Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Indonesia đang nổi lên như một ví dụ điển hình của chính sách đối ngoại cân bằng, khi vừa tăng cường hợp tác với Mỹ, vừa duy trì quan hệ chặt chẽ với Nga, Trung Quốc và nhiều đối tác khác.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth (phía sau, bên trái) và đồng nhiệm Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin (phía sau, bên phải) tại lễ ký kết thỏa thuận đối tác quốc phòng giữa hai nước tại Lầu Năm Góc, Washington, Mỹ, ngày 13/4/2026. © Kevin Wolf / AP

Việc Indonesia và Mỹ ký kết một thỏa thuận quốc phòng quan trọng vào ngày 13/04/2026 vừa qua được nhiều nhà quan sát xem là dấu hiệu cho thấy Washington đang coi Jakarta là một đối tác chiến lược hàng đầu tại Đông Nam Á.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, Indonesia nổi lên như quốc gia hội tụ gần như đầy đủ các yếu tố mà Washington tìm kiếm ở một đồng minh hoặc đối tác chiến lược : vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, nguồn tài nguyên dồi dào, quy mô dân số lớn và chính sách đối ngoại tương đối độc lập.

Chuyên gia Delphine Allès thuộc Viện Quốc gia Ngôn ngữ và Văn minh Phương Đông của Pháp (Inalco) nhận định trên RFI, Indonesia nắm giữ vị trí đặc biệt quan trọng vì kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Malacca. Đây là những cửa ngõ thiết yếu cho hoạt động quân sự cũng như các tuyến cung ứng năng lượng của Mỹ tại khu vực.

Cùng quan điểm, Juliette Loesch, nhà nghiên cứu của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (Ifri), cho rằng Mỹ đang tìm cách củng cố mạng lưới đối tác tại Đông Nam Á nhằm duy trì hiện diện quân sự và đối trọng với ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc.

Indonesia là quốc gia lớn nhất Đông Nam Á, đồng thời là nền kinh tế lớn nhất ASEAN. Tiếng nói của Jakarta có trọng lượng đáng kể trong các vấn đề khu vực.

Washington hiểu rằng việc kéo Indonesia xích lại gần mình sẽ giúp tạo ra một đối trọng đáng kể trước ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở Đông Nam Á mà không cần phải xây dựng một liên minh quân sự công khai.

Từ góc nhìn của Mỹ, một Indonesia hợp tác chặt chẽ hơn với Washington sẽ góp phần hạn chế không gian chiến lược của Bắc Kinh tại khu vực, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đang gia tăng hiện diện ở Biển Đông và mở rộng ảnh hưởng kinh tế thông qua các dự án đầu tư.

Nguồn tài nguyên mà Mỹ không muốn bỏ lỡ

Ngoài yếu tố quân sự, Indonesia còn sở hữu những nguồn tài nguyên chiến lược có giá trị đặc biệt đối với nền kinh tế Mỹ.

Quốc gia này có trữ lượng lớn dầu khí, than đá và nhiều loại khoáng sản quan trọng phục vụ công nghệ cao.

Các thỏa thuận kinh tế được ký kết giữa hai nước trong thời gian gần đây cho thấy Washington đang tìm cách bảo đảm khả năng tiếp cận lâu dài đối với các nguồn tài nguyên này, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng có liên quan tới Trung Quốc.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và năng lượng đang trở thành mặt trận mới của cuộc cạnh tranh địa chính trị toàn cầu, Indonesia mang lại cho Mỹ những lợi ích kinh tế không kém phần quan trọng so với lợi ích quân sự.

Điều đáng chú ý là Washington dường như không tìm cách biến Indonesia thành một phiên bản mới của Nhật Bản hay Philippines, những nước gắn kết với Mỹ bằng các hiệp ước an ninh quốc phòng. Washington hiểu rằng chính sách đối ngoại "không liên kết" là nền tảng trong chiến lược của Indonesia từ nhiều thập niên qua. Jakarta vẫn duy trì quan hệ tốt với Nga, Trung Quốc, Mỹ, Châu Âu và nhiều cường quốc khác cùng lúc.

Vì vậy, mục tiêu thực tế của Washington là đưa Indonesia trở thành một "đối tác lý tưởng" : đủ gần để hợp tác về quốc phòng, kinh tế và an ninh hàng hải, nhưng không nhất thiết phải trở thành đồng minh quân sự chính thức.

Đó cũng là lý do Mỹ chấp nhận thúc đẩy hợp tác từng bước thông qua huấn luyện quân sự, chuyển giao công nghệ quốc phòng, tập trận chung và các thỏa thuận tiếp cận không phận, thay vì gây áp lực buộc Jakarta phải lựa chọn phe.

Indonesia và nghệ thuật cân bằng giữa các cường quốc

Đối với Jakarta, hợp tác với Washington mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Indonesia đang trong quá trình hiện đại hóa quân đội, cần tiếp cận công nghệ quốc phòng tiên tiến, huấn luyện quân sự và các chương trình nâng cao năng lực tác chiến. Mỹ vì thế trở thành một đối tác quan trọng giúp nước này củng cố sức mạnh quân sự và nâng cao vị thế quốc tế.

Nhiều học giả, chuyên gia và giới tinh hoa chính trị Indonesia cảnh báo rằng những bước đi xích gần quan hệ với Mỹ có thể tạo ra hình ảnh Jakarta đang nghiêng về Washington, đi ngược lại truyền thống không liên kết vốn là nền tảng của chính sách đối ngoại Indonesia từ sau Chiến tranh Lạnh.

Bên cạnh đó, trong xã hội Indonesia vẫn tồn tại tâm lý hoài nghi đối với Mỹ, đặc biệt sau các cuộc xung đột tại Trung Đông và sự hậu thuẫn của Washington đối với Israel. Điều này khiến chính phủ Indonesia phải thận trọng trong việc thúc đẩy quan hệ với Mỹ để tránh tạo ra phản ứng tiêu cực trong dư luận.

Thực tế, trong những năm gần đây, Indonesia liên tục mở rộng hợp tác quốc phòng với nhiều đối tác khác nhau. Bên cạnh Mỹ, nước này đã ký kết các thỏa thuận hợp tác với Nga, Belarus, Nhật Bản, Úc và Pháp.

Indonesia, quốc gia nòng cốt của Phong trào Không liên kết trong qua khứ, ý thức được rằng với dân số hơn 280 triệu người, nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á và vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, Jakarta không muốn trở thành công cụ trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Thay vào đó, nước này tìm cách tận dụng quan hệ với tất cả các cường quốc để phục vụ mục tiêu phát triển và tăng cường năng lực quốc gia, bảo vệ tối đa quyền tự chủ chiến lược.

Anh Vũ