Sanae Takaichi : Người phụ nữ định hình lại nước Nhật

The Economist có bài viết về "Người phụ nữ quyền lực nhất thế giới". Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đứng trước cơ hội lịch sử : Chuyển đổi quốc phòng, kinh tế và vai trò toàn cầu của đất nước trong thời đại đầy biến động.

Nữ thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, thủ lãnh đảng Dân chủ Tự do (LDP) đặt những bông hồng đỏ lên trên tên của các ứng cử viên đắc cử, ngày 08/02/2026. © Reuters - Kim Kyung-hoon

Bà Takaichi và cuộc chơi quyền lực chưa từng có ở Nhật Bản

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đã thống trị chính trường Nhật Bản kể từ khi thành lập năm 1955, chưa bao giờ giành được chiến thắng áp đảo như vậy trong cuộc bầu cử trước thời hạn ngày 08/02, chiếm đến 70% số ghế trong hạ viện đầy quyền lực. Để đáp ứng những kỳ vọng, bà Takaichi cần có tầm nhìn tham vọng và toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào giải pháp ngắn hạn. Phải đối mặt với những thách thức dài hạn về dân số, kinh tế Nhật Bản, nhận ra rằng đất nước của bà đóng một vai trò quan trọng trong một thế giới đầy biến động, và bà là nhà lãnh đạo của cả nước Nhật, chứ không chỉ cánh hữu. Tóm lại, bà phải mạo hiểm một lần nữa.

Takaichi nhận được sự ủng hộ của cả nước : đảng LPD chiếm 316/465 ghế ở Hạ Viện so với trước đây là 198 ghế, nhờ đó có thể qua mặt Thượng Viện mà đảng không kiểm soát được. Sanae Takaichi nắm bắt được mong muốn của cử tri Nhật Bản về an ninh và sự thay đổi. Bà thực tế và cứng rắn trong một thời đại đầy thách thức, là hiện thân của sự đoạn tuyệt với thế hệ cũ. Xuất thân từ một gia đình trung lưu, Sanae Takaichi là người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo một nước Nhật dân chủ, đang có lợi thế để chuyển đổi quốc phòng Nhật Bản.

Cố thủ tướng Shinzo Abe từng củng cố quân đội để đối phó với sự hung hăng của Trung Quốc và sự bất định của Hoa Kỳ, nhưng thế giới thay đổi nhanh hơn nước Nhật. Bà Takaichi đã tăng ngân sách quốc phòng lên 2% GDP, nhưng chưa đủ, còn phải trực diện với những đảo lộn trên trường quốc tế. Nữ thủ tướng đã dám nói đến vấn đề vũ khí nguyên tử, khuyến khích kỹ nghệ quốc phòng và tăng cường năng lực tình báo.

Cơ hội độc nhất vô nhị

Bà Takaichi không ngần ngại tỏ ra cứng rắn với Trung Quốc. Courrier International dịch bài viết của báo Singapore, Lianhe Zaobao, cho biết lần đầu tiên Nhật Bản đã bắt giữ một tàu đánh cá Trung Quốc đi vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật, với 11 thủy thủ trong đó thuyền trưởng là một công dân Trung Quốc 47 tuổi.

Cũng như các thành viên NATO khác, Nhật Bản bị ảnh hưởng bởi sự trở lại của tổng thống Donald Trump, nhưng Nhật không thể tự cho phép đứng xa khỏi Mỹ. Bao quanh toàn là những kẻ thù có vũ khí hạt nhân – Trung Quốc, Nga và Bắc Triều Tiên – Tokyo hiện lệ thuộc vào chiếc dù nguyên tử của Washington. Bà Takaichi đã biết cách giữ quan hệ tốt với ông Trump. Trước đây ông Abe đã cứu vãn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mà không làm mất lòng ông Trump. Theo The Economist, lần này Nhật Bản nên đi đầu trong nỗ lực liên kết CPTPP với Liên Hiệp Châu Âu, tạo ra một khối tự do mậu dịch chiếm hơn 30% sản lượng toàn cầu.

Nhật Bản cần thể hiện vai trò lãnh đạo trên trường quốc tế vào thời điểm nguồn lực trong nước đang giảm sút, dân số lão hóa. Thân thiện hơn với người nhập cư thay vì kỳ thị họ, cải cách an sinh xã hội, chế độ lao động linh hoạt hơn. Một trong những thử thách là lời hứa tranh cử mang tính dân túy về việc tạm ngưng thu thuế 8% đối với thực phẩm trong hai năm, mà không phát hành thêm trái phiếu. Liệu bà Sanae Takaichi có xứng tầm với những nhiệm vụ này ? The Economist cho rằng Nhật Bản sẽ không sớm trao cho một nhà lãnh đạo khác cơ hội lớn lao như vậy.

20 năm tù cho Lê Trí Anh : Dân chủ Hồng Kông đã chết !

Cũng tại Châu Á, L'Express nhận xét, "Lê Trí Anh, biểu tượng cho cái chết của dân chủ Hồng Kông". "Nếu là chim, thà chết khi đang hót hơn là im tiếng". Đó là tuyên bố can đảm của ông Lê Trí Anh (Jimmy Lai) trước khi bị bắt vào tháng 8/2020. Trung thành với lý tưởng của mình cho đến phút cuối, ông trùm truyền thông có nguy cơ kết thúc cuộc đời như một con chim bị nhốt trong lồng.

Nhà tỉ phú 75 tuổi là khuôn mặt biểu tượng cho phong trào bảo vệ nền dân chủ Hồng Kông, với những cuộc biểu tình khổng lồ năm 2019, đã chịu cảnh tù ngục từ 5 năm qua. Ông vừa bị kết án 20 năm tù vì thông đồng với các thế lực nước ngoài và ly khai. Bản án nặng chưa từng thấy kể từ khi luật an ninh quốc gia do Bắc Kinh áp đặt có hiệu lực, đã khai tử tự do báo chí và tất cả dạng thức dân chủ, tư pháp độc lập tại đặc khu.

Chế độ Trung Quốc chứng tỏ sự tàn bạo ở Hoa lục khi để cho giải Nobel hòa bình Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) chết trong tù năm 2017. Việc trừng phạt ông Lê Trí Anh đang mang nhiều căn bệnh trong người có mục đích bóp nghẹt mọi ý định chống lại đảng cộng sản. Hồng Kông lẽ ra được tự do đến 2047 nay bị bịt miệng như tất cả các thành phố ở lục địa. Hoàng Chi Phong (Joshua Wong), người hùng trẻ tuổi của cuộc Cách mạng Dù năm 2014 và mấy chục nhà đấu tranh dân chủ khác cũng đang bị giam cầm. L'Express nhấn mạnh "Đừng quên họ !".

Bucha và Kherson : Quên đi bấy nhiêu tội ác ở Ukraine ?

Về chiến tranh ở Ukraine, Courrier International dịch lại bài phóng sự của báo Ý Il Sole-24 Ore "Tại Bucha và Kherson, không có hòa bình mà không công lý". Cư dân hai thành phố bị chiến tranh tàn phá ác liệt vẫn đang trong tâm trạng tang tóc. Tại hố chôn tập thể ở Bucha, tuyết chừng như rơi càng chậm hơn. Phía sau Dmytro Hapchenko, phó thị trưởng thành phố là một danh sách dài với ngày sinh và ngày tử, gồm 509 người.

Hầu như tất cả đều là thường dân Bucha bị quân Nga giết chết trong những tuần lễ xâm lăng đầu tiên. Người trẻ nhất mới 1 tuổi, người già nhất 100 tuổi. Cái giá nào phải trả cho hòa bình, khi kẻ thù lạnh lùng tra tấn, sát hại người dân tay không. Tại Bucha, nơi chiến tranh trưng ra bộ mặt phi nhân nhất, hòa bình có một ý nghĩa đặc biệt - không thể có được nếu thiếu đi công lý.

Người phó thị trưởng thổ lộ : "Chính phủ của chúng tôi đang tìm kiếm một sự thỏa hiệp không bất lợi cho người Ukraine. Một nền hòa bình công chính. Tôi nghĩ chiến tranh phải kết thúc, chiến tuyến phải được đóng băng, và các cuộc đàm phán phải bắt đầu, nhưng không được phép nhượng bộ lãnh thổ. Người Nga đã giết người Ukraine, giờ họ muốn hủy diệt cả đất nước Ukraine".

Dmytro nhớ lại tối 26/02/2022, ông thấy những người mặc quân phục xanh xuất hiện, súng máy từ xe tăng bắn vào những người dân đang trên đường về nhà bằng xe hơi, xe đạp hay đi bộ. Những người còn sống lén mang các thi thể đến hố chôn này, phía sau nhà thờ Chính thống giáo. Ông chỉ nhận ra tầm cỡ cuộc thảm sát vài ngày sau đó. "Người Nga đã thay đổi lịch sử Ukraine".

Đi thêm 550 kilomet về phía nam, các nhà báo Ý đến Kherson, thành phố lớn duy nhất ở mặt trận, chia cắt với quân Nga bằng dòng sông Dniepr chạy ngang. Cư dân ở đây là những anh hùng vì dám phản kháng quân Nga trong suốt tám tháng bị chiếm đóng ; và từ ba năm qua không ngừng bị oanh kích từ bên kia sông. Những drone Nga truy sát thường dân khắp nơi để giết họ, trả thù cho việc thua chạy nhục nhã. Một cuộc săn người đúng nghĩa. Antonina Poletti, đồng sáng lập Ukrainian Cosmopolis nói : "Tất cả chúng tôi đều muốn hòa bình, và biết rằng có một cái giá phải trả. Nhưng nếu bỏ phiếu nhượng lãnh thổ, làm thế nào có thể nhìn thẳng vào mắt những người bạn đã phải chạy trốn khỏi Donbass ?".

"Jeffrey Epstein : Mạng lưới tội ác và Kremlin"

Về vụ nhà tỉ phú ấu dâm Jeffrey Epstein đang gây chấn động thế giới, cả L’Express, Le Nouvel Obs và Le Point đều nói về việc "Epstein mách nước cho Kremlin các chiến lược để tránh né trừng phạt". Theo nhà sử học Françoise Thom, mối quan hệ giữa Epstein và Kremlin rất chặt chẽ, cái bóng của tình báo Nga FSB lượn lờ trên các hồ sơ.

Các tài liệu được giải mật xác nhận những gì nhóm tin tặc do Khodorkovsky thuê đã phát hiện ra vài năm trước : Epstein duy trì mối quan hệ mật thiết với Sergei Belyakov, người tốt nghiệp Học viện FSB ở Moskva năm 1999, từng làm việc tại Bộ Phát triển Kinh tế, chủ trì hội đồng Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg và là một trong những giám đốc của Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga. Năm 2011, Belyakov đã sắp xếp cho Epstein nhận được visa theo lời mời của Hiệp hội Cựu chiến binh thuộc đơn vị tinh nhuệ Vympel của FSB.

Ông ta đã tìm kiếm lời khuyên của nhà tài chính người Mỹ về việc né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây, như thành lập một "ngân hàng mới" và ra mắt một loại tiền điện tử thay thế cho bitcoin. Trong một email năm 2015 gửi cho Peter Thiel, người sáng lập Palantir Technologies và là cố vấn thân cận của Donald Trump, Epstein đã giới thiệu Sergei Beliakov là "một người bạn rất tốt". Từ năm 2014 đến năm 2018, Beliakov và Epstein đã gặp nhau nhiều lần.

"Kompromat", tiền và tình báo : Khi Epstein gặp Nga

Epstein là một chuyên gia về các thiên đường thuế và các cấu trúc mờ ám được sử dụng để rửa tiền. Ban đầu, vai trò của ông ta khá hữu ích trong việc chuyển các khoản tiền bất chính của Nga cho các tổ chức phương Tây, nhưng từ năm 2014 trở đi, vai trò này càng trở nên quan trọng hơn.

Thứ nhất, trong việc né tránh các lệnh trừng phạt, và thứ hai, nhờ vào mạng lưới quan hệ của mình, Epstein đưa được các giám đốc điều hành doanh nghiệp hàng đầu phương Tây mà Điện Kremlin quan tâm đến Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg. Sự hỗ trợ này rất quan trọng đối với Moskva vào thời điểm nhiều nước phương Tây đang tẩy chay Nga.

Đổi lại, Epstein được cung cấp những cô gái rất trẻ xinh đẹp, việc buôn người này chắc chắn không thoát khỏi sự chú ý của FSB. Mục đích chính của Kremlin dường như là tận dụng tài năng tài chánh của Epstein. Ông ta cũng tỏ ra hữu ích trong việc thâm nhập vào giới khoa học Mỹ, đặc biệt là Thung lũng Silicon, nơi rất được Kremlin quan tâm. Chắc chắn ông ta đã thu được thu nhập đáng kể từ việc tống tiền và bán thông tin bất lợi cho người trả giá cao nhất. Nhưng kể từ năm 2000, Putin cũng đã biến "kompromat" - dùng thông tin bất lợi để bắt bí – thành một nghệ thuật.

Robert Maxwell và cái chết đầy ẩn số

L’Express nhắc lại cái chết bí ẩn của Robert Maxwell, doanh nhân kiêm chính khách Anh, làm giàu từ các xuất bản phẩm khoa học và kỹ thuật, trở thành dân biểu từ 1964. Ông ta ủng hộ Nga xâm lăng Tiệp Khắc, được Brejnev mời đến Moskva ; và sau đó vẫn duy trì quan hệ với các tổng bí thư kế nhiệm Andropov, Chernenko và Gorbachev. Robert Maxwell trở thành cái loa tuyên truyền hiệu quả nhất cho Kremlin ; đóng góp vào hiện tượng ái mộ Gorbachev ở phương Tây. Cần tiền, Maxwell bán thông tin cho tình báo các nước (MI6, Mossad, KGB), nhưng việc này không kéo dài. Xác Robert Maxwell được tìm thấy ngoài khơi quần đảo Canaries năm 1991. Tai nạn hay bị ám sát ?

Một điều chắc chắn là Maxwell và Epstein đều từng đến Nga cuối thập niên 80. Từ 1989 đến 1991, tình báo Nga đã chuyển sang phương Tây 8 tấn bạch kim, 60 tấn vàng, những xe tải chở toàn kim cương và gần 50 tỉ đô la hiện kim. Đồng thời Robert Maxwell giúp các quan chức cao cấp của đảng cộng sản Liên Xô mở tài khoản ở các ngân hàng Liechteinstein, để đổi lấy các hợp đồng béo bở - theo lời chứng của một cựu đại tá KGB là Stanislas Lekarev.

Maxwell và con gái là Ghislaine chia sẻ với Epstein mạng lưới quan hệ của mình, trong đó có Hoàng gia Anh và đặc biệt là hoàng tử Andrew. Một câu hỏi lớn được đưa ra : Liệu tình báo Nga có liên can đến xì-căng-đan này hay không ? Nhưng chắc chắn là Kremlin có lợi. Truyền hình Nga không ngớt nói rằng phương Tây suy đồi, các nhà tài trợ cho Kiev là những kẻ ấu dâm… và Nga đang bảo vệ các giá trị truyền thống.

Hồ sơ các tuần báo Pháp

Le Point đăng ảnh Ghislaine Maxwell đang tươi cười với Jeffrey Epstein với dòng tít lớn "Người biết tất cả", nói về người tình của Epstein và những bí mật, mối quan hệ giữa tỉ phú ấu dâm với Nga, và sự sụp đổ của cựu bộ trưởng Pháp Jack Lang. Hồ sơ của L’Express dành cho "Chủ nghĩa quốc xã : Hồi kết của một điều cấm kỵ" từ Hoa Kỳ đến Châu Âu. Courrier International báo động "Tình trạng khẩn cấp về nhà ở". Giá thuê tăng cao, các thành phố bị bão hòa, người trẻ ở cùng cha mẹ không thể ra riêng vì không tìm được nhà…có nhà riêng trở thành ngoài tầm tay đối với nhiều người Châu Âu. The Economist giải thích "Vì sao việc cấm sử dụng mạng xã hội sẽ không hiệu quả".

Le Nouvel Obs dành trang bìa cho bà Gisèle Pelicot, nạn nhân bị cưỡng hiếp tập thể, chạy tít "Sự ra đời của một nhà đấu tranh nữ quyền". Tuần báo cũng dành đất để nói về "Iran : Lòng dũng cảm và quyết tâm của một dân tộc". Người dân Iran đã nổi dậy và phải trả giá cho sự cô đơn của họ, dù chế độ Tehran đang nghiêng ngả. Gần nửa thế kỷ sau cuộc cách mạng Hồi giáo 1979, dòng chảy lịch sử chưa bao giờ đến gần với sự đảo ngược như vậy. Sự sụp đổ của các giáo sĩ Iran sẽ là biến động lớn đối với thế giới và Trung Đông, có khả năng định hình lại sâu sắc trật tự quốc tế. Và đó sẽ là một dấu hiệu đáng mừng cho quốc tế.

Thụy My