Phong tỏa eo biển Hormuz : Tiềm ẩn cú sốc mới đối với kinh tế thế giới nhưng ít tác động với Iran

Anh Vũ, RFI, 14/04/2026

Quyết định của Washington áp đặt phong tỏa đối với các cảng dầu của Iran tại eo biển Hormuz nhằm gây áp lực với Tehran đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc mới đối với kinh tế toàn cầu. Biện pháp này có thể gây thiệt hại lớn cho thị trường năng lượng thế giới hơn là làm tê liệt xuất khẩu dầu của Tehran.

Tàu chở dầu và tàu chở hàng chờ qua eo biển Hormuz, nhìn từ Khor Fakkan, Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, ngày 11/03/2026. AP - Altaf Qadri

Eo biển Hormuz vốn là huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều lập tức tác động đến giá năng lượng, đặc biệt ở Châu Á, khu vực phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông.

Ngay sau thông báo lệnh phong tỏa của Mỹ, giá dầu đã có xu hướng tăng mạnh, vượt ngưỡng 100 đô la /thùng trong phiên giao dịch đầu tuần tại Châu Á hôm qua, 13/04.

Theo Amir Handjani, chuyên gia của viện nghiên cứu Quincy Institute for Responsible Statecraft, được AFP trích dẫn, lệnh phong tỏa mới của Mỹ có thể "sẽ là một cú sốc mới cho thị trường sau khi nguồn cung từ các nước quân chủ vùng Vịnh đã sụt giảm đáng kể".

Vài ngày sau khi phát động cuộc tấn công Iran hôm 28/2, Mỹ đã tạm thời dỡ bỏ một phần các lệnh trừng phạt dầu lửa đối với Tehran nhằm tránh làm thị trường năng lượng, đặc biệt là ở các nước Châu Á xáo trộn quá mạnh. Tàu chở dầu "Felicity" thuộc Công ty Vận tải Dầu khí Quốc gia Iran (NITC) vì thế đã giao 2 triệu thùng dầu thô Iran tới Ấn Độ vào Chủ nhật 12/04, lần đầu tiên kể từ năm 2019, theo trang theo dõi hàng hải Tanker Tracker.

Nguy cơ leo thang thành xung đột trên biển

Một trong những câu hỏi lớn là Mỹ sẽ thực thi phong tỏa bằng cách nào. Nếu lực lượng hải quân Mỹ chặn các tàu chở dầu đang đến cảng Iran, họ có thể phải đối mặt với tàu thương mại của nhiều quốc gia Châu Á.

Chuyên gia Handjani đặt ra câu hỏi : "Hải quân Mỹ sẽ làm gì ? Họ sẽ đối đầu với các tàu thương mại của Trung Quốc, Ấn Độ hay Pakistan sao ? Đó có thể sẽ là một hành động gây chiến".

Về mặt pháp lý, nhiều chuyên gia cũng cho rằng biện pháp phong tỏa này nằm trong vùng xám của luật quốc tế.

Theo Elisabeth Braw, chuyên gia của Atlantic Council, việc phong tỏa thương mại trên biển có thể vi phạm Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển. Bà nhận định : "Đây là một ván bài của chính quyền Trump sau khi đã cạn kiệt các lựa chọn khác. Nhưng việc áp đặt phong tỏa đối với tàu thương mại là điều bất hợp pháp theo luật quốc tế".

Dầu Iran vẫn tiếp tục chảy

Điều đáng chú ý là dù chiến tranh diễn ra, xuất khẩu dầu Iran vẫn duy trì ổn định. Theo dữ liệu của cơ quan theo dõi lưu thông nguyên liệu cơ bản Kpler, Iran đã xuất khẩu trung bình khoảng 1,8 triệu thùng/ngày kể từ đầu tháng 3, thậm chí cao hơn mức trung bình của năm 2025.

Trong hơn một tháng rưỡi, 58 tàu chở dầu đã đi qua eo Hormuz, trong đó gần 80% xuất phát từ các cảng Iran, chủ yếu từ đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của nước này.

Một phần quan trọng của hoạt động này được thực hiện bởi cái gọi là "hạm đội ma" của Iran (mạng lưới tàu chở dầu cũ kỹ hoạt động với cờ hiệu giả, dữ liệu GPS sai lệch, sở hữu mờ ám nhằm né tránh các trừng phạt quốc tế).

Cho đến giờ rõ ràng là các biện pháp nhằm gây áp lực với Iran chỉ có thể dẫn đến tạo thêm sức ép lớn hơn đối với các nền kinh tế nhập khẩu dầu.

Các khách hàng lớn ở Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ hay Pakistan vẫn tiếp tục duy trì nhập khẩu dầu từ Iran, trực tiếp hoặc gián tiếp. Việc gián đoạn tuyến Hormuz vì thế không chỉ tác động đến Tehran mà còn làm tăng chi phí năng lượng toàn cầu, đặc biệt với các nền kinh tế đang tăng trưởng.

Trong khi đó, nhiều nhà xuất khẩu dầu lớn trong khu vực như hv   Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất lại phải đối mặt với chi phí vận chuyển cao hơn và tuyến đường xuất khẩu bị gián đoạn.

Chuyên gia Handjani nhận định Iran "sẵn sàng chịu đựng phong tỏa", đối với Tehran, duy trì kiểm soát eo biển Hormuz là "vấn đề mang tính sống còn", vừa nhằm bảo đảm an ninh lâu dài vừa duy trì nguồn tài chính để tái thiết đất nước sau chiến tranh.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của chiến lược phong tỏa có thể nằm ở chính thị trường tài chính toàn cầu. Nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh, hệ quả có thể là lạm phát gia tăng và thị trường chứng khoán sụt giảm, đặc biệt tại Mỹ.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau nhiều cú sốc địa chính trị trong thập niên qua, việc eo biển Hormuz trở thành tâm điểm xung đột có thể tạo ra một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.

Nghịch lý của tình hình hiện nay là : trong khi mục tiêu của Washington là gây áp lực lên Iran, hệ quả tức thời lại có nguy cơ làm chao đảo thị trường dầu toàn cầu, đồng thời củng cố vai trò chiến lược của Tehran tại tuyến đường năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Anh Vũ

*************************

Mỹ phong tỏa Hormuz và các cảng biển của Iran

Thanh Hà, RFI, 13/04/2026

Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ Centcom, hôm qua, 12/04/2026, ra thông báo, từ 14 giờ ngày 13/04, không một tàu thuyền nào được xuất phát hay cập các bến cảng Iran qua eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz sau khi đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran tại Islamabad, Pakistan, thất bại. Tehran lên án Washington đưa ra một quyết định "phi lý" và bất "hợp pháp" trong lúc nhiều nước không ủng hộ quan điểm của Mỹ.

Bản đồ eo biển Hormuz bị phong tỏa

Trên mạng xã hội X hôm 12/04/2026 Centcom loan báo, quân đội Mỹ huy động các phương tiện để "phong tỏa tất cả các hải cảng của Iran", "áp dụng một cách không thiên vị đối với tàu thuyền của bất kỳ nước nào muốn cập bến hay nhổ neo từ các bến cảng" của Iran, trong đó bao gồm "tất cả các cảng của Iran trong Vịnh Ả Rập và Vịnh Oman". Tuy nhiên, cũng theo thông cáo này, những tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nhưng không xuất phát hay không trực chỉ các bến cảng của Iran thì vẫn được quyền lưu thông.

Lập tức trong phiên giao dịch sáng nay, giá dầu lại bị đẩy lên trên ngưỡng 100 đô la một thùng. Hãng tin Pháp AFP nhắc lại Chủ Nhật 12/04/2026 tổng thống Hoa Kỳ bất ngờ thông báo lệnh phong tỏa, sau hai ngày tình hình tạm lắng dịu để tạo điều kiện thuận lợi cho đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan. Nhưng sau hơn 20 giờ thương thuyết, hai bên đã không đạt được đồng thuận. Quyết định của tổng thống Trump phong tỏa các cảng biển của Iran gây chia rẽ trong hàng ngũ chính giới ở Mỹ.

Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki gửi về bài tường trình :

"Từ khi Donald Trump loan báo phong tỏa eo biển Hormuz, nhiều nhân vật bên đảng Cộng Hòa lập tức xuất hiện trên các đài truyền hình để bảo vệ quyết định này. Nhiều người trong số này tán đồng quyết định của tổng thống Mỹ và kêu gọi ông, xin trích, ‘hoàn tất nhiệm vụ’. Cựu đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Nikki Haley khuyến khích lãnh đạo Nhà Trắng nhắm vào những điểm nhậy cảm nhất của Iran và nói rõ là cần tấn công vào kinh tế của nước này. Thượng nghị sĩ Cộng Hòa, Ron Johnson, cũng kêu gọi ông Trump giữ lập trường cứng rắn với Tehran. ‘Chừng nào mà chế độ Iran chưa hoàn toàn từ bỏ vũ khí thì chúng ta chưa thể thắng’.

Một số tiếng nói trong cánh diều hâu hiếu chiến còn khuyến khích Hoa Kỳ xem xét khả năng mở chiến dịch trên bộ để chiếm đoạt khối lượng chất uranium đã được làm giàu. Theo quan điểm của nhiều chính khách bên hàng ngũ Dân Chỉ, thì đây là một ‘kịch bản tai hại và một chiến dịch mang tính rủi ro quá cao’. Phe này cảnh báo trước nguy cơ chiến sự bùng lên trở lại.

Thượng nghị sĩ Mark Warner (Virginia) đã mạnh mẽ chỉ trích ông Trump loan báo phong tỏa eo biển Hormuz và xem quyết định này là hoàn toàn vô lý. Cùng với nhiều thành viên khác bên đảng Dân Chủ, Mark Warner cho biết đảng này lại đề xuất kiến nghị hạn chế quyền lực của Donald Trump phát động chiến tranh".

Phản ứng quốc tế

Sáng nay thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết Luân Đôn "không ủng hộ" việc phong tỏa tuyến hàng hải này và dù chịu bất kỳ áp lực nào, vương quốc Anh sẽ không để bị lôi kéo vào cuộc chiến đang diễn ra ở Trung Đông.

Trên đường đến Bắc Kinh hội kiến chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cho rằng việc cấm giao thương, cản trở vận chuyển đường biển tại khu vực này là vô nghĩa. Trung Quốc nhấn mạnh "dỡ bỏ mọi trở ngại giao thông hàng hải" tại Hormuz là điều cần thiết.

Vào lúc có tin là Trung Quốc hỗ trợ Iran về quân sự, cũng tổng thống Mỹ hôm qua lại dùng đòn thuế quan để gây áp lực. Donald Trump dọa đánh thuế 50% vào hàng Trung Quốc nếu Bắc Kinh giúp đỡ Iran về quân sự. Trên nguyên tắc, tổng thống Hoa Kỳ công du Trung Quốc vào giữa tháng 5/2026.

Thanh Hà