Nắng nóng, drone… Một thế giới đang đổi luật chơi

Từ những đợt nắng nóng lịch sử ở Châu Âu đến chiến trường drone ở Ukraine, từ thỏa thuận với Iran đến những dịch chuyển địa chính trị ở Đông Âu, các tuần báo Pháp cùng cho thấy một thực tế : Thế giới đang thay đổi nhanh đến mức những công thức cũ không còn đủ để lý giải hay ứng phó.

Nhiều thanh niên đu mình trên thành cầu sắt bắc qua kênh Saint-Martin sau khi được phép bơi tại một số địa điểm do nắng nóng cực đoan ở Paris, ngày 26/06/2026. Reuters - Tom Nicholson

8/10 người Pháp muốn có máy lạnh

Le Figaro cuối tuần chạy tít "Người Pháp ủng hộ một kế hoạch quy mô về điều hòa không khí". Có đến 8/10 đòi hỏi nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông phải được trang bị hệ thống điều hòa, kể cả các nhà đấu tranh sinh thái (73%), theo một nghiên cứu mới nhất. Xã luận của tờ báo thẳng thừng chỉ trích bà bộ trưởng bộ Chuyển đổi Sinh thái Monique Barbut là "nhà hoạt động cải trang thành bộ trưởng". Bà biến mất một thời gian rồi xuất hiện vào đầu tuần để loan báo sẽ có đợt nóng thứ hai trước ngày 14/07. Le Figaro mỉa mai, Madame Météo (Bà dự báo thời tiết) buộc lòng phải nhìn nhận rằng đã đóng vai Madame Soleil (Bà thầy bói tên Mặt trời) nhưng không có cơ sở.

Triết gia Camus từng nói rằng bản chất của sự ngu xuẩn là nó tồn tại dai dẳng. Sau một tuần lễ nắng nóng cực kỳ ngột ngạt, bà bộ trưởng tuyên bố điều làm bà kinh hãi, là "những người nói rằng chỉ cần lắp đặt máy lạnh khắp nơi". Trong khi cách đó vài ngày, Maud Bregeon, phát ngôn viên chính phủ Lecornu đã khôn ngoan cho biết ủng hộ trang bị hệ thống điều hòa "ở những nơi nào cần thiết". Nắng nóng cực độ đang làm xe lửa ngưng chạy, trường học đóng cửa, hoạt động các doanh nghiệp bị chậm lại. Các bệnh viện đầy nghẹt người cần cấp cứu, một số phòng bệnh nóng như lò nướng bánh mì, bệnh nhân càng thêm khốn khó.

Khi thời tiết lên đến 40°C mà phải ôn thi tú tài, làm việc trong cõ xưởng, đọc lại một hợp đồng, leo lên xe buýt, bất kỳ người nào có lý trí đều phải tìm kiếm cách giải nhiệt. Các phát biểu của bà Monique Barbut không dựa trên khoa học và cũng chẳng mang tính sinh thái, mà mang màu sắc tín điều. Đối với bà và những kẻ cuồng tín - nhầm lẫn giữa việc quan tâm đến thế giới và ý thức hệ - biến đổi khí hậu không chỉ là hiện tượng mà xã hội phải thích ứng, mà là hình phạt phải cùng nhau chấp nhận. Theo nhật báo cánh hữu, việc các nhà hoạt động này tham gia đoàn biểu tình của cánh tả cực đoan, đó là dân chủ ; nhưng khi họ có một ghế trong nội các, thì lại là sai lầm chính trị nghiêm trọng.

Chết vì lý tưởng sinh thái

Le Point cũng không kém phần gay gắt trong bài xã luận "Chết vì ý tưởng của họ". Kể từ năm 2003, liên tục xảy ra những giai đoạn nắng nóng. Tuy nhiên Nhà nước vẫn nhất định bác việc thiết lập hệ thống điều hòa nhiệt độ, nhân danh ý tưởng dùng các biện pháp "thụ động" trong khi hiện tượng hâm nóng đã đến mức không thể chịu đựng nổi.

Tuần báo cho biết luôn hoài nghi trước những tông đồ rao giảng tử đạo, đòi hỏi phải hy sinh nhưng chỉ đối với những người khác. Cái chết từ từ đang đến với những người già, trẻ em đang chen chúc trong các bệnh viện. Bộ trưởng Monique Barbut, vốn là nhà hoạt động của WWF, coi thiết bị điều hòa chỉ là giải pháp tình thế, đòi hỏi "có những thay đổi nơi kỹ nghệ, nông nghiệp, giao thông, và toàn bộ nền kinh tế". Nhưng hơn 20 năm sau đợt nóng thế kỷ 2003 làm 15.000 người thiệt mạng, Pháp vẫn mắc kẹt trong ảo tưởng về một giải pháp hoàn hảo. Dù đã chi ra 42 tỉ euro (2015-2023) để cách nhiệt cho các tòa nhà, nhưng không cải thiện được mấy về làm mát cho mùa hè, kế hoạch quốc gia lần thứ ba còn khuyến cáo cá nhân không dùng máy lạnh.

Bị buộc phải chịu đựng cái nóng ngột ngạt mà không có cơ sở khoa học chứng minh, điện quốc gia dư dùng và lại phi carbon hóa đến 95%, người dân Pháp nổi giận. Năm 2022 sau khi suýt bị cúp điện diện rộng, người ta nhận ra có lẽ không nên đóng cửa phân nửa số nhà máy điện nguyên tử khi năng lượng tái tạo không dễ bù đắp được, bằng cách "tiết kiệm". Những đợt nóng ngày càng thường xuyên hơn và kéo dài hơn, tại sao vẫn từ chối thích ứng ? Phe chống điện nguyên tử từ 2022 đã trở thành thiểu số. Phe chống thiết bị điều hòa sẽ phải biện minh cho những cái chết của năm 2026, vốn không thể tránh khỏi.

Nước Pháp trả giá do chậm thích ứng

Le Nouvel Obs nhận định rõ ràng chính quyền thiếu chuẩn bị, gợi nhớ đến đợt phong tỏa diện rộng hồi mùa xuân năm 2020. Chỉ khác là, không giống như đại dịch, đợt nắng nóng này hoàn toàn có thể dự đoán được. Đợt nóng kỳ này bộc lộ trách nhiệm nặng nề của nhiều chính phủ liên tiếp. Khí hậu ôn hòa mà nước Pháp ưu đãi lâu nay - không quá nóng (như khí hậu Địa Trung Hải) cũng không quá lạnh (khí hậu lục địa) – giúp nhìn mùa hè bằng cặp mắt vô tư, nay không còn nữa.

Hậu quả trước mắt của những tính toán chính trị là đã có 74 người bị chết đuối, số cuộc gọi cấp cứu ở Paris và vùng phụ cận tăng 80%, 2.000 người nhập viện ở Paris. Theo France Info trong 24 giờ qua chỉ riêng Paris đã có 109 người tử vong vì nóng, chỉ tính số được lực lượng cấp cứu can thiệp ở nơi công cộng hay tại nhà. Hai nhà tang lễ ở Paris đã hết chỗ từ sáng thứ Bảy 26/06… Nhưng thiệt hại thực sự chỉ có thể biết được nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng sau khi đợt nóng đi qua. Kỷ lục 9 ngày liên tiếp nóng trên 35°C trong đợt nóng thế kỷ năm 2003 đã bị vượt qua : người dân Pháp bị "nung" đã 10 ngày liên tục. Libération cho biết thủ tướng Sébastien đã đồng ý cho mua 30.000 máy lạnh trang bị cho các bệnh viện. Đặc biệt đã 7 số liên tiếp chủ đề nắng nóng chiếm trang nhất nhật báo thiên tả.

L’Express nhận định "Điều hòa không khí : Sự trễ tràng đáng lên án của Châu Âu". Sở hữu nguồn điện phát thải thấp, cựu lục địa không có lý do gì để ngần ngại. Ở Mỹ, đến 90% gia đình trang bị máy lạnh, Nhật Bản 91%, còn Châu Âu chỉ có 20%. The Economist nhấn mạnh, "Người Châu Âu nên học cách yêu thích điều hòa nhiệt độ". Không chỉ vì tiện nghi hay sức khỏe : điều hòa còn là đòn bẩy cho năng suất. Một chi tiết không nên lơ là, vào lúc Châu Âu đang chậm chạp về tăng trưởng.

Versailles và cái giá của một nền hòa bình

Về tình hình Trung Đông, trong bài xã luận "Sự bỏ rơi và cái chết", Le Point mỉa mai, thỏa thuận khung giữa Washington và "mollahrchie" - chế độ thần quyền mang dáng dấp quân chủ - được ký ngay trong khung cảnh dát vàng lộng lẫy của cung điện Versailles, trong một dạ tiệc vương giả, dưới sự chứng kiến của tổng thống Pháp.

Một nền hòa bình được mặc cả trên đầu một dân tộc, được những người Châu Âu chỉ quan tâm đến eo biển Hormuz và giá dầu hoan nghênh. Hay thật ! Người phương Tây có thể thoải mái đi nghỉ hè và không biểu tình chống chính phủ. Một quỹ tái thiết 300 tỉ đô la, tài sản không còn bị đóng băng, cấm vận được dỡ bỏ. Tóm lại, các đao phủ mặc sức tung hoành. Không một chữ nào về chương trình đạn đạo, các nhóm vũ trang, hay người dân Iran. Hãy im lặng, người ta đang giết chóc trong hòa bình !

Khi các chính khách cụng ly ở Versailles, Tehran đang treo cổ người dân. Ít nhất 2.159 người đã bị hành quyết trong năm 2025, cao nhất kể từ 1989. Mỗi ngày có bốn, năm người bị treo cổ, biện pháp lạnh lùng của một chế độ sản xuất ra nỗi sợ để ngăn nổi dậy. Thả bom hay không, chiến tranh hay không, chế độ vẫn tiếp tục hành quyết dân, kể cả nhà vô địch quốc gia môn đấu vật là Saleh Mohammadi, 19 tuổi cũng bị treo cổ hồi tháng 3. Đối phó với phong trào phản kháng từ cuối 2025 đến đầu 2026, chính quyền đã bắt hơn 50.000 người, cắt đứt internet 88 ngày, trong tháng Giêng có từ 45.000 đến 60.000 người đã bị sát hại.

Cái chết của họ gần như vô ích. Các nhà lãnh đạo phương Tây không nghĩ xa hơn kỳ bầu cử sắp tới. Công luận lẽ ra sẽ hiểu thấu tầm quan trọng của việc giúp một dân tộc thoát khỏi bạo chúa, chỉ khi nào được thuật lại về thảm kịch Iran, chứ không chỉ cuộc khủng hoảng dầu lửa. Còn lại là hình ảnh ở Tehran, trên một sạp báo, nhật báo Hamshahri thân cận phe cực đoan, đăng ảnh Donald Trump với tít "Cuốn theo chiều gió".

Các giáo sĩ và Vệ binh Cách mạng hiểu rằng họ thắng nhờ "lì đòn", các nền dân chủ lo sợ trước dư luận và giá dầu, rốt cuộc sẽ ký. Và khát vọng tự do chẳng là gì cả, những hạt bụi dân chủ bị quét sạch bởi chủ nghĩa dân túy dốt nát. Người Iran thì trông cậy vào chúng ta. Ở Versailles, người ta đáp lời họ bằng cách nâng ly, vỗ tay tán thưởng một giấy phép giết người quốc tế.

Drone Ukraine viết lại chiến tranh

Trên chiến trường Ukraine, Courrier International dịch bài viết của tờ Il Post (Ý) "Drone tầm trung, vũ khí mới đáng sợ của Kiev", ưu tiên trừ khử phòng không của Moskva, có thể bay xa 100 kilomet. Đó là loại Bulava, trong tiếng Ukraine có nghĩa là quyền trượng thép được trao cho các tổng thống khi nhậm chức, biểu tượng từ thời cô-dắc. Đây cũng là tên một loại nước uống tăng lực rất được các chiến binh yêu thích, trên lon nước có hình một drone.

Để khuyến khích sản xuất drone và các loại vũ khí, chính phủ Ukraine đã dỡ bỏ hầu hết những trở ngại hành chánh trong việc lập công ty. Thế nên một mạng lưới doanh nghiệp đã hình thành, rất sáng tạo, vừa hợp tác lại vừa cạnh tranh với nhau để bù đắp lại cho kỹ nghệ vũ khí không còn quân viện Mỹ. Từ các robot thay thế người lính trên mặt trận, đến đạn xoay Sting có thể hạ drone Nga. Nhiều loại drone tầm trung như Bulava ra đời : Hornet, FP-1, FP-2 của Fire Point ; hay Ram-2X, Backfire, B-2.

Các drone tầm trung hoạt động theo từng cặp. Trước hết là drone thám sát có thể phát hiện radar, xe lửa chở thiết bị quân sự, vị trí một giàn phóng hỏa tiễn. Sau đó người điều khiển phóng đi drone thứ hai có đầu đạn 5 ký lô tấn công vào mục tiêu đã phát hiện. Drone tầm trung đã thay đổi hoàn toàn cuộc chiến. Trước đây, Ukraine sử dụng hai loại drone. Loại nhỏ tầm ngắn nhưng rất linh hoạt. Drone tầm xa mang được 100 ký chất nổ đi 2.000 kilomet nhưng lại không tấn công hay truy đuổi được các mục tiêu di động và không thể đổi hướng, nên phải nhắm cụ thể trước khi cất cánh.

Các drone tầm trung bổ sung được khiếm khuyết này, hoạt động trong bán kính 30-200 kilomet, được dùng trong hai chiến dịch khác nhau. Thứ nhất là vô hiệu hóa hệ thống phòng không Nga để tạo ra hành lang an toàn cho các drone tầm xa bay đến tận Moskva hay những mục tiêu chiến lược khác.

Cho đến nay, drone tầm trung đã phá hủy được ít nhất 170 radar và giàn hỏa tiễn Nga. Trong thời gian Diễn đàn kinh tế quốc tế tại Saint Petersburg từ ngày 03 đến 06/06, các drone Ukraine đã tấn công các nhà máy lọc dầu và căn cứ quân sự khiến sự kiện nhằm quảng bá hình ảnh Nga bị những cuộn khói đen khổng lồ làm u ám. "Churchill" là mật danh của một viên chức Ukraine trong chiến dịch này. Chiến dịch thứ hai nhắm vào dải đất bị chiếm đóng rộng 100 kilomet ở nam Ukraine, nối Nga với Crimea.

Từ năm tuần qua, drone Ukraine liên tục tấn công vào xe vận tải quân sự tiếp tế đạn và xăng dầu cho quân Nga. Chuyên gia Pháp Clément Molin đếm được gần 400 vụ, chủ yếu bằng drone Hornet có thể tự chọn mục tiêu nhờ trí thông minh nhân tạo (AI). Chính quyền Crimea bèn cấm thường dân di chuyển trên một số trục đường, khiến tất cả xe cộ nay là mục tiêu quân sự của Ukraine. Chừng như Kiev muốn buộc Nga phải từ bỏ Crimea mà Putin đã ngang nhiên sáp nhập năm 2014.

Đông Âu xa dần Moskva

Về mặt ngoại giao, L’Express nhận định "Tại Đông Âu, ảnh hưởng của Nga thụt lùi". Dù Moskva ra sức tác động, trong nhiều cuộc bầu cử gần đây các đảng thân phương Tây đã giành ưu thế, từ sau cuộc xâm lăng Ukraine năm 2022. Ở Armenia, ngay trong chiến dịch tranh cử, Nga cấm nhập khẩu hoa tươi, cá, rượu vang… để gây áp lực trong bối cảnh Erevan xích gần với Bruxelles. Nhưng phía thủ tướng Nikol Pachinian vẫn giành chiến thắng ngay vòng đầu.

Tại Moldova, bất chấp nỗ lực can thiệp và dùng khí đốt ở Transnistria làm áp lực, nữ tổng thống thân Châu Âu Maia Sandu vẫn duy trì quyền lực, trưng cầu dân ý về hội nhập Châu Âu được thông qua. Ở Romania, ứng cử viên cánh trung Nicusor Dan giành chiến thắng trước đối thủ cực hữu thân Moskva. Đồng minh nặng ký nhất của Kremlin ở Hungary là Viktor Orban thất bại nặng nề. Chuyên gia Denis Cenusa ở Litva cho rằng chiến tranh Ukraine đã thay đổi sâu sắc tương quan chính trị Đông Âu.

L’Express cũng cảnh báo nguy cơ "Bắc Kinh và Moskva gây hỗn loạn tràn lan ở Châu Âu". Tuần báo trích một số trang trong cuốn sách của nhà xuất bản Nouveau Monde, dẫn nguồn tin tình báo các nước Châu Âu về những mối nguy hiểm đang rình rập. Đó là nguy cơ các mạng lưới tội phạm hoành hành sau chiến tranh Ukraine, chiến tranh thông tin của Nga, tin tặc Trung Quốc xâm nhập, bẻ khóa được các cuộc đàm thoai mã hóa…

Putin, "người bảo vệ Kitô giáo" và Taliban

Cũng liên quan đến Nga, nhà bình luận Bernard-Henri Lévy trên Le Point tố cáo "Liên minh rộng rãi giữa Putin và Hồi giáo cực đoan". Từ 12 năm qua khi cuộc xâm lăng Ukraine bắt đầu, những kẻ ngốc hữu dụng của Vladimir Putin luôn ca lên điệp khúc tổng thống Nga là người bảo vệ Kitô giáo - bị đe a bởi phương Tây đang suy tàn.

Những người này có vẻ không bận tâm trước những tiếng hô "Allahu akbar" trên chiến trường từ lính Chechnya của Ramzan Kadyrov, nổi tiếng là man rợ ở Bakhmut, Soledar hay Zaporizhzhia. Họ thản nhiên khi ngay sau vụ thảm sát ngày 7/10, Moskva là nơi đầu tiên tiếp đón một phái đoàn Hamas có một đại diện Iran tháp tùng, vinh danh phe này vì "thành tích kháng chiến". Họ cũng không e ngại trước dự án của Alexandre Douguine, đề xướng một liên minh giữa Chính thống giáo với Hồi giáo, nhằm qua mặt liên minh Do Thái giáo với Kitô giáo của phương Tây.

Nhưng tác giả hy vọng những người này sẽ sáng mắt trước thông tin Nga và Afghanistan vừa ký thỏa thuận hợp tác quân sự và an ninh. Từ 2021 Putin đã kêu gọi cộng đồng quốc tế rút tên phe Taliban khỏi danh sách các tổ chức khủng bố, nhưng lần này ông ta đi xa hơn, muốn mở rộng hợp tác chiến lược lâu dài. Nga sẽ duy tu các trực thăng, thiết giáp ; đào tạo các giáo sĩ Hồi giáo, huấn luyện một đơn vị tinh nhuệ 8.000 quân ; hỗ trợ tình báo.

Như vậy mật vụ của Taliban sẽ được chuyên nghiệp hóa, truy lùng những nhà báo tự do cuối cùng. Những thành phần còn lại của cộng đồng người Sikh, Ấn giáo, Shia Hazara bị trừ khử. Taliban sẽ có phương tiện theo dõi những người đồng tính, nghệ sĩ, giáo viên, người công giáo hành đạo bí mật. Các bé gái, phụ nữ vốn đã bị chặn đường vào trung học và đại học, sẽ bị cấm vào công viên và những nơi công cộng. Một nước Nga "bảo vệ Kitô giáo" liên kết với một Hồi giáo tệ hại, đó là sự trơ trẽn và ô nhục.

Trang bìa các tuần báo

Courrier International tuần này đặt câu hỏi "Iran thắng… và sau đó thì sao ?". Chế độ thần quyền tự cho là đại thắng trong cuộc đọ sức với Hoa Kỳ và Israel. Nhưng người dân Iran thất bại nặng nề trong cuộc chiến tranh đã định hình lại Trung Đông. L’Express nhấn mạnh đến "Cảnh báo của các cơ quan tình báo : Những đe dọa mới cho Châu Âu", The Economist cho rằng "Làn sóng phản đối trí thông minh nhân tạo chỉ mới bắt đầu". Le Point nói về xì-căng-đan lạm dụng tình dục trong hoạt động ngoại khóa ở trường học Pháp, chạy tít "Giờ tính sổ". Le Nouvel Obs dành trang bìa cho "Nắng nóng : Một thảm họa rất mang tính chính trị".

Thụy My