu trai "Raulito" Castro là người đang đàm phán với Marco Rubio. Và La Havana không phải là Caracas, hoạt động như một vương triều với các gia tộc liên kết với nhau để giữ chặt những ghế chính, truyền lại bằng quan hệ huyết thống. Cũng như Bắc Triều Tiên, một gia tộc nắm trọn quyền, nên muốn thay đổi hệ thống phải thay đổi gia tộc này, trước cuộc bầu cử giữa kỳ nếu có thể. Marco Rubio biết điều đó, và ông chỉ còn sáu tháng nữa.

Chiến tranh Iran : Lối thoát còn xa

Liên quan đến Trung Đông, hồ sơ của Courrier International đặt vấn đề, trước sự đáp trả của Iran và giá dầu tăng vọt, tổng thống Donald Trump loan báo đang thương lượng nhưng Teheran bác bỏ. Bên nào đáng tin hơn ? Báo chí các nước dự báo tình hình sẽ leo thang.

Theo báo Ha’Aretz, việc triển hạn tối hậu thư nhằm giúp ông Trump có thời gian nghiên cứu các giải pháp, đánh giá khả năng một thỏa thuận và hoàn thành triển khai hải quân đến khu vực trong trường hợp đàm phán thất bại. Financial Times giải thích, Donald Trump đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng để tìm ra giải pháp.

Trang Dawn Mena nhấn mạnh, hai mươi năm đã trôi qua từ sau chiến tranh Irak, và Hoa Kỳ năm 2026 lại rơi vào một cuộc chiến tranh ở Trung Đông, nhưng đang nhận ra đang đối mặt với một lực lượng dân quân sở hữu cả một Nhà nước. Mỹ và Israel đánh giá thấp sự kháng cự của Vệ binh Cách mạng – từ 50 năm qua đã chuẩn bị một cuộc chiến tiêu hao với một địch thủ mạnh hơn hẳn. The New York Times tiết lộ, Ả Rập Xê Út cổ vũ Hoa Kỳ và Israel tiếp tục tấn công Iran vì ý thức được Cộng hòa Hồi giáo là mối đe dọa lâu dài cho vùng Vịnh. Việc ra khỏi chiến tranh có vẻ còn xa.

Eo biển Ormuz và giải pháp quân sự

Một trận đánh để mở lại eo biển Ormuz sẽ như thế nào ? The Economist dự báo sẽ phải huy động nhiều chiến hạm, phi cơ và quân nhân trong một thời gian dài với kết quả hãy còn mơ hồ. Donald Trump nói rằng đang đàm phán, nhưng điều chắc chắn là ông đang chuẩn bị một phương án thay thế nếu thương lượng không thành.

Hai đơn vị đổ bộ của thủy quân lục chiến Mỹ đang trên đường đến Vịnh, một từ Nhật Bản và một từ California, một sư đoàn nhảy dù tinh nhuệ chuyên được cho là sẽ sớm theo sau. Việc triển khai này cho thấy tổng thống Mỹ đang cân nhắc việc cố gắng mở lại eo biển Ormuz bằng vũ lực. Đó là một nhiệm vụ khó khăn. Kể từ khi bắt đầu Chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" (Epic Fury), Iran đã đe dọa eo biển, gây tắc nghẽn khoảng 20% xuất khẩu dầu khí toàn cầu, cùng với nhiều mặt hàng thiết yếu khác. Mười chín tàu thương mại đã bị tấn công, bên trong Vịnh, trong eo biển và ngay bên ngoài eo biể, giao thông hàng hải giảm mạnh. Thị trường hàng hóa nói riêng và thị trường tài chánh nói chung rơi vào hỗn loạn.

Lầu Năm Góc dường như có kế hoạch gồm ba giai đoạn để giải tỏa eo biển. Giai đoạn đầu tiên là truy lùng các tàu cao tốc, hỏa tiễn, drone của Teheran – các chiến hạm và tàu ngầm của Iran dường như đã bị phá hủy. Giai đoạn thứ hai là rà soát eo biển để tìm thủy lôi. Cuối cùng, một khi khả năng tấn công của Iran đã bị giảm đáng kể, Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển. Mỗi giai đoạn có thể mất vài tuần và sẽ gây ra rủi ro đáng kể cho lực lượng Mỹ.

Iran có nhiều cách để tấn công các tàu : bằng hỏa tiễn và drone từ trên cao, tàu cao tốc chở đầy tên lửa và chất nổ có thể tông vào, dưới nước là nhiều loại thủy lôi khác nhau. Binh lính và vũ khí Iran được phân tán trong các vịnh nhỏ, hang động và đường hầm ngầm nằm rải rác dọc theo hàng trăm kilomet bờ biển. Điều đó khiến chúng rất khó phát hiện và tiêu diệt chỉ từ trên không.

Giai đoạn phức tạp của chiến dịch giải tỏa

Trong những ngày gần đây, máy bay chiến đấu Mỹ đã dội bom dữ dội vào bờ biển Iran. Ngày 19/03, tướng Dan Caine, chỉ huy quân sự hàng đầu của Mỹ, cho biết chiến đấu cơ đã thả những quả bom 2.270 kg (5.000 pound) để xuyên thủng các lớp đá và bê tông nhằm phá hủy các hầm ngầm chứa hỏa tiễn chống hạm. Mỹ cũng đã điều trực thăng và chiến đấu cơ bay thấp, như A-10 "Warthog", làm hư hại hoặc đánh chìm hơn 120 tàu hải quân Iran và 44 tàu rải thủy lôi.

Một ý tưởng đang được xem xét là triển khai lực lượng đặc nhiệm hoặc thủy quân lục chiến lên các hòn đảo gần đó để phát hiện và tiêu diệt các mục tiêu ẩn nấp trong địa hình hiểm trở. Có thể sẽ chiếm giữ đảo Kharg, cảng xuất khẩu dầu chính của Iran, hoặc ba hòn đảo nằm dưới sự kiểm soát của Iran nhưng bị Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tuyên bố chủ quyền ngay bên trong eo biển. Nhưng các quân nhân Mỹ sẽ nằm trong tầm bắn của pháo binh Iran, chưa kể đến drone, cần được tiếp tế. Iran được ước tính đã tích trữ khoảng 6.000 quả thủy lôi các loại.

Việc hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển hẹp sẽ là giai đoạn phức tạp, nguy hiểm nhất của chiến dịch - và có khả năng là một giai đoạn không có hồi kết. Các đoàn tàu sẽ cần hàng chục drone, trực thăng tác chiến và chiến đấu cơ bay vòng bảo vệ trên không, cũng như máy bay thám sát, chiến hạm. Hiện tại, hải quân có 14 tàu khu trục trong khu vực, nhưng sáu trong số đó đang bận bảo vệ các hàng không mẫu hạm. Việc đưa thêm tàu khu trục đến vùng Vịnh có thể mất nhiều tuần, làm giảm lực lượng ở Châu Á. Địa hình hẹp của eo biển hạn chế hoạt động của các chiến hạm Mỹ. Chuyên gia Bryan Clark của Hudson Institute cảnh báo, Iran đã tích trữ nguồn lực cho việc phong tỏa Ormuz trong nhiều thập niên.

Cánh tả đa nguyên, ảo tưởng đánh mất của Lionel Jospin

Nếu L’Express tuần này nói về "Cuộc sống được che giấu của Putin" thì Courrier International dành hồ sơ cho "Chiến tranh ở Iran : Làm thế nào ra khỏi", The Economist cho rằng Iran không thua là đã thắng. Về nước Pháp, Le Point đăng ảnh các ứng cử viên tổng thống tiềm năng : Gabriel Attal, Édouard Philippe, Bruno Retailleau, đặt câu hỏi "Liệu họ có làm hỏng mọi thứ ?" trước dự báo là nếu không đưa ra một ứng cử viên duy nhất, cánh hữu và cánh trung sẽ không lọt nổi vào vòng hai.

Le Nouvel Obs dành trang bìa cho cựu thủ tướng vừa qua đời với dòng tít "Lionel Jospin, một ý tưởng về cánh tả". Trong bài xã luận "Jospin, cánh tả và 2027", tuần báo thiên tả Le Nouvel Obs ghi nhận một sự tình cờ của lịch sử : Cựu thủ tướng cánh tả Lionel Jospin qua đời ngay sau hôm có kết quả bầu cử địa phương vạch ra tương lai cho phe cấp tiến. Ông Jospin, người xây dựng một cánh tả đa nguyên, đoàn kết để quản trị, chắc chắn hoan nghênh kết quả vòng hai giúp đảng Xã hội và đảng Xanh tiếp tục nắm quyền ở Paris, Lyon và Marseille và chiến thắng tại nhiều thành phố lớn.

Thụy My